Kiedy mnich nie rozpoznaje „ja” czy tego co należy do „ja” w tych czterech elementach...

Wtedy czcigodny Rahula podszedł do Zrealizowanego, złożył mu hołd, i usiadł z boku. Wtedy Zrealizowany powiedział do niego:

Rahulo, wewnętrzny element ziemi i zewnętrzny element ziemi, są po prostu elementem ziemi. A ten powinien być widziany takim jakim rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem, w taki sposób: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Zobaczywszy to takim jakim to rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem, staje się wyobcowany wobec elementu ziemi, odrywa swój umysł od elementu ziemi.

Rahulo, wewnętrzny element wody i zewnętrzny element wody, są po prostu elementem wody. A ten powinien być widziany takim jakim rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem, w taki sposób: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Zobaczywszy to takim jakim to rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem, staje się wyobcowany wobec elementu wody, odrywa swój umysł od elementu wody.

Rahulo, wewnętrzny element ognia i zewnętrzny element ognia, są po prostu elementem ognia. A ten powinien być widziany takim jakim rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem, w taki sposób: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Zobaczywszy to takim jakim to rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem, staje się wyobcowany wobec elementu ognia, odrywa swój umysł od elementu ognia .

Rahulo, wewnętrzny element powietrza i zewnętrzny element powietrza, są po prostu elementem powietrza. A ten powinien być widziany takim jakim rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem, w taki sposób: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Zobaczywszy to takim jakim to rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem, staje się wyobcowany wobec elementu powietrza, odrywa swój umysł od elementu powietrza.

Rahulo, kiedy mnich nie rozpoznaje „ja” czy tego co należy do „ja” w tych czterech elementach, jest nazwany mnichem który odciął pragnienie, zerwał więzy, i przez pełne przebicie się przez wyobrażenie, uczynił koniec cierpienia.

AN IV 177

Więcej niż można zrozumieć

Najmniej rozumie ten, kto upiera się, by zrozumieć więcej, niż można zrozumieć.

Nicolas Gomez Davila

„Mnisi, w świecie z jego bogami, Marami, i brahmami, z jego pustelnikami i braminami, w tej generacji z jej książętami i ludźmi, cokolwiek może być zobaczone, usłyszane, odczute i poznane czy osiągnięte, poszukiwane i objęte umysłem, to znam.

Mnisi, w świecie z jego bogami, Marami, i brahmami, z jego pustelnikami i braminami, w tej generacji z jej książętami i ludźmi, cokolwiek może być zobaczone, usłyszane, odczute i poznane czy osiągnięte, poszukiwane i objęte umysłem, to bezpośrednio poznałem. Podczas gdy to jest rozpoznawane przez Tathagatę, to jednak nie używa on tego jako bazy (pod wyobrażenia).

Gdybym powiedział o tym wszystkim, że tego nie znam, to byłby fałsz wypowiedziany przeze mnie; i gdybym powiedział, że to znam i tego nie znam, byłoby tym samym; i gdybym powiedział, że ani to znam ani nie znam, byłoby to niepoprawne z mojej strony. I tak po zobaczeniu tego co może być zobaczone, Tathagata nie poczyna wyobrażenia tego co jest widziane, nie poczyna wyobrażenia tego co jest niewidziane, nie poczyna wyobrażenia tego co mogłoby być widziane, nie poczyna wyobrażenia żadnego widza. Po usłyszeniu tego co może być usłyszane ... Po odczuciu tego co może być odczute ... Po poznaniu tego co może być poznane, nie poczyna wyobrażenia tego co jest poznawane, nie poczyna wyobrażenia tego co jest niepoznawane, nie poczyna wyobrażenia tego co mogłoby być poznawane, nie poczyna wyobrażenia żadnego poznającego. W ten sposób Tathagata jest zrównoważony wobec tego co widziane, słyszane, odczuwane czy poznawane; i powiadam, nie ma innego zrównoważenia co ponad tym, czy nadrzędnego wobec tego zrównoważenia.

Wśród tych poddających się dyscyplinie, Zrównoważeni
Nie będą postulowali kategorycznie prawdy czy fałszu,
Wobec tego, co widziane, słyszane i odczuwane
Utrzymywane i uważane za prawdę przez innych.

Gdyż dostrzegli tą strzałę
Do której lgną i przywiązują się ludzie,
[Mówiąc] Wiem, widzę, jest właśnie tak.
Tathagata nie trzyma się niczego”


AN IV, 24

Poniższa Sutta bynajmniej nie neguje idei, że nie wszystko da się zrozumieć. Budda mówi o czterech rzeczach nie podlegających kalkulacji, wśród nich jest na przykład obiektywne pole Buddów i dojrzewanie działania - kamma vipaka. Ogólnie rzecz biorąc, myślenie jest związane z językiem, opisem, a to co można opisać, to imię-i-materia namarupa. Wyzwolenie jednakże polega na oderwaniu świadomości od imienia i materii, co pociąga za  sobą zawieszenie języka zakładające ważność słowa "jest" jak i czasu i przestrzeni, w której istniejemy, przynajmniej o tyle o ile identyfikujemy się z temporalnych rzeczami.

Dokonywanie osądu

Mnisi, są te cztery rodzaje osób w świecie. Jakie cztery? Osoba która osądza na podstawie materialnej formy. Osoba która osądza na podstawie mowy. Osoba która osądza na podstawie ascetyzmu. Osoba która osądza na podstawie Dhammy. Takie są te cztery rodzaje osób w świecie.

Ci którzy osądzają na podstawie materialnej formy
i ci którzy podążają za kimś z powodu mowy,
weszli pod kontrolę chęci i pożądania;
ludzie ci nie rozumieją.

Ten który nie zna wnętrza
i nie widzi zewnętrznego,
głupiec napotykający zewsząd przeszkody,
daje się zwodzić mową.

Ten który nie zna wnętrza
choć jasno widzi zewnętrzne,
postrzegając owoc zewnętrznego,
również daje się zwodzić mową.

Ale ten kto rozumie wewnętrzne,
i jasno widzi zewnętrzne,
widząc bez przeszkód,
nie daje się zwodzić mową.

AN IV, 65

Zdolność do znalezienia sobie odpowiedniego nauczyciela jest bezcennym skarbem w samsarze. Niestety, jak zwykle mamy tu do czynienia z paragrafem 22 wynikającym z obowiązującej w samsarze zasady łączenia się elementów stosownie do ich jakości. Zatem głupiec nie tylko jest raczej na przegranej pozycji, gdyż można po nim oczekiwać głupich wyborów. Jest znacznie gorzej, on już od początku będzie odczuwał inklinację do tej samego elementu, czyli głupiego nauczyciela. A nawet jak dokona dobrego wyboru, będzie to raczej powodowane innymi czynnikami niż refleksja, albo też będzie po prostu przypadkiem, i tak jak głupota naturalnie go przyciąga, na dłuższą metę, to by głupiec trzymał się mądrego nauczyciela jest wysoce nieprawdopodobne. Tu może paść obiekcja: przecież większość buddystów zdecydowanie nie jest inteligentna, a jednak pozostają oni buddystami przez całe życie. Wyjaśnienie tej pozornej sprzecznosci jest proste, tylko bardzo nieliczni rozumieją Naukę Buddy, natomiast większość ludzi tworzy sobie w umyśle pewną idee tego, czym jest Dhamma, która to idea jest w mniejszym lub większym stopniu błędna. Ale to z nią się głupiec utożsamia, zatem nie ma powodu by szukał gdzie indziej. Dodatkowo zdolność do samooszukiwania się jest u ludzi całkiem dobrze rozwinięta, zatem głupiec, jak mawiają rosyjscy szachiści "lekkoj rukoj" odrzuca z Dhammy to co mu nie odpowiada, ale dalej uważa się za ucznia Buddy. I tak oto toczy się samsara.

Dhamma oderwania

Zatem mnisi, cokolwiek nie wasze, porzućcie to, kiedy to porzucicie, przyczyni się  to na długo do waszego dobra i szczęścia. A co jest tym co nie jest wasze? Materialna forma nie jest wasza, porzućcie ją. Kiedy ją porzucicie przyczyni się  to na długo do waszego dobra i szczęścia. Uczucie jest nie wasze... Percepcja jest nie wasza ...Determinacje są nie wasze ... Świadomość jest nie wasza. Porzućcie ją. Kiedy ja porzucicie przyczyni się  to na długo do waszego dobra i szczęścia.

Mnisi, jak myślicie, jeżeli ludzie nieśliby trawę, patyki, gałęzie i liście w tym Gaju Jeta, czy będziecie myśleć 'Ludzie niosą nas czy palą czy robią z nami co im się podoba?'" „Nie czcigodny panie. Dlaczego nie? Ponieważ czcigodny panie ani to nasze ja ani nic co należałoby do naszego ja”. „Tak też mnisi, cokolwiek jest nie wasze, porzućcie to, kiedy to porzucicie przyczyni się to na długo do waszego dobra i szczęścia. A co jest tym co nie jest wasze? Materialna forma nie jest wasza, porzućcie ją. Kiedy ją porzucicie będzie to na długo na wasze dobro i szczęście. Uczucie jest nie wasze... Percepcja jest nie wasza ...Determinacje są nie wasze ... Świadomość jest nie wasza. Porzućcie ją. Kiedy ja porzucicie przyczyni się  to na długo do waszego dobra i szczęścia. M 22 →

*

Tu władco bogów, mnich usłyszał, że nie ma nic wartego przywiązania. Kiedy mnich usłyszał, że nie ma nic wartego przywiązania, bezpośrednio wie wszystko, bezpośrednio wiedząc wszystko, całkowicie rozumie wszystko, całkowicie zrozumiawszy wszystko, jakiekolwiek uczucie czuje, czy to przyjemne czy bolesne czy ani-przyjemne-ani-bolesne, trwa kontemplując nietrwałość w tym uczuciu, kontemplując zanik, wstrzymanie, uwalnianie. Kontemplując tak nie trzyma się on niczego w świecie. Kiedy się nie trzyma, jest niezaniepokojony. Gdy niezaniepokojony, osobiście osiąga wygaszenie. Rozumie on: 'Narodziny wyczerpane, święte życie przeżyte, co trzeba było wykonać zostało wykonane, nigdy więcej już tego stanu istnienia'. Pokrótce w ten sposób, władco bogów, ten mnich jest wyzwolony przez zniszczenie pragnienia, jest tym co osiągnął najwyższe bezpieczeństwo od niewoli, najwyższe święte życie, najwyższy cel, ten kto pierwszy wśród ludzi i bogów. M 37 →

*

Jakiekolwiek są tu rzeczy, czy to determinowane czy niedeterminowane, z nich oderwanie jest uważane za nadrzędne, mianowicie wyciszenie próżności, eliminacja głodu, usunięcie podpory, zniszczenie kołowrotu odrodzin, wyczerpanie pragnienia, oderwanie, wstrzymanie, wygaszenie. Ci którzy mają wiarę w Dhammę oderwania, mają wiarę w nadrzędne, i dla tych z wiarą w nadrzędne, rezultat będzie nadrzędny. Itv 4: 90 →

*

„Czy się radujesz, pustelniku?”

