Powrót do Boga

Powrót upadłego rozumnego stworzenia do swego Źródła dokonuje się w trzech etapach. Ewagriusz powiada: „Chrześcijaństwo jest nauką Chrystusa, naszego Zbawiciela, która składa się z praktyki [ascetycznej], fizyki i teologii" (O praktyce ascetycznej I). Dwa etapy kontemplacyjne są jednostkami, na które dzieli się życie gnostyka - życie w czujności i świadomości. Ten potrójny model zalicza się do głównych innowacji, jakie abba z Pontu wprowadził w życie duchowe oraz stanowi ważny wzorzec dla późniejszego rozróżnienia ascetyzmu i mistycyzmu, życia aktywnego i życia kontemplacyjnego. Trzy etapy wyznaczają poziomy, na które wznosi się nous, odzyskując swą poprzednią pozycję. Jak podsumowuje to Ewagriusz: „Celem praktyki [ascetycznej] jest oczyszczenie umysłu i jego beznamiętność. Celem fizyki - odsłonięcie prawdy ukrytej we wszystkich bytach. Natomiast oddalenie umysłu od rzeczy materialnych i zwrócenie ku Pierwszej Przyczynie - to dar teologii" (O poznaniu 49).

Bernard McGinn, Patricka Ferris McGinn, Mistycy wczesnochrześcijańscy. Wizje Boga u Mistrzów duchowych, seria: MYSTERION, przekład: Ewa Elżbieta Nowakowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008