Barsanufiusz i Jan

Barsanufiusz i Jan sprawowali duchową władzę w klasztorze, a zarazem przewodzili szerszej wspólno­cie chrześcijańskiej. Klasztor znajdował się na obrzeżach wielkiej metropolii, co pozwalało mu pozostawać w kon­takcie z regionalnymi władzami państwowymi i kościel­nymi. Zamiast zamykać się przed gośćmi „ze świata", przełożeni klasztorni zachęcali do bliskich relacji pomię­dzy mnichami i świeckimi. Barsanufiusz i Jan byli kie­rownikami duchowymi dla ludzi świeckich o różnym powołaniu, zarówno dla tych, którzy przyjęli ascetyczny sposób życia i wchodzili w bliskie relacje z ojcami mona­stycznymi, jak i tych, którzy zwracali się do anachoretów z bardzo światowymi sprawami. Możliwości wpływania na większą wspólnotę widać w odpowiedziach Barsanu­fiusza na kontrowersyjne wybory biskupa w Gazie. Dia­log pomiędzy anachoretami i biskupami Gazy i Jero­zolimy pokazuje zarówno władzę świętych mężów nad biskupami, jak i bliską współpracę pomiędzy biskupami i mnichami, którzy byli źródłami duchowego autorytetu w Palestynie.

  Starożytny podróżnik, który zatrzymałby się w Gazie, znalazłby wszystko, czego potrzebował; mógłby poroz­mawiać z przyjaznymi mieszkańcami miasta w czasie od­wiedzin w publicznej łaźni, kupując prowiant na rynku, czy zatrzymując się na modlitwę w jednym ze wspania­łych kościołów miasta. Być może spytałby o niedawne powstanie Samarytan, albo stanowisko lokalnego biskupa odnośnie różnych kwestii teologicznych stwarzających podziały w Kościele. Mógłby przynieść wieści o złowro­giej zarazie, która pojawiła się na Wschodzie, albo plotki o edyktach cesarskich, które miały zakazać wyznawania pogańskiej religii. Może poprosiłby o pomoc w negocjo­waniu cen, albo szukałby pomocy medycznej dla swego towarzysza. W trakcie rozmów, które mógłby prowadzić, usłyszałby prawdopodobnie: „Słuchaj, Wielki Starzec tak mówi na ten temat", albo „Można o tym napisać do Star­ców". Gdyby nasz podróżnik osiedlił się w mieście, być może sam zacząłby pisać list do anachoretów, a przez to stałby się częścią struktury wspólnoty w Gazie.

Za: Jennifer L. Hevelone-Harper, Uczniowie Pustyni. mnisi, świeccy i prymat ducha w Gazie VI wieku, tytuł oryginału: Disciples of the desert: monks, laity, and spiritual authority in sixth-century Gaza, przekład: Ewa Dąbrowska, seria: źródła monastyczne t. 52, opracowania t. 12, TYNIEC Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2010

Korespondencja Barsanufiusza i Jana

Pisma dwóch starszych mnichów, którzy rozmyśl­nie odmawiali bezpośredniego kontaktu z innymi, uwa­żając to za formę dyscypliny ascetycznej, wydają się być zdumiewającym wehikułem czasu, który pozwala nam przyjrzeć się złożonym aspektom życia na wsi i w mie­ście w okolicach Gazy w VI wieku. Korespondencja Barsanufiusza i Jana jest też niezwykłym oknem, przez które możemy oglądać społeczeństwo późnej starożytności. W pytaniach, jakie stawiano tym duchowym kierow­nikom i wskazówkach, jakich udzielali oni pytającym, spotykamy przedstawicieli wszystkich warstw społecznych: mnichów, świeckich chrześcijan, duchowieństwo, mieszkańców miasta i wsi, bogatych i ubogich. Nawet ci, których własne głosy nie przechowały się w Listach - heretycy, Żydzi, trędowaci, niewolnicy i kobiety — są obiektami wielu dociekań. Pytający, przynosili swoje problemy dotyczące szerokiej gamy spraw do anachoretów, których porady nie ograniczały się jedynie do oczy­wistych spraw religijnych, lecz całościowo obejmowały wszystkie dziedziny życia ich uczniów, włączając w to: sprawy finansowe i prawne, dyskusje polityczne i koś­cielne, relacje z rodziną, przyjaciółmi, służącymi i sąsia­dami. Listy pokazują wiarę Barsanufiusza i Jana, że Bóg troszczy się o wszystkie aspekty życia ludzi. Starcy uczyli, że uczeń powinien poddać wszystko badaniu swego ojca duchowego, aby mógł on służyć efektywnie jako boży in­strument w życiu ucznia.

  Na podstawie listów, szczegółowo opisujących życie w tej wspólnocie, możemy dostrzec to, co było charak­terystyczne dla szerszego ruchu monastycznego, jaki buj­nie rozwijał się w Bizancjum VI wieku. System rządów w klasztorze w Thawatha, oparty na bliskiej współpracy pomiędzy dwoma stopniami przełożeństwa - anachoretów i igumena - był wyjątkowo efektywny. Jednak pod wieloma innymi względami opis życia w klasztorze w Tha­watha daje nam obraz tego, czym był monastycyzm palestyński i egipski, i jaki był jego wpływ na ludzi żyjących we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

Za: Jennifer L. Hevelone-Harper, Uczniowie Pustyni. mnisi, świeccy i prymat ducha w Gazie VI wieku, tytuł oryginału: Disciples of the desert: monks, laity, and spiritual authority in sixth-century Gaza, przekład: Ewa Dąbrowska, seria: źródła monastyczne t. 52, opracowania t. 12, TYNIEC Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2010