„Co uzyskawszy, przyjacielu?”

„A zatem, pustelniku, żalisz się?”

„Co straciwszy, przyjacielu?”

„Zatem, pustelniku, trwasz obojętnie?”

„Tak, przyjacielu”. SN 2: 18 →

*

"Czcigodny panie, po tym jak Zrealizowany udzielił mi tej krótkiej instrukcji, zamierzam zamieszkać w kraju zwanym Sunaparanta". "Puna, ludzie z Sunaparanta są srodzy i nieokrzesani. Jeżeli będą cię obrażać i grozić ci, co sobie wtedy pomyślisz?" "Czcigodny panie jeżeli ludzie z Sunaparanta będą obrażać mnie i grozić mi, wtedy pomyślę tak: 'Ci ludzie z Sunaparanta są wspaniali, prawdziwie wspaniali, że nie zadali mi ciosu pięścią', tak wtedy pomyślę o Zrealizowany, tak wtedy pomyślę o Wzniosły". "Ale Punna, jeżeli ludzie z Sunaparanta zadają ci cios pięścią co sobie wtedy pomyślisz?" "Czcigodny panie jeżeli ludzie z Sunaparanta zadają mi cios pięścią, wtedy pomyślę tak: 'Ci ludzie z Sunaparanta są wspaniali, prawdziwie wspaniali, że nie zadali mi ciosu grudą ziemi', tak wtedy pomyślę o Zrealizowany, tak wtedy pomyślę o Wzniosły". "Ale Punna, jeżeli ludzie z Sunaparanta zadają ci cios grudą ziemi co sobie wtedy pomyślisz?" "Czcigodny panie jeżeli ludzie z Sunaparanta zadają mi cios grudą ziemi wtedy pomyślę tak: 'Ci ludzie z Sunaparanta są wspaniali, prawdziwie wspaniali, że nie zadali mi ciosu kijem', tak wtedy pomyślę o Zrealizowany, tak wtedy pomyślę o Wzniosły". "Ale Punna, jeżeli ludzie z Sunaparanta zadają ci cios kijem co sobie wtedy pomyślisz?" "Czcigodny panie jeżeli ludzie z Sunaparanta zadają mi cios kijem, wtedy pomyślę tak: 'Ci ludzie z Sunaparanta są wspaniali, prawdziwie wspaniali, że nie zadali mi ciosu nożem', tak wtedy pomyślę o Zrealizowany, tak wtedy pomyślę o Wzniosły". "Ale Punna, jeżeli ludzie z Sunaparanta zadają ci cios nożem co sobie wtedy pomyślisz?" "Czcigodny panie jeżeli ludzie z Sunaparanta zadają mi cios nożem, wtedy pomyślę tak: 'Ci ludzie z Sunaparanta są wspaniali, prawdziwie wspaniali, że nie odebrali mi życia ostrym nożem', tak wtedy pomyślę o Zrealizowany, tak wtedy pomyślę o Wzniosły". Ale Punna, jeżeli ludzie z Sunaparanta odbiorą ci życie ostrym nożem co sobie wtedy pomyślisz?" "Czcigodny panie jeżeli ludzie z Sunaparanta odbiorą mi życie ostrym nożem, wtedy pomyślę tak: 'Byli uczniowie Zrealizowanego, którzy zawstydzeni i upokorzeni ciałem sięgnęli po nóż, ale ja znalazłem to bez poszukiwania' tak wtedy pomyślę o Zrealizowany, tak wtedy pomyślę o Wzniosły". M 145 →

*

Phagguna, nie jest właściwym, byś ty, szlachetnie urodzony, który kierowany wiarą odszedł z domu w bezdomność, zbytnio spoufalał się z mniszkami. Zatem jeżeli ktoś w twojej obecności mówi negatywnie o tych mniszkach, powinieneś zaniechać wszelkiego pragnienia i wszelkich myśli bazujących na świeckim życiu. Powinieneś się trenować tak: 'Mój umysł nie będzie się przywiązywał i nie wypowiem złych słów i będę trwać współczujący dla jego dobra, z przyjaznym umysłem i bez wewnętrznej nienawiści', tak powinieneś się trenować, Phagguna. Zatem jeżeli ktoś w twojej obecności zada tym mniszkom cios ręką, cios grudą ziemi, cios kijem, cios nożem, powinieneś zaniechać wszelkiego pragnienia i wszelkich myśli bazujących na świeckim życiu. Powinieneś się trenować tak: 'Mój umysł nie będzie się przywiązywał i nie wypowiem złych słów i będę trwać współczujący dla jego dobra, z przyjaznym umysłem i bez wewnętrznej nienawiści', tak powinieneś się trenować. Zatem gdy ktoś zada ci cios ręką... grudą ziemi...kijem...nożem, powinieneś zaniechać wszelkiego pragnienia i myśli bazujących na świeckim życiu. I powinieneś się trenować tak: 'Mój umysł nie będzie się przywiązywał i nie wypowiem złych słów i będę trwać współczujący dla jego dobra, z przyjaznym umysłem i bez wewnętrznej nienawiści', tak Phagguna powinieneś się trenować". M 21 →

*

Zatem gospodarzu powinieneś się trenować tak: 'Nie będę się trzymał tego świata. Moja świadomość nie będzie bazowała na tym świecie'. Tak powinieneś się trenować. Zatem gospodarzu powinieneś się trenować tak: 'Nie będę się trzymał świata poza. Moja świadomość nie będzie bazowała na świecie poza. Tak powinieneś się trenować.

Zatem gospodarzu powinieneś się trenować tak: 'Nie będę się trzymał tego co widziane, słyszane, odczuwane, poznawane, poszukiwane i nawiedzane przez umysł. Moja świadomość nie będzie na tym bazować". M 143→

*

Kiedy to zostało powiedziane, czcigodny Ananda powiedział do Zrealizowanego: „Czcigodny panie, tu mnich praktykuje tak: 'Gdyby tego nie było, to nie byłoby moje, tego nie będzie i to nie będzie moje. Co istnieje, co doszło do bycia, to porzucam'. W ten sposób osiąga on równowagę. Czcigodny panie, czy taki mnich osiąga wygaszenie?” „Pewien mnich tutaj Anando może osiągnąć wygaszenie i inny mnich tutaj może nie osiągnąć wygaszenia”. „Jaki jest powód i przyczyna, czcigodny panie, że pewien mnich tutaj może osiągnąć wygaszenie i inny mnich tutaj może nie osiągnąć wygaszenia?” „Tu Anando, mnich praktykuje tak: 'Gdyby tego nie było, to nie byłoby moje, tego nie będzie i to nie będzie moje. Co istnieje, co doszło do bycia, to porzucam'. W ten sposób osiąga on równowagę. Rozmiłowuje się w tej równowadze, wita ją i pozostaje chwytając się jej. Gdy tak robi, jego świadomość staje się zależna od tego i trzyma się tego. A mnich który podlega utrzymywaniu nie osiąga wygaszenia”.

 „Ale czcigodny panie, kiedy ten mnich utrzymuje, co utrzymuje?” „Bazę ani-percepcji-ani-nie-percepcji, Anando”. „Kiedy ten mnich utrzymuje, czcigodny panie, wydaje się, że utrzymuje on najlepszy (obiekt) utrzymywania”. „Kiedy ten mnich utrzymuje, utrzymuje on najlepszy obiekt utrzymywania; gdyż to jest najlepszy obiekt utrzymywania, mianowicie baza ani-percepcji-ani-nie-percepcji.

Tu Anando, mnich praktykuje tak: 'Gdyby tego nie było, to nie byłoby moje, tego nie będzie i to nie będzie moje. Co istnieje, co doszło do bycia, to porzucam'. W ten sposób osiąga on równowagę. Nie rozmiłowuje się w tej równowadze, nie wita jej i nie pozostaje chwytając się jej. Gdy tego nie robi, jego świadomość nie staje się zależna od tego i nie trzyma się tego. A mnich który nie podlega utrzymywaniu osiąga wygaszenie”.

„To cudowne, to wspaniale! Zrealizowany rzeczywiście wyjaśnił nam przejście powodzi w zależności od tego czy innego wspomagania. Ale czcigodny panie, co jest szlachetnym wyzwoleniem?” „Tu Anando szlachetny uczeń rozważa tak: 'Zmysłowe przyjemności tutaj i teraz i zmysłowe przyjemności w życiach co nadejdą zmysłowe percepcje tutaj i teraz i zmysłowe percepcje w życiach co nadejdą, materialne formy tutaj i teraz i materialne formy w życiach co nadejdą percepcje materialnych form tutaj i teraz i percepcje materialnych form w życiach co nadejdą, percepcje niewzruszonego i percepcje bazy nicości i percepcje bazy ani-percepcji-ani-nie-percepcji – to jest wszystko osobowość tak daleko jak osobowość się rozciąga. To jest Nieśmiertelne, mianowicie wyzwolenie umysłu przez nie utrzymywanie'.

I tak Anando, nauczałem o drodze prowadzącej do niewzruszonego, nauczałem o drodze prowadzącej do bazy nicości, nauczałem o drodze prowadzącej do bazy ani-percepcji-ani-nie-percepcji, nauczałem o przejściu powodzi w zależności od tego czy innego wspomagania, nauczałem o szlachetnym wyzwoleniu.

Co może być uczynione przez Mistrza dla swych uczniów, który pragnie ich dobra i mającego współczucie dla nich, to dla ciebie uczyniłem Anando. Są korzenie drzew, są puste chaty, medytuj Anando, nie zwlekaj, inaczej będziesz później żałował. To moje przesłanie dla ciebie”.  M 106 →

*

Mnisi, są tu dwie rzeczy. Jakie dwie? Kontemplacja gratyfikacji w rzeczach które mogą więzić, i kontemplacja wyobcowania w rzeczach które mogą więzić. Ten kto trwa kontemplując gratyfikację w rzeczach które mogą więzić, nie porzuca pożądania, nienawiści i złudzenia. Nie porzuciwszy pożądania, nienawiści i złudzenia, nie jest wolny od narodzin, od starości i śmierci, od żalu, płaczu, bólu, smutku i rozpaczy, powiadam, że nie jest wolny od cierpienia.

Ten kto trwa kontemplując wyobcowanie w rzeczach które mogą więzić, porzuca pożądanie, nienawiść i złudzenie. Porzuciwszy pożądanie, nienawiść i złudzenie, jest wolny od narodzin, od starości i śmierci, od żalu, płaczu, bólu, smutku i rozpaczy, powiadam, że jest wolny od cierpienia. Takie śą, mnisi, te dwie rzeczy.  AN II, 6 

*

"A jakie ćwiczenie jest owocne, jaki wysiłek jest owocny. Tu mnich nie jest przytłoczony przez cierpienie, nie daje się przytłoczyć cierpieniu i nie rezygnuje z przyjemności zgodnej z Dhammą, ale nie jest zaślepiony tą przyjemnością. Rozumie w taki sposób: 'Kiedy wysilam się z determinacją, pewne źródło cierpienia zanika u mnie, z uwagi na ten zdeterminowany wysiłek; i kiedy wglądam się z równowagą, pewne źródło cierpienia zanika u mnie, gdy utrzymuję przy istnieniu równowagę. Wysila się z determinacją odnośnie tego pewnego źródła cierpienia które zanika u niego z uwagi na ten zdeterminowany wysiłek i utrzymuje przy istnieniu równowagę odnośnie tego pewnego źródła cierpienia, które zanika u niego z uwagi na utrzymanie przy istnieniu równowagi; w taki sposób cierpienie wyczerpuje się u niego.

Załóżmy mnisi, że mężczyzna kocha kobietę z umysłem przywiązanym do niej przez intensywne pragnienie i namiętność. Może on zobaczyć tą kobietę stojącą z innym mężczyzną, rozmawiającą, żartującą i śmiejącą się. Jak myślicie, mnisi? Czy żal, płacz, ból, smutek i rozpacz nie powstałyby u tego mężczyzny widzącego tą kobietę stojącą z innym mężczyzną, rozmawiającą, żartującą i śmiejącą się?”

„Tak, czcigodny panie. Dlaczego tak jest? Ponieważ ten mężczyzna kocha tą kobietę z umysłem przywiązanym do niej przez intensywne pragnienie i namiętność, dlatego też żal, płacz, ból, smutek i rozpacz powstałyby u niego, widząc tą kobietę stojącą z innym mężczyzną, rozmawiającą, żartującą i śmiejącą się".

"Wtedy, mnisi, ten mężczyzna mógłby pomyśleć: 'Kocham tą kobietę moim umysłem przywiązanym do niej przez intensywne pragnienie i namiętność, i tak żal płacz, ból, smutek i rozpacz powstają u mnie, kiedy widzę tą kobietę stojącą z innym mężczyzną, rozmawiającą, żartującą i śmiejącą się. 'A gdybym tak porzucił te pragnienie i pożądanie tej kobiety?' Mógłby on porzucić swe pragnienie i pożądanie tej kobiety. Później mógłby zobaczyć tą kobietę stojącą z innym mężczyzną, rozmawiającą, żartującą i śmiejącą się. Jak myślicie, mnisi? Czy żal, płacz, ból, smutek i rozpacz powstałyby u tego mężczyzny widzącego tą kobietę stojącą z innym mężczyzną, rozmawiającą, żartującą i śmiejącą się?”

„Nie, czcigodny panie. Dlaczego tak jest? Ponieważ ten mężczyzna już dłużej nie kocha tej kobiety z umysłem przywiązanym do niej przez intensywne pragnienie i namiętność, dlatego też żal, płacz, ból, smutek i rozpacz nie powstałyby u niego, widząc tą kobietę stojącą z innym mężczyzną, rozmawiającą, żartującą i śmiejącą się".

"Tak też mnisi, mnich nie jest przytłoczony przez cierpienie, nie daje się przytłoczyć cierpieniu i nie rezygnuje z przyjemności zgodnej z Dhammą, ale nie jest zaślepiony tą przyjemnością. Rozumie w taki sposób: 'Kiedy wysilam się z determinacją, pewne źródło cierpienia zanika u mnie, z uwagi na ten determinowany wysiłek; i kiedy wglądam się z równowagą, pewne źródło cierpienia zanika u mnie, gdy utrzymuję przy istnieniu równowagę. Wysila się z determinacją odnośnie tego pewnego źródła cierpienia które zanika u niego z uwagi na ten zdeterminowany wysiłek i utrzymuje przy istnieniu równowagę odnośnie tego pewnego źródła cierpienia które zanika u niego z uwagi na utrzymanie przy istnieniu równowagi; w taki sposób cierpienie wyczerpuje się u niego. W taki sposób ćwiczenie jest owocne, wysiłek jest owocny.

I znów, mnich rozważa tak: 'Podczas gdy żyję zgodnie z moją przyjemnością, niekorzystne stany zwiększają się u mnie a korzystne pomniejszają, ale gdy ćwiczę się w tym co bolesne, niekorzystne stany zmieszają się a korzystne powiększają. A co jeżeli ćwiczyłbym się w tym co bolesne?' I ćwiczy się w tym co bolesne. Kiedy to robi, niekorzystne stany zmieszają się a korzystne powiększają u niego. Później nie ćwiczy się w tym co bolesne. Dlaczego tak jest? Cel dla którego ten mnich ćwiczył się w tym co bolesne, został osiągnięty.

Załóżmy, mnisi, że kowal ocieplałby i nagrzewał strzałę między dwoma ogniami, czyniąc ją prostą i do użycia. Kiedy ta strzała została ocieplona i nagrzana między dwoma ogniami i uczyniona prostą, do użycia, to później już nie ocieplałby jej i nie ogrzewał. Dlaczego tak jest? Cel dla którego ten kowal ocieplał i nagrzewał strzałę został osiągnięty; to dlatego później już nie ocieplałby jej i nie ogrzewał.

Tak też, mnich rozważa tak 'Podczas gdy żyję zgodnie z moją przyjemnością, niekorzystne stany zwiększają się u mnie a korzystne pomniejszają, ale gdy ćwiczę się w tym co bolesne, niekorzystne stany zmieszają się a korzystne powiększają. A co jeżeli ćwiczyłbym się w tym co bolesne?' I ćwiczy się w tym co bolesne. Kiedy to robi, niekorzystne stany zmieszają się a korzystne powiększają u niego. Później nie ćwiczy się w tym co bolesne. Dlaczego tak jest? Cel dla którego ten mnich ćwiczył się w tym co bolesne, został osiągnięty".M 101 →

*

A czym jest element ziemi? Element ziemi może być zarówno wewnętrzny jak i zewnętrzny. Czym jest wewnętrzny element ziemi? Cokolwiek wewnętrznego, należącego do niego, co solidne, to jest włosy głowy, paznokcie, zęby, skóra, mięso, ścięgna, kości, szpik kostny, nerki, serce, wątroba, śledziona, płuca, zawartość żołądka lub cokolwiek innego co wewnętrzne, co solidne, to jest nazywane wewnętrznym elementem ziemi. Teraz zarówno wewnętrzny element ziemi jak i zewnętrzny element ziemi to po prostu element ziemi. I powinien on być widziany tak: "To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja". Kiedy widzi on to w ten sposób, zgodnie z tym jakim to jest, z właściwą mądrością, staje się obojętny co do elementu ziemi i czyni umysł beznamiętnym co do elementu ziemi.

Zdarza się, że element wody jest zakłócony i wtedy zewnętrzny element ziemi zanika.

Kiedy nawet ten zewnętrzny element ziemi, wielkim jakim on jest, jest opisywany jako nietrwały, jako podmiot zniszczenia, jako podmiot zaniku, jako podmiot zmiany; cóż zatem te ciało wspierane przez pragnienie i trwające tylko chwilę? Nie może być (uważane) jako „ja” czy „moje” czy „jestem”.

Zatem (po zobaczeniu tego elementu takim jakim w rzeczywistości jest) jeżeli inni źle traktują, krytykują, przeklinają, straszą mnicha, rozumie on tak: „Te bolesne uczucie zrodzone z ucho-kontaktu powstało u mnie. To jest zależne, nie niezależne. Zależne od czego? Zależne od kontaktu”. Wtedy widzi on, że ten kontakt jest nietrwały, że to uczucie jest nietrwałe, że ta percepcja jest nietrwała, że te determinacje są nietrwałe i że ta świadomość jest nietrwała. I jego umysł, który już uczynił element (utworzony z agregatu materialnej formy) swym obiektywnym wspomaganiem, wkracza w te (nowe obiektywne wspomaganie teraz kontemplowane) i uzyskuje przekonanie, stałość i zdecydowanie.

Jeżeli inni atakują tego mnicha niechcianym, niepożądanym i niemiłym kontaktem pięści, grud ziemi, kijów, czy noży, rozumie on tak: „Te ciało jest rzeczą taką, że kontakt z pięśćmi, grudami ziemi, kijami czy nożami ma na nim miejsce. Ale to zostało powiedziane przez Zrealizowanego w rozprawie z Przykładem o Pile: 'Nawet jeżeli bandyci dwuręczną piłą brutalnie będą odkrajali mu członek od członka, ten kto dopuści do swego serca nienawiść z tego powodu, nie będzie tym który podąża za moją nauką'. Zatem niemalejąca energia powinna być wzbudzona u mnie i nieprzerwana uważność ustanowiona, moje ciało powinno być spokojne i nierozemocjonowane, mój umysł powinien być skoncentrowany i zjednoczony. I teraz niech kontakt z pięśćmi, grudami ziemi, kijami i nożami ma miejsce na tym ciele, gdyż to właśnie tak przesłanie Buddy jest wcielane w życie”.

Jeżeli gdy tak wspominając Buddę, Dhammę i Zgromadzenie, równowaga nie zostaje ustanowiona u niego z korzystnym jako jej wspomaganiem, wtedy pobudza się i przynagla tak: „To moja strata, to nie zysk dla mnie, to źle dla mnie, nie jest to dla mnie dobre, że gdy w ten sposób wspominam Buddę, Dhammę i Zgromadzenie równowaga nie zostaje ustanowiona u mnie, z korzystnym jako jej wspomaganiem”. Tak jak synowa widząc swego teścia czuje się przynaglona (by go zadowolić) tak też jeżeli u mnicha równowaga nie zostaje ustanowiona z korzystnym jako jej wspomaganie, wtedy pobudza się on i przynagla.

Ale jeżeli u mnicha tak wspominającego Buddę, Dhammę i Zgromadzenie równowaga zostaje ustanowiona z korzystnym jako jej wspomaganiem, wtedy jest on zadowolony. I w tym miejscu, przyjaciele, wiele zostało zrobione przez mnicha. M 28

O Dhammie

„Upali, te rzeczy o których możesz wiedzieć to: 'Te rzeczy nie wiodą wyłącznie do wyobcowania, do beznamiętności, do wstrzymania, do spokoju, do bezpośredniej wiedzy, do przebudzenia, do wygaszenia; powinieneś definitywnie rozpoznać tak: 'To nie Dhamma; to nie Dyscyplina; to nie Nauka Mistrza'. Ale te rzeczy o których możesz wiedzieć to: 'Te rzeczy wiodą wyłącznie do wyobcowania, do beznamiętności, do wstrzymania, do spokoju, do bezpośredniej wiedzy, do przebudzenia, do wygaszenia; powinieneś definitywnie rozpoznać tak: 'To Dhamma; to Dyscyplina; to Nauka Mistrza'”. AN VIII 83

 ***

 Mnisi, jest te pięć korzyści ze słuchania Dhammy. Jakie pięć? Słyszy się to, czego się nie słyszało; rozjaśnia się to co się słyszało; odchodzi się od niepewności; prostuje się swój pogląd; umysł staje się spokojny. Takie jest te pięć korzyści ze słuchania Dhammy. AN V 202

***

'Ta Dhamma jest dla tego kto chce niewiele, nie dla tego kto chce wiele. Ta Dhamma jest dla tego kto zadowolony, nie dla tego kto niezadowolony. Ta Dhamma jest dla tego kto odosobniony, nie dla rozmiłowanego w towarzystwie. Ta Dhamma jest dla tego kto jest energiczny, nie dla tego kto jest leniwy. Ta Dhamma jest dla tego z ustanowioną uważnością, nie dla tego o skonfundowanym umyśle. Ta Dhamma jest dla tego kto jest skoncentrowany, nie dla tego kto jest nieskoncentrowany. Ta Dhamma jest dla tego kto mądry, nie dla tego kto niemądry. Ta Dhamma jest dla tego kto rozmiłowuje się w nie-dialektyce, kto cieszy się nie-dialektyką, nie dla tego, kto rozmiłowuje się w dialektyce, kto cieszy się dialektyką'.
Osiem myśli wielkiego człowieka→

***

Tu Upavana, po zobaczeniu widzialnej formy okiem, mnich doświadcza formy jak również pożądania formy. Rozumie, że wewnętrzne pożądanie formy istnieje u niego w taki sposób: 'Jest obecne u mnie wewnętrznie pożądanie formy'. A skoro tak jest, Upavana, Dhamma jest widzialna tutaj i teraz, a nie (po upływie) czasu, zapraszająca do wglądu, naprowadzająca, indywidualnie doświadczana przez mądrych. (...)

Ale tu, Upavana, po zobaczeniu widzialnej formy okiem, mnich doświadcza formy bez pożądania formy. Rozumie, że wewnętrzne pożądanie formy nie istnieje u niego w taki sposób: 'Nie jest obecne u mnie wewnętrznie pożądanie formy'. A skoro tak jest, Upavana, Dhamma jest widzialna tutaj i teraz, a nie (po upływie) czasu, zapraszająca do wglądu, naprowadzająca, indywidualnie doświadczana przez mądrych.
Dhamma jest widzialna tutaj i teraz → 

 

*

"Mnisi, wiedząc i widząc w ten sposób, czy będziecie mówić: 'nauczyciel jest przez nas szanowany, mówimy tak z szacunku dla nauczyciela?'" -"Nie czcigodny panie". "Wiedząc i widząc w ten sposób czy będziecie mówić tak: 'Mnich tak nam powiedział, jak i inni mnisi, ale my tak nie mówimy?'"- "Nie czcigodny panie". "Wiedząc i widząc w ten sposób czy możecie zmienić nauczyciela?" -"Nie czcigodny panie". "Wiedząc i widząc w ten sposób czy możecie wrócić do zachowań zwykłych pustelników i braminów, do pomyślnych omenów, tumultu debat, jako opierających się na prawdzie?"- "Nie czcigodny panie". "A zatem mówicie tylko to co sami znacie, widzicie i doświadczacie?" "Tak czcigodny panie".

"Dobrze, mnisi, zostaliście więc poprowadzeni przeze mnie za pomocą Dhammy (z efektem) widzialnym tutaj i teraz, a nie (po upływie) czasu, Dhammy zapraszającej do wglądu, naprowadzającej, doświadczanej przez mądrych dla każdego osobiście. M 38 →

***

Dhamm'anvaye ńanam jest wiedzą zależną od wnioskowania w oparciu o Dhammę, tj wiedzą o tym, że fundamentalna Natura Rzeczy jest niezmienna w czasie i może być wywnioskowana z pewnością (inaczej niż w racjonalnym wnioskowaniu) od teraźniejszości do przeszłości i przyszłości. Innymi słowy to generalizacja bez abstrakcji. Nanavira Thera

Wnioskowanie w oparciu o Dhammę →

***

„Mnisi, nawet obracający kołem monarcha, prawowity król który rządzi przez Dhammę, nie obraca kołem bez króla nad sobą”.

Kiedy to zostało powiedziane, pewien mnich powiedział do Zrealizowanego: „Ale czcigodny panie, kto mógłby być królem ponad obracającym kołem monarchą, prawowitym królem rządzącym przez Dhammę?”

„To Dhamma, mnichu”, powiedział Zrealizowany.
Koło które nie może być zawrócone przez żadnego pustelnika, bramina, boga, Marę czy Brahmę, czy przez kogokolwiek w świecie→

*

Podczas gdy Zrealizowany przebywał samotnie na odosobnieniu, ta myśl powstała u niego: „Ten żyje nieszczęśliwy, kto niczego nie czci i nie przestrzega. Ale jaki jest tu pustelnik czy bramin, pod wodzą którego mógłbym żyć, honorując i respektując go?"

Wtedy pomyślał: „Mógłbym żyć pod wodzą innego pustelnika i bramina, honorując i respektując go, w celu udoskonalenia nieudoskonalonego kodeksu moralnego, kodeksu koncentracji czy kodeksu zrozumienia. Ale nie widzę na tym świecie, z jego bogami, Marami i Brahmami, w tym pokoleniu z jej pustelnikami i braminami, z jego książętami i ludźmi, żadnego pustelnika czy bramina u którego te rzeczy byłyby bardziej udoskonalone niż u mnie, pod wodzą którego mógłbym żyć, honorując i respektując go. Ale jest tu ta Dhamma odkryta przeze mnie – załóżmy, że będę żył pod jej wodzą, honorując i respektując ją?"

Wtedy Brahma Sahampati uświadomił sobie w swym umyśle myśli Zrealizowanego. Pojawił się przed nim i powiedział: „Czcigodny panie, to dobrze. Zrealizowani w dawnych czasach, spełnieni i całkowicie przebudzeni, żyli pod wodzą Dhammy, honorując i respektując ją. I ci w przyszłości będą czynić tak samo”. (SN VI, 2; A IV, 21)
Być wolnym to poszukać sobie pana, któremu powinniśmy służyć→

***

Cechy nie pozwalające zrozumieć wykładanej Dhammy →

Pasterze z natury nierozumni

Uczciwe przedstawienie wizji ateistycznej: Dzisiaj mi mówią – komputer ciebie pożarł. A cóż to jest – życie? Lot ćmy nad płomykiem świecy. Jedna zrobi dwa kółka, druga trzy. Każdy ma swój sposób na marnowanie życia.
Ateizm neguje święte życie →

Dlaczego buddyści nie powinni ryzykować wspierania małżeństw jednopłciowych. Tu żadnej polityki, jedynie argumenty, które można wesprzeć  cytatami z Sutr →

 Doktryna nie-ja, jest dość subtelna, i bardzo łatwo może przy złym podejściu przekształcić się w nihilizm. Co prawda w przypadku tego nauczyciela, niezgodność jego interpretacji z Suttami jest oczywista, nie mniej skoro Sujato mnich zrobił z Buddy feministę i nie został wyśmiany ....
O niebezpiecznych nonsensach Ajahna Buddhadasy →.

 
Generalnie ostrzeżenie o błędnie pokładanej wierze:

Mnisi, był raz w Magadhan pasterz, z natury nierozumny i w ostatnim miesiącu deszczowym, jesienią, bez przeegzaminowania bliskiego brzegu rzeki Ganges ani jej drugiego brzegu, poprowadził swe stado tam gdzie nie było brodu do przejścia na drugi brzeg, tu w kraju Videhan. Wtedy stado zgromadzone razem po środku rzeki Ganges spotkała klęska i nieszczęście. Dlaczego tak się stało? Ponieważ pasterz z Magadhan, z natury nierozumny w ostatnim miesiącu deszczowym, jesienią, bez przeegzaminowania bliskiego brzegu rzeki Ganges ani jego drugiego brzegu poprowadził swe stado tam gdzie nie było brodu do przejścia na drugi brzeg, tu w kraju Videhan.

Tak też pustelnicy i bramini nieobeznani z tym światem i innym światem, nieobeznani z tym co należy do Mary i z tym co do niego nie należy, nieobeznani z tym co należy do Śmierci i z tym co do niej nie należy - długo będzie na krzywdę i cierpienie tych co uznają ich za odpowiednich przewodników i odpowiednich do pokładania w nich wiary. M 34→

***

Mnisi, są dwa rodzaje poglądów: Pogląd o istnieniu i pogląd o nie-istnieniu.

Każdy pustelnik i bramin który przyjął pogląd o istnieniu jest w opozycji do poglądu o nie-istnieniu. Każdy pustelniki bramin który polega na poglądzie o nie-istnieniu jest w opozycji do poglądu o istnieniu.

Wszyscy pustelnicy i bramini, którzy nie rozumieją takimi jakimi są, powstanie i zanik, gratyfikacja i niebezpieczeństwo i ucieczka w przypadku tych dwóch poglądów, są opanowani przez pożądanie, opanowani przez nienawiść, opanowani przez złudzenie, opanowani przez pragnienie, opanowani przez utrzymywanie, bez wglądu, zaangażowani w faworyzowanie i oponowanie, rozmiłowujący się w dialektyce, nie są wyzwoleni z narodzin, starości i śmierci, żalu i płaczu, bólu, smutku i rozpaczy, powiadam, że nie są wolni od cierpienia.
M 11→

Nietrwałość

  Powinno się robić to co korzystne i prowadzić święte życie; gdyż nikt kto się urodził, nie potrafi uciec śmierci.
Araka, nauczyciel z dawnych czasów →

 Mnisi, te osiem światowych rzeczy krąży wokół świata, i świat krąży wokół tych ośmiu światowych rzeczy. Jakich ośmiu? Zysk i strata, brak uznania i sława, nagana i pochwała, i przyjemność i ból.
Nietrwałość ośmiu światowych rzeczy →

„Czcigodni panowie, cokolwiek doszło do istnienia i jest determinowane, generowane intencjonalnie, powstałe współzależnie – to jest nietrwałe. Cokolwiek jest nietrwałe, jest cierpieniem. Po jasnym zobaczeniu tego co jest cierpieniem, jakim to rzeczywiście jest, z odpowiednim zrozumieniem w taki sposób: 'To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja', rozumiem jakim rzeczywiście ona jest, nadrzędną ucieczkę z tego”.
Anathapindika i wędrowcy→

-Życie w każdym świecie jest nietrwałe, przemijające ...
-Życie w każdym świecie nie ma schronienia i protektora ...
-W życiu w każdym świecie nie ma nic własnego; człowiek musi opuścić wszystko i odejść...
-Życie w każdym świecie jest niekompletne, nienasycone, niewolnikiem pragnienia ...
Mnich Ratthapala poucza Króla Koravya →

Każde poszczególne uczucie powstaje zależnie od poszczególnego warunku i ze wstrzymaniem tego odpowiedniego warunku, odpowiednie uczucie zostaje wstrzymane.
Mnich Nandaka poucza mniszki →

Kontemplując brzydotę

To zostało powiedziane przez Zrealizowanego, powiedziane przez Arahata, i tak usłyszałam: „Mnisi, żyjcie kontemplując brzydotę ciała. Niech uważność oddychania będzie wewnętrznie ustanowiona u was. Żyjcie kontemplując nietrwałość we wszystkich determinacjach. Dla tych którzy kontemplują brzydotę ciała, tendencja do pożądania odnośnie elementu piękna jest porzucona. Kiedy uwżność oddechu jest wewnętrznie dobrze ustanowiona u mnicha, już dłużej nie pozostają tendencje by myśli powodowały strapienie umysłu. Dla tych którzy żyją kontemplując nietrwałość we wszystkich determinacjach, ignorancja jest porzucana i wiedza powstaje”. To jest znaczenie tego co powiedział Zrealizowany. To w odniesieniu do tego zostało powiedziane:

Kontemplując brzydotę w ciele,
Będąc uważny wdechów i wydechów,
Zawsze pilny i widzący jasno
Uspakajający wszystkie determinacje:

Taki mnich który widzi właściwie
Jest przez to uwolniony.
Spełniony w wiedzy, spokojny
Ten mędrzec przekroczył wszystkie więzy.

Itivuttaka 4. 85

Kto?

W Savatthi. „Mnisi, są te cztery pokarmy utrzymujące stworzenia, które doszły do istnienia, lub te szukające bycia. Jakie cztery? Solidny pokarm, zwykły lub subtelny, drugi kontakt; trzeci wola; czwarty świadomość. Takie mnisi są cztery pokarmy utrzymujące stworzenia które doszły do istnienia i te które szukają bycia”. Kiedy to zostało powiedziane, czcigodny Moliyaphagguna powiedział do Zrealizowanego:

„Czcigodny panie, kto konsumuje pokarm świadomość?” „Pytanie nieuprawnione”, odpowiedział Zrealizowany. "Nie mówię: 'Ktoś konsumuje'. Gdybym powiedział: 'Ktoś konsumuje', w tym wypadku byłoby to pytanie uprawnione: 'Czcigodny panie, kto konsumuje?' Ale tak nie mówię. A skoro tak nie mówię, gdyby ktoś spytał mnie: 'Czcigodny panie, czego pokarm świadomość jest warunkiem?', to byłoby pytanie uprawnione. A na to uprawnione pytanie odpowiedź jest: 'Pokarm świadomość jest warunkiem na wytworzenie przyszłego odnowienia istnienia'. Kiedy to co doszło do bycia istnieje, sześcioraka baza (dochodzi do bycia), z sześcioraką bazą jako warunek, kontakt”.

„Czcigodny panie, kto czyni kontakt?” „Pytanie nieuprawnione”, odpowiedział Zrealizowany. Nie mówię: 'Ktoś czyni kontakt'. Gdybym powiedział: 'Ktoś czyni kontakt', w tym wypadku byłoby to pytanie uprawnione: 'Czcigodny panie, kto czyni kontakt?' Ale tak nie mówię. A skoro tak nie mówię, gdyby ktoś spytał mnie: 'Czcigodny panie, z czym jako warunek, kontakt?', to byłoby pytanie uprawnione. A na to uprawnione pytanie odpowiedź jest: 'Z sześcioraką bazą jako warunek, kontakt (dochodzi do bycia). Z kontaktem jako warunek, uczucie'”.

„Czcigodny panie, kto czuje?” „Pytanie nieuprawnione”, odpowiedział Zrealizowany. Nie mówię: 'Ktoś czuje'. Gdybym powiedział: 'Ktoś czuje', w tym wypadku byłoby to pytanie uprawnione: 'Czcigodny panie, kto czuje?' Ale tak nie mówię. A skoro tak nie mówię, gdyby ktoś spytał mnie: 'Czcigodny panie, z czym jako warunek, uczucie?', to byłoby pytanie uprawnione. A na to uprawnione pytanie odpowiedź jest: 'Z kontaktem jako warunek, uczucie (dochodzi do bycia). Z uczuciem jako warunek, pragnienie”.

„Czcigodny panie, kto pragnie?” „Pytanie nieuprawnione”, odpowiedział Zrealizowany. Nie mówię: 'Ktoś pragnie'. Gdybym powiedział: 'Ktoś pragnie', w tym wypadku byłoby to pytanie uprawnione: 'Czcigodny panie, kto pragnie?' Ale tak nie mówię. A skoro tak nie mówię, gdyby ktoś spytał mnie: 'Czcigodny panie, z czym jako warunek, pragnienie?', to byłoby pytanie uprawnione. A na to uprawnione pytanie odpowiedź jest: 'Z uczuciem jako warunek, pragnienie (dochodzi do bycia), z pragnieniem jako warunek, utrzymywanie z utrzymywaniem jako warunek, istnienie, z istnieniem jako warunek, narodziny, z narodzinami jako warunek, starość i śmierć, żal, płacz, ból, smutek i rozpacz dochodzą do istnienia; takie jest powstanie tej całej masy cierpienia.

Ale Phagguna z zanikiem i wstrzymaniem sześciu baz dla kontaktu, wstrzymanie kontaktu, że wstrzymaniem kontaktu, wstrzymanie uczucia, ze wstrzymaniem uczucia, wstrzymanie pragnienia, ze wstrzymaniem pragnienia, wstrzymanie utrzymywania, ze wstrzymaniem utrzymywania, wstrzymanie istnienia, ze wstrzymaniem istnienia wstrzymanie narodzin, ze wstrzymaniem narodzin, wstrzymanie starości i śmierci, żalu, płaczu, bólu, smutku i rozpaczy. Takie jest wstrzymanie tej całej masy cierpienia.

SN 12: 12 

Powody zadawania pytań

Czcigodny Sariputta odezwał się do mnichów: „Przyjaciele, mnisi!” „Przyjacielu”, odpowiedzieli ci mnisi. Czcigodny Saruputta rzekł to: „Przyjaciele, ktokolwiek zadaje pytania drugiej osobie, czyni to z pięciu powodów czy z jakiegoś poszczególnego powodu, jednego z tych pięciu. Jakich pięciu? Ktoś zadaje pytanie drugiej osobie z powodu swej ograniczoności i głupoty; ktoś ma złe pragnienia, motywowany pragnieniem zadaje pytanie drugiej osobie; ktoś zadaje pytanie drugiej osobie jako sposób obraźliwej krytyki; ktoś zadaje pytanie drugiej osobie z powodu swej chęci dowiedzenia się; i ktoś zadaje pytanie drugiej osobie z myślą: 'Jeżeli gdy zapytany przeze mnie, odpowie poprawnie, to dobrze; ale jeżeli nie odpowie poprawnie, dam mu poprawne wyjaśnienie'. Przyjaciele ktokolwiek zadaje pytania drugiej osobie, czyni to z pięciu powodów czy z jakiegoś poszczególnego powodu, jednego z tych pięciu. Przyjaciele, ja zadaję pytanie drugiej osobie z myślą: 'Jeżeli gdy zapytany przeze mnie, odpowie poprawnie, to dobrze; ale jeżeli nie odpowie poprawnie, dam mu poprawne wyjaśnienie'”.

 

AN V, 165

 

Pytania

„Czcigodny panie, kiedy uczeni szlachetni, uczeni bramini, uczeni gospodarze i uczeni pustelnicy, po sformułowaniu pytania przychodzą do Zrealizowanego i stawiają je, czy w umyśle Zrealizowanego już jest myśl: 'Jeżeli przyjdą do mnie i spytają mnie tak, odpowiem im w ten sposób'? Czy też taka odpowiedź pojawia się Tathagacia na miejscu?”

„Co do tego, Książę, odpowiem ci kontr-pytaniem, odpowiedz jak uważasz. Jak ci się wydaje Książę, czy jesteś obeznany z częściami karety?” „Tak czcigodny panie, jestem”. Jak myślisz, książę, kiedy ludzie przychodzą do ciebie i pytają: 'Jaka jest nazwa tej części karety?' czy już była u ciebie w umyśle myśl: 'Jeżeli przyjdą do mnie i spytają mnie tak, odpowiem im w ten sposób'? Czy też taka odpowiedź pojawia się u ciebie na miejscu?” „Czcigodny panie, jestem dobrze znany jako znawca części karety. Wszystkie części karety są mi dobrze znane. Odpowiedź pojawia mi się na miejscu”.

"Tak też Książę, kiedy uczeni szlachetni, uczeni bramini, uczeni gospodarze i uczeni pustelnicy, po sformułowaniu pytania przychodzą i zadają je Tathagacie, odpowiedź pojawia się Tathagacie na miejscu. Dlaczego tak jest? Ten element rzeczy został w pełni spenetrowany przez Tathagatę, przez pełną penetracją którego, odpowiedź pojawia się Tathagacie na miejscu". M 58

*

Wtedy pewien mnich podszedł do Zrealizowanego, złożył mu hołd, usiadł z boku i powiedział: „Czcigodny panie, dlaczego tak jest, że wątpliwości nie powstają u poinstruowanego szlachetnego ucznia co do niezdeklarowanych punktów?”

„Ze wstrzymaniem poglądów, mnichu, nie powstają wątpliwości u poinstruowanego szlachetnego ucznia co do niezdeklarowanych punktów.

'Tathagata istnieje po śmierci': to zaangażowanie się w poglądy; 'Tathagata nie istnieje po śmierci': to zaangażowanie się w poglądy; 'Tathagata istnieje i nie istnieje po śmierci': to zaangażowanie się w poglądy; 'Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci': to zaangażowanie się w poglądy.

Mnichu, niepouczony przeciętniak nie rozumie poglądów, ich powstania, ich wstrzymania, i drogi prowadzącej do ich wstrzymania. Dla niego, ten pogląd wzmacnia się. Nie jest on wolny od narodzin, od starości i śmierci, od żalu, płaczu, bólu, smutku i rozpaczy; powiadam, że nie jest on wolny od cierpienia.

Ale szlachetny uczeń rozumie poglądy, ich powstanie, ich wstrzymanie, i drogę prowadzącej do ich wstrzymania. Dla niego, ten pogląd ginie. Jest on wolny od narodzin, od starości i śmierci, od żalu, płaczu, bólu, smutku i rozpaczy; powiadam, że jest on wolny od cierpienia. AN VII, 54 →

*

Załóżmy Malunkyaputta, że byłby człowiek zraniony przez strzałę grubo posmarowaną trucizną i jego przyjaciele i towarzysze, jego krewni i rodzina sprowadziliby chirurga by go wyleczył. Ten człowiek powiedziałby: 'Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem się czy człowiek który mnie zranił był szlachetnym, czy braminem czy kupcem czy pracownikiem. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem się imienia i klanu tego człowieka który mnie zranił. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem się czy człowiek który mnie zranił był wysoki czy niski czy średniego wzrostu. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem się czy człowiek który mnie zranił był ciemny, brązowy czy o złotym kolorze skóry. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem się gdzie człowiek który mnie zranił mieszka, w wiosce, miasteczku czy mieście. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem się czy strzała która mnie zraniła, była wypuszczona z łuku czy kuszy. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem się czy cięciwa była z włókna, trzciny, ścięgna, konopi czy kory. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem w jakie pióra była wyposażona rurka, czy sępa, czy kruka, czy jastrzębia, czy pawia, czy bociana. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem jakie ścięgno zostało zastosowane czy wołu, czy bawoła, czy małpy. Nie pozwolę chirurgowi wyciągnąć strzały zanim nie dowiem jakiego rodzaju strzała mnie zraniła – czy prosta czy zakrzywiona czy z zadziorami.

Wszystko to ciągle pozostałoby dla tego człowieka niewiadome a w międzyczasie by umarł. Tak też Malunkyaputto jeżeli ktoś powie: 'Nie będę prowadził świętego życia pod wodzą Zrealizowanego aż do czasu gdy Zrealizowany nie zdeklaruje mi: 'świat jest wieczny' ... czy 'po śmierci Tathagata ani istnieje ani nie istnieje', to ciągle pozostałoby to niezdeklarowane przez Tathagatę a w międzyczasie ten człowiek by umarł. M 63 →

Przykład pytania wymagającego przeanalizowania:

Wtedy Książę Abhaya udał się do Nighanty Nataniputty i po złożeniu mu hołdu usiadł z boku. Wtedy Nighanta Nataputta powiedział mu:

„Chodź Książę, obal doktrynę pustelnika Gotamy, a dobra wieść rozniesie się o tobie w taki sposób: 'Książę Abhaya obalił doktrynę pustelnika Gotamy, który jest tak potężny i mocny”. „Ale jak czcigodny panie mogę obalić jego doktrynę?” „Książę, idź do pustelnika Gotamy i powiedz: 'Czcigodny panie, czy Tathagata może wygłosić mowę, która byłaby niechciana i niemiła innym?' Jeżeli pustelnik Gotama, będąc tak zapytanym odpowie: 'Tathagata, o Książę, może wygłosić mowę która będzie niechciana i niemiła dla innych', wtedy powiedz mu:

 'Zatem czcigodny panie, jaka jest różnica pomiędzy tobą a zwykłą osobą? Gdyż zwykła osoba również może wygłosić mowę, która jest niemiła i niechciana przez innych'. A jeżeli pustelnik Gotama będąc tak zapytany odpowie:

'Tathagata, o Książę, nie może wygłosić mowy która byłaby niechciana i niemiła dla innych, wtedy powiedz mu: 'Zatem czcigodny panie, dlaczego zdeklarowałeś o Davadattcie: 'Devadatty przeznaczeniem jest piekło, Devadatta pozostanie w piekle przez eon, Devadatta jest nie do skorygowania'? Devadatta był zagniewany i niezadowolony z powodu twojej mowy.

Kiedy postawisz pustelnikowi Gotamie te dwu-rożne pytanie, nie będzie on zdolny ani go przełknąć ani wykrztusić. Jeżeli żelazna szpila utkwiłaby w gardle człowieka, nie byłby on zdolny ani jej przełknąć ani wykrztusić, tak też, Książę, gdy postawisz pustelnikowi Gotamie te dwu-rożne pytanie, nie będzie on zdolny ani go przełknąć ani wykrztusić”.

„Tak, czcigodny panie”, odrzekł Książę Abhaya. Wtedy wstał ze swojego miejsca i po złożeniu hołdu Nighancie Nataputtcie, odszedł trzymając go po swej prawej stronie i udał się do Zrealizowanego. Po złożeniu mu hołdu, usiadł z boku, spojrzał na słońce i pomyślał: „Jest już zbyt późno by dzisiaj obalić doktrynę Zrealizowanego. Obalę doktrynę Zrealizowanego jutro w mym własnym domu”. Wtedy powiedział do Zrealizowanego: „Czcigodny panie, niech Zrealizowany z trzema innymi zaakceptuje jutrzejszy posiłek ode mnie”. Zrealizowany zgodził się w milczeniu.

Wtedy wiedząc, że Zrealizowany zgodził się, Książę Abhaya wstał ze swego miejsca i po złożeniu mu hołdu, odszedł, trzymając go po swej prawej stronie. Wtedy gdy skończyła się noc, wraz z nastaniem poranka, Zrealizowany ubrał się i zabierając swą miskę i zewnętrzną szatę udał się do domu Księcia Abhaya i usiadł na przygotowanym miejscu. Wtedy swymi własnymi rękami Książę Abhaya obsłużył i zadowolił Zrealizowanego różnymi rodzajami dobrego jedzenia. Kiedy Zrealizowany skończył jeść i odłożył miskę, Książę Abhaya zajął niższe miejsce, usiadł z boku i rzekł do Zrealizowanego:

„Czcigodny panie, czy Tathagata może wygłosić mowę, która byłaby niechciana i niemiła dla innych?” „Nie ma na to jednostronnej odpowiedzi, Książę”. „Zatem, czcigodny panie, tu Nighantowie są stratni”. „Dlaczego Książę mówisz: ,Zatem, czcigodny panie, tu Nighantowie są stratni'?” Książę Abhaya zdał sprawę Zrealizowanemu z całej konwersacji z Nighantą Nataputtą.

Przy tej okazji młody niemowlak leżał na kolanie Księcia Abhaya. Wtedy Zrealizowany rzekł do Księcia Abhaya: „Jak myślisz książę? Jeżeli podczas gdy ty czy twoja pielęgniarka nie doglądalibyście go, to dziecko włożyłoby sobie patyk czy kamyk do ust, co byś z nim zrobił? „Czcigodny panie, wyciągnąłbym go. Gdybym nie mógł go wyciągnąć od razu, wziąłbym jego głowę w lewą rękę i wkładając palec mojej prawej ręki, wyjąłbym go na zewnątrz, nawet jeżeli to spowodowałoby krwawienie. Dlaczego tak jest? Ponieważ mam współczucie dla dziecka”.

„Tak też książę, takiej mowy o której Tathagata wie, że jest nieprawdziwa, niepoprawna i niekorzystna i która jest również niechciana i niemiła innym, takiej mowy Tathagata się nie podejmuje. Takiej mowy o której Tathagata wie, że jest prawdziwa, poprawna ale niekorzystna i która jest również niechciana i niemiła innym, takiej mowy Tathagata się nie podejmuje. Taką mowę o której Tathagata wie, że jest prawdziwa, poprawna, korzystna ale która jest niechciana i niemiła innym, Tathagata zna czas by użyć takiej mowy. Takiej mowy o której Tathagata wie, że jest nieprawdziwa, niepoprawna i niekorzystna i która jest chciana i miła innym, takiej mowy Tathagata się nie podejmuje. Taką mowę o której Tathagata wie, że jest prawdziwa, poprawna ale niekorzystna a która jest chciana i miła innym, takiej mowy Tathagata się nie podejmuje. Taką mowę o której Tathagata wie, że jest prawdziwa, poprawna, korzystna i która jest chciana i miła innym, Tathagata zna czas by użyć takiej mowy.

M 58 

 

*

Paticcasamuppada - uniwersalne prawo czy środek pedagogiczny?

„Czy anāgāmī jest skłonny do phassa czy nie?” Jest oczywiste, że twój argument zależy od potwierdzającej odpowiedzi na to pytanie, a to, z kolei, zależy od absurdalności negatywnej odpowiedzi – tj, że anāgāmī nie jest skłonny do phassa, co prawdziwie może być powiedziane tylko o arahacie. Z tego wynika, że twój argument zależy od założenia, że pytanie jest z tych na które można odpowiedzieć kategorycznie – jeżeli odpowiedź „nie” jest absurdem, to odpowiedź „tak” musi być poprawna.

W Angutara (III, 67: i,197; IV,42: ii,46) Budda mówi o czterech rodzajach pytań: tych, które mogą być odpowiedziane kategorycznie, tych które wymagają rozróżniającej odpowiedzi, tych które wymagają kontr-pytania, i tych które muszą być odłożone. Prawdopodobnie pytanie „Czy anāgāmī jest skłonny do phassa czy nie?” nie może być dopowiedziane kategorycznie i jest jednym z tych, które trzeba odłożyć.

Wiemy, że puthujjana jest skłonny do phassa, i że arahat nie. Ale twoje pytanie jest o anāgāmī , który nie jest ani puthujjaną ani arahatem. Jest całkiem prawdziwym, że jeżeli zaneguję to, że anāgāmī jest skłonny do phassa, pomylę go z arahatem; ale nie mniej prawdziwym jest, że jeżeli zezwolę, na to, że jest on skłonny do phassa, zbłądzę w odróżnieniu go od phutujjany. W taki sposób pytanie nie może zostać odpowiedziane.

Na to można przedstawić obiekcję, że skoro zarówno puthujjana i anagami są skłonni do odrodzin, że skoro żaden z nich nie osiągnął celu i nie stał się arahatem, to w tym odniesieniu przynajmniej, są nierozróżnialni, i w konsekwencji tego, na pytanie jednak można odpowiedzieć potwierdzająco. Trzeba jednak zauważyć, że teraz już dłużej nie debatujemy nad tym czy anāgāmī jest skłonny do phassa, ale czy można czy też nie, odpowiedzieć na pytanie: „Czy anāgāmī jest skłonny do phassa?” A czy zdecydujemy się na to, że pytanie nadaje się do odpowiedzi czy też nie, będzie zależało od tego czy uważamy formułę paticcasamuppady jako Uniwersalne Prawo (co będzie obejmowało sekha) czy jako środek pedagogiczny (traktujący sekha jako bez znaczenia). W ten sposób ustanowiliśmy, że twój argument, w żaden sposób nie podważa mojego poglądu na paticcasamuppadę; w najlepszym razie reprezentuje rywalizujący punkt widzenia; i możemy swobodnie wybrać pomiędzy nimi.

Nanavira Thera z listu do siostry Vajiry →

 

Świat w Nauce Buddy

Tathagata i świat

To zostało powiedziane przez Zrealizowanego, powiedziane przez Arahata, i tak usłyszałam: "Mnisi, świat został odkryty przez Tathagatę, Tathagata jest odłączony od świata. Powstanie świata zostało odkryte przez Tathagatę: Tathagata poniechał powstania świata. Wstrzymanie świata zostało odkryte przez Tathagatę, Tathagata zrealizował wstrzymanie świata. Droga prowadząca do wstrzymania świata została odkryta przez Tathagatę, Tathagata utrzymał przy istnieniu drogę prowadzącą do wstrzymania świata. Mnisi, w świecie z jego bogami, Marami, i brahmami, z jego pustelnikami i braminami, w tej generacji z jej książętami i ludźmi, cokolwiek może być zobaczone, usłyszane, odczute i poznane czy osiągnięte, poszukiwane i objęte umysłem, to zostało odkryte przez Tathagatę, dlatego jest on nazywany Tathagatą. Wszystko co mówi, wszystko co wygłasza, pomiędzy nocą gdy odkrył najwyższe, pełne przebudzenie a nocą kiedy osiągnie finałowe wygaszenie, element wygaszenia bez pozostałości poprzedniego utrzymywania, jest prawdą (tatha) niczym innym: dlatego jest on nazywany Tathagatą. Jak mówi, tak (tatha) czyni, jak czyni, tak mówi: dlatego jest on nazywany Tathagatą. W świecie z jego bogami Marami, i bramami, z jego pustelnikami i braminami, w tej generacji z jej książętami i ludźmi, to Tathagta jest Transcendentalną Istotą Nietranscendentalnego Wszystkowidzącym i Władcą Mocy: dlatego jest on nazywany Tathagatą”. To jest znaczenie tego co powiedział Zrealizowany. To w odniesieniu do tego zostało powiedziane:

Przez wiedzę o całym świecie,
Całym świecie jakim prawdziwie jest,
Jest uwolniony od całego świata,
W całym świecie jest nieprzywiązany.

Wszystko zwyciężający bohaterski mędrzec,
Jest wolny od każdego rodzaju pęt;
Osiągnął doskonały spokój,
Wygaszenie wolne od strachu.

Pozbawiony skaz, jest przebudzony,
Wolny od zmartwień, z zakończonymi wątpliwościami
Osiągnął finałowy koniec działań
Uwolniony przez zakończenie utrzymywania.

Przebudzony, Zrealizowany,
Jest lwem, niezwyciężonym;
Gdyż w świecie razem z jego bogami
Wprawia w ruch koło Brahmy.

I tak ci bogowie i ludzie
Odchodzą po schronienie do Buddy,
Spotykając go składają mu hołd,
Wielkiemu, wolnemu od nieśmiałości.

Opanowany, z opanowanych jest najlepszy;
Uspokojony, ze spokojnych jest głównym;
Przekroczywszy, z tych co przekroczyli jest najważniejszy.

W taki sposób składają mu honor,
Wielkiemu, wolnemu od nieśmiałości:
„W świecie razem z jego bogami
Nie ma dorównującej mu osoby”.
(Itv 13; A 4. 23)

Świat lub opis świata

Przy pewnej okazji Zrealizowany mieszkał w Rajagaha w Bambusowym Gaju, w Sanktuarium Wiewiórek. Wtedy czcigodny Samiddhi podszedł do Zrealizowanego, złożył mu hołd, usiadł z boku i rzekł do niego: „Czcigodny panie, jest powiedziane: 'świat, świat'. W jaki sposób, czcigodny panie, może tu być świat lub opis świata?”

„Samiddhi, gdzie jest oko, gdzie są widzialne formy, oko świadomość, rzeczy poznawane przez oko świadomość, tam istnieje świat lub opis świata.

Gdzie jest ucho, gdzie są dźwięki, ucho świadomość, rzeczy poznawane przez ucho świadomość, tam istnieje świat lub opis świata.

Gdzie jest nos, gdzie są zapachy, nos świadomość, rzeczy poznawane przez nos świadomość, tam istnieje świat lub opis świata.

Gdzie jest język, gdzie są smaki, język świadomość, rzeczy poznawane przez język świadomość, tam istnieje świat lub opis świata.

Gdzie jest ciało, gdzie są obiekty dotyku, ciało świadomość, rzeczy poznawane przez ciało świadomość, tam istnieje świat lub opis świata.

Gdzie jest umysł, gdzie są mentalne obiekty, umysł świadomość, rzeczy poznawane przez umysł świadomość, tam istnieje świat lub opis świata.

Gdzie nie ma oka, gdzie nie ma widzialnych form, oka świadomości, rzeczy poznawanych przez oko świadomość, tam nie istnieje świat lub opis świata.

Gdzie nie ma ucha, gdzie nie ma dźwięków, ucha świadomości, rzeczy poznawanych przez ucho świadomość, tam nie istnieje świat lub opis świata.

Gdzie nie ma nosa, gdzie nie ma zapachów, nosa świadomości, rzeczy poznawanych przez nos świadomość, tam nie istnieje świat lub opis świata.

Gdzie nie ma języka, gdzie nie ma smaków, języka świadomości, rzeczy poznawanych przez język świadomość, tam nie istnieje świat lub opis świata.

Gdzie nie ma ciała, gdzie nie ma obiektów dotyku, ciała świadomości, rzeczy poznawanych przez ciało świadomość, tam nie istnieje świat lub opis świata.

Gdzie nie ma umysłu, gdzie nie ma mentalnych obiektów, umysłu świadomości, rzeczy poznawanych przez umysł świadomość, tam nie istnieje świat lub opis świata. SN 35: 68

Pusty jest świat 

W Savatthi. Wtedy czcigodny Ananda podszedł do Zrealizowanego, złożył mu hołd, usiadł z boku i rzekł do niego: „Czcigodny panie, jest powiedziane: 'Pusty jest świat, pusty jest świat'. W jaki sposób, czcigodny panie, jest powiedziane 'Pusty jest świat'”.

 „To, Anando, ponieważ jest pusty od ja i tego co należy do ja, jest powiedziane 'Pusty jest świat'. A co jest puste od ja i tego co należy do ja? Oko, Anando jest puste od ja i tego co należy do ja. Widzialne formy są puste od ja i tego co należy do ja. Świadomość oka jest pusta od ja i tego co należy do ja. Kontakt oka jest pusty od ja i tego co należy do ja. Jakiekolwiek uczucie powstałe z kontaktem oka jako warunek – czy to przyjemne czy bolesne czy ani-bolesne-ani-przyjemne – to też jest jest puste od ja i tego co należy do ja.

Ucho, Anando, jest puste od ja i tego co należy do ja. Dźwięki są puste od ja i tego co należy do ja. Świadomość ucha jest pusta od ja i tego co należy do ja. Kontakt ucha jest pusty od ja i tego co należy do ja. Jakiekolwiek uczucie powstałe z kontaktem ucha jako warunek – czy to przyjemne czy bolesne czy ani-bolesne-ani-przyjemne – to też jest jest puste od ja i tego co należy do ja.

Nos, Anando, jest pusty od ja i tego co należy do ja. Zapachy są puste od ja i tego co należy do ja. Świadomość nosa jest pusta od ja i tego co należy do ja. Kontakt nosa jest pusty od ja i tego co należy do ja. Jakiekolwiek uczucie powstałe z kontaktem nosa jako warunek – czy to przyjemne czy bolesne czy ani-bolesne-ani-przyjemne – to też jest jest puste od ja i tego co należy do ja.

Język, Anando, jest pusty od ja i tego co należy do ja. Smaki są puste od ja i tego co należy do ja. Świadomość języka jest pusta od ja i tego co należy do ja. Kontakt języka jest pusty od ja i tego co należy do ja. Jakiekolwiek uczucie powstałe z kontaktem języka jako warunek – czy to przyjemne czy bolesne czy ani-bolesne-ani-przyjemne – to też jest jest puste od ja i tego co należy do ja.

Ciało, Anando, jest puste od ja i tego co należy do ja. Obiekty dotyku są puste od ja i tego co należy do ja. Świadomość ciała jest pusta od ja i tego co należy do ja. Kontakt ciała jest pusty od ja i tego co należy do ja. Jakiekolwiek uczucie powstałe z kontaktem ciała jako warunek – czy to przyjemne czy bolesne czy ani-bolesne-ani-przyjemne – to też jest jest puste od ja i tego co należy do ja.

Umysł, Anando, jest pusty od ja i tego co należy do ja. Mentalne obiekty są puste od ja i tego co należy do ja. Świadomość umysłu jest pusta od ja i tego co należy do ja. Kontakt umysłu jest pusty od ja i tego co należy do ja. Jakiekolwiek uczucie powstałe z kontaktem umysłu jako warunek – czy to przyjemne czy bolesne czy ani-bolesne-ani-przyjemne – to też jest jest puste od ja i tego co należy do ja.

To, Anando, ponieważ jest pusty od ja i tego co należy do ja, jest powiedziane ,Pusty jest świat'”. SN 35: 85

Koniec świata

Ananda: „Przyjaciele, Kiedy Zrealizowany wstał z miejsca i udał się do swego miejsca pobytu, po wyrecytowaniu streszczenia pokrótce bez objaśnienia szczegółowego, to jest: 'Mnisi, powiadam, że koniec świata nie może być poznany, zobaczony, czy osiągnięty przez podróżowanie. A jednak, mnisi, mówię również, że bez osiągnięcia końca świata nie ma uczynienia końca cierpieniu', rozumiem szczegółowe znaczenie tego streszczenia następująco: To w świecie przez co człowiek jest postrzegającym i wyobrażającym świat – to jest nazywane światem w dyscyplinie Szlachetnych. A co, przyjaciele, jest tym w świecie przez co człowiek jest postrzegającym i wyobrażającym świat? Oko jest tym w świecie, przez co człowiek jest postrzegającym i wyobrażającym świat. Ucho ... nos ... język ... ciało ... umysł jest tym w świecie, przez co człowiek jest postrzegającym i wyobrażającym świat. SN 35: 116
 
Powstanie i zanik świata

W Savatthi. „Mnisi, pouczę was o powstaniu i przemijaniu świata. Słuchajcie i bacznie uważajcie na to co powiem”. „Tak, czcigodny panie”, odpowiedzieli mnisi. Zrealizowany rzekł to:

„A co, mnisi, jest powstaniem świata? W zależności od oka i materii, powstaje świadomość oka. Spotkanie tych trzech to kontakt. Z kontaktem jako warunek, uczucie, z uczuciem jako warunek, pragnienie, z pragnieniem jako warunek, utrzymywanie, z utrzymywaniem jako warunek, istnienie, z istnieniem jako warunek, narodziny, z narodzinami jako warunek, starość i śmierć, żal, płacz, ból, smutek i rozpacz dochodzą do bycia. To mnisi, jest powstaniem świata.

W zależności od ucha i dźwięków … W zależności od nosa i zapachów … W zależności od języka i smaków … W zależności od ciała i dotyków … W zależności od umysłu i idei, powstaje świadomość umysłu. Spotkanie tych trzech to kontakt. Z kontaktem jako warunek, uczucie, z uczuciem jako warunek, pragnienie, z pragnieniem jako warunek, utrzymywanie, z utrzymywaniem jako warunek, istnienie, z istnieniem jako warunek, narodziny, z narodzinami jako warunek, starość i śmierć, żal, płacz, ból, smutek i rozpacz dochodzą do bycia. To mnisi, jest powstaniem świata.

A co jest przemijaniem świata? W zależności od oka i materii, powstaje świadomość oka. Spotkanie tych trzech to kontakt. Z kontaktem jako warunek, uczucie, z uczuciem jako warunek, pragnienie. Ale z zanikiem bez pozostałości, wstrzymaniem tegoż pragnienia, dochodzi do wstrzymania utrzymywania, ze wstrzymaniem utrzymywania, wstrzymanie istnienia, ze wstrzymaniem istnienia, wstrzymanie narodzin, ze wstrzymaniem narodzin, wstrzymanie starości i śmierci, żal, płacz, ból, smutek i rozpacz znikają. To mnisi, jest przemijaniem świata.

W zależności od ucha i dźwięków … W zależności od nosa i zapachów … W zależności od języka i smaków … W zależności od umysłu i idei, powstaje świadomość umysłu. Spotkanie tych trzech to kontakt. Z kontaktem jako warunek, uczucie, z uczuciem jako warunek, pragnienie. Ale z zanikiem bez pozostałości, wstrzymaniem tegoż pragnienia, dochodzi do wstrzymania utrzymywania, ze wstrzymaniem utrzymywania, wstrzymanie istnienia, ze wstrzymaniem istnienia, wstrzymanie narodzin, ze wstrzymaniem narodzin, wstrzymanie starości i śmierci, żal, płacz, ból, smutek i rozpacz znikają. To mnisi, jest przemijaniem świata. SN 12: 44

W Savatthi. Mnisi, poinstruowany szlachetny uczeń nie myśli: „Kiedy co jest, co dochodzi do bycia? Z powstaniem czego co powstaje? Kiedy co jest, determinacje dochodzą do bycia? Kiedy co jest, świadomość dochodzi do bycia? Kiedy co jest, imię-i-materia dochodzi do bycia? Kiedy co jest, sześcioraka baza dochodzi do bycia? Kiedy co jest, kontakt dochodzi do bycia? Kiedy co jest, uczucie dochodzi do bycia? Kiedy co jest, pragnienie dochodzi do bycia? Kiedy co jest, utrzymywanie dochodzi do bycia? Kiedy co jest, istnienie dochodzi do bycia? Kiedy co jest, narodziny dochodzą do bycia? Kiedy co jest, starość i śmierć dochodzi do bycia?

Raczej, mnisi, poinstruowany szlachetny uczeń ma wiedzę o tym, która jest niezależna od innych: „Kiedy to jest – to jest, z powstaniem tego to powstaje. Kiedy jest ignorancja, determinacje dochodzą do bycia. Kiedy są determinacje, świadomość dochodzi do bycia. Kiedy jest świadomość, imię-i-materia dochodzi do bycia. Kiedy jest imię-i-materia, sześcioraka baza dochodzi do bycia. Kiedy jest sześcioraka baza, kontakt dochodzi do bycia. Kiedy jest kontakt, uczucie dochodzi do bycia. Kiedy jest uczucie, pragnienie dochodzi do bycia. Kiedy jest pragnienie, utrzymywanie dochodzi do bycia. Kiedy jest utrzymywanie, istnienie dochodzi do bycia. Kiedy jest istnienie, narodziny dochodzą do bycia. Kiedy są narodziny, starość i śmierć dochodzi do bycia. Rozumie w ten sposób: „W taki sposób powstaje świat”.

Mnisi, poinstruowany szlachetny uczeń nie myśli: „Kiedy czego nie ma, co nie dochodzi do bycia? Ze wstrzymaniem czego co zanika? Kiedy czego nie ma, determinacje nie dochodzą do bycia? Kiedy czego nie ma, świadomość nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, świadomość nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, imię-i-materia nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, sześcioraka baza nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, kontakt nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, uczucie nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, pragnienie nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, utrzymywanie nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, istnienie nie dochodzi do bycia? Kiedy czego nie ma, narodziny nie dochodzą do bycia? Kiedy czego nie ma, starość i śmierć nie dochodzi do bycia?

Raczej, mnisi, poinstruowany szlachetny uczeń ma wiedzę o tym, która jest niezależna od innych: „Kiedy tego nie ma, to nie dochodzi do bycia; ze wstrzymaniem tego, to zanika. Kiedy nie ma ignorancji, determinacje nie dochodzą do bycia. Kiedy nie ma determinacji, świadomość nie dochodzi do bycia. Kiedy nie ma świadomości, imię-i-materia nie dochodzi do bycia. Kiedy nie ma imienia-i-materii, sześcioraka baza nie dochodzi do bycia. Kiedy nie ma sześciorakiej bazy, kontakt nie dochodzi do bycia. Kiedy nie ma kontaktu, uczucie nie dochodzi do bycia. Kiedy nie ma uczucia, pragnienie nie dochodzi do bycia. Kiedy nie ma pragnienia, utrzymywanie nie dochodzi do bycia. Kiedy nie ma utrzymywania, istnienie nie dochodzi do bycia. Kiedy nie ma istnienia, narodziny nie dochodzą do bycia. Kiedy nie ma narodzin, starość i śmierć nie dochodzą do bycia”. Rozumie on: „W taki sposób zanika świat”.

Mnisi, kiedy szlachetny uczeń w taki sposób zrozumiał takim jakim rzeczywiście jest, powstanie i przemijanie świata, jest on nazywany szlachetnym uczniem, który jest spełniony w poglądzie, spełniony w wizji, który doszedł do tej prawdziwej Dhammy, który zobaczył tą prawdziwą Dhammę, który posiada wiedzę tego w treningu, prawdziwą wiedzą tego w treningu, który wkroczył w strumień Dhammy, szlachetnym z przenikliwą wiedzą, tym który stoi przed bramą do Nieśmiertelności. SN 12: 50 

Gratyfikacja w świecie

AN III, 103

Mnisi, przed moim przebudzeniem, podczas gdy byłem tylko bodhisattą, jeszcze nie w pełni przebudzonym, pojawiła mi się myśl: „Co jest gratyfikacją w świecie? Co jest niebezpieczeństwem w świecie? Co jest ucieczką ze świata?”

Wtedy, mnisi, przedstawiło mi się: „Przyjemność i radość które powstają w zależności od świata: to jest gratyfikacją w świecie. Świat jest nietrwały, cierpieniem i podmiotem zmiany: to jest niebezpieczeństwem w świecie. Usunięcie i porzucenie chęci i pożądania co do świata: to ucieczka ze świata”.

Tak długo, mnisi, jak bezpośrednio nie znałem takimi jakimi są gratyfikacji w świecie, jako gratyfikacji, niebezpieczeństwa jako niebezpieczeństwa, i ucieczki jako ucieczki, nie ogłaszałem się być przebudzonym przez nieprzewyższone doskonałe oświecenie, w tym świecie z jego bogami, Marą i Brahmą, w tym pokoleniu z jego pustelnikami i braminami, z jego bogami i ludźmi. Ale kiedy bezpośrednio poznałem takimi jakimi są gratyfikacji w świecie, jako gratyfikacji, niebezpieczeństwa jako niebezpieczeństwa, i ucieczki jako ucieczki, ogłosiłem się być przebudzonym przez nieprzewyższone doskonałe oświecenie, w tym świecie z jego bogami, Marą i Brahmą, w tym pokoleniu z jego pustelnikami i braminami, z jego bogami i ludźmi. Wiedza i wizja powstały u mnie: „Niewzruszone jest moje wyzwolenie umysłu; to moje ostatnie narodziny, nigdy więcej odnowy istnienia”.

AN III, 105

Mnisi, gdyby nie było gratyfikacji w świecie, istoty nie stałyby się zauroczone nim; ale ponieważ jest gratyfikacja w świecie istoty stają się nim zauroczone. Gdyby nie było niebezpieczeństwa w świecie, istoty nie doznawałyby wyobcowania w świecie; ale ponieważ jest niebezpieczeństwo w świecie, istoty stają się wyobcowane w nim. Gdyby nie było ucieczki ze świata, istoty nie uciekałyby z niego; ale ponieważ jest ucieczka ze świata, istoty uciekają z niego.

Tak długo, mnisi, jak istoty bezpośrednio nie znają takimi jakimi są gratyfikacji w świecie, jako gratyfikacji, niebezpieczeństwa jako niebezpieczeństwa, i ucieczki jako ucieczki, nie uciekają z tego świata z jego bogami, Marą i Brahmą, w tym pokoleniu z jego pustelnikami i braminami, z jego bogami i ludźmi; nie stają się oderwane od niego, wyzwolone z niego, ani też nie trwają z umysłem pozbawionym barier. Ale kiedy istoty bezpośrednio znają takimi jakimi są gratyfikacji w świecie, jako gratyfikacji, niebezpieczeństwa jako niebezpieczeństwa, i ucieczki jako ucieczki, wtedy uciekają z tego świata z jego bogami, Marą i Brahmą, w tym pokoleniu z jego pustelnikami i braminami, z jego bogami i ludźmi; stają się oderwane od niego, wyzwolone z niego, i trwają z umysłem pozbawionym barier. 

Refleksja nad światem 

Przy pewnej okazji Zrealizowany mieszkał w Rajagaha, w Bambusowym Gaju, w Sanktuarium Wiewiórek. Tam Zrealizowany odezwał się do mnichów tak:

Mnisi, pewnego razu w przeszłości, pewien człowiek wyszedł z Rajagaha i udał się nad Lotosowy Staw Sumaggadha, myśląc: „Dokonam refleksji o świecie”. Usiadł nad brzegiem Lotosowego Stawu Sumaggadha, i zastanawiał się nad światem. Wtedy, mnisi, ten człowiek zobaczył poczwórną dywizję armii wkraczającą do kwiatu lotosu nad brzegiem stawu. Zobaczywszy to, pomyślał: „Muszę być szalony! Musiałem zwariować! Zobaczyłem coś co nie istnieje w świecie”. Wtedy ten człowiek powrócił do miasta i poinformował wielki tłum ludzi: „Muszę być szalony! Musiałem zwariować! Zobaczyłem coś co nie istnieje w świecie”.

„Ale dlaczego, dobry człowieku, jesteś szalony? Jak to jest, że zwariowałeś? I co zobaczyłeś, co nie istnieje w świecie?”

„Tu, dobrzy panowie, opuściłem Rajagaha i poszedłem nad Lotosowy Staw Sumaggadha, myśląc: „Dokonam refleksji o świecie”. Usiadłem nad brzegiem Lotosowego Stawu Sumaggadha, i zastanawiałem się nad światem. Wtedy,dobrzy panowie, zobaczyłem poczwórną dywizję armii wkraczającą do kwiatu lotosu nad brzegiem stawu. Oto dlaczego jestem szalony, oto dlaczego zwariowałem, oto jak zobaczyłem to co nie istnieje w świecie”.

„Z pewnością jesteś szalony, dobry człowieku! Z pewnością zwariowałeś! Oto jak zobaczyłeś coś co nie istnieje w świecie”.

Jednakże, mnisi, to co ten człowiek zobaczył, było naprawdę realne, nie nierzeczywiste. Pewnego razu w przeszłości bogowie i demony stanęły do bitwy. W tej bitwie bogowie wygrali a demony przegrały. Będąc pokonanymi, demony przestraszyły się i wkroczyły do miasta demonów przez kwiat lotosu, ku niezadowoleniu bogów.

Zatem mnisi, nie rozmyślajcie nad światem, myśląc: 'świat jest wieczny', 'świat nie jest wieczny',' świat jest skończony', 'świat jest nieskończony', 'dusza i ciało to jedno', 'dusza to jedna rzecz, a ciało to druga rzecz', 'po śmierci Tathagata istnieje', 'po śmierci Tathagata nie istnieje', 'po śmierci Tathagata istnieje i nie istnieje', 'po śmierci Tathagata ani istnieje ani nie istnieje'. Z jakiego powodu? Ponieważ, mnisi, taka refleksja jest niekorzystna, nie należy do fundamentów świętego życia i nie wiedzie do beznamiętności, rozwiania złudzeń, wstrzymania, pokoju, bezpośredniej wiedzy, do oświecenia, do wygaszenia.

Kiedy rozmyślacie, mnisi, powinniście rozmyślać tak: 'To jest cierpienie'. 'To jest powstanie cierpienia'. 'To jest wstrzymanie cierpienia'. 'To jest droga prowadząca do wstrzymania cierpienia' .

Z jakiego powodu? Ponieważ to korzystne i należy do fundamentów świętego życia i wiedzie do beznamiętności, rozwiania złudzeń, wstrzymania, pokoju bezpośredniej wiedzy, do oświecenia, do wygaszenia.

Zatem mnisi, wysiłek musi zostać podjęty by zrozumieć: 'To jest cierpienie'. Wysiłek musi zostać podjęty by zrozumieć: 'To jest powstanie cierpienia'. Wysiłek musi zostać podjęty by zrozumieć: 'To jest wstrzymanie cierpienia'. Wysiłek musi zostać podjęty by zrozumieć: 'To jest droga prowadząca do wstrzymania cierpienia' . SN 55: 41