Odbierają mi moją śmierć

Przychodzi długa noc; Iwan Ilicz* w milczeniu znosi cierpienie i ohydę fizycznej choroby, i lęk metafizyczny. Nikt nie wspomaga go w drodze przez ten tunel prócz wiejskiego chłopca, Gierasima, który go dogląda. „Najcięższą męką dla Iwana Iwanowicza było kłamstwo, że on jest tylko chory, a nie umierający, i że ma tylko zachować spokój i przeprowadzać kurację, a z tego wyniknie coś bardzo pomyślnego [zasada, aby chorego traktować jak dziecko, a jego stanu nie uważać za groźny]. A Iwan Ilicz wiedział, że cokolwiek by czyniono, nic z tego nie wyniknie prócz jeszcze bardziej męczących cierpień i śmierci. To kłamstwo męczyło go i to, że nikt nie chciał się przyznać do tego, o czym wszyscy wiedzieli i o czym on wiedział, i że chciano go oszukiwać w jego okropnej sytuacji; chciano go oszukiwać i zmuszono go do brania udziału w tym kłamstwie. Kłamstwo, kłamstwo, to okłamywanie go w przededniu śmierci, kłamstwo, które sprowadziło ten straszny uroczysty akt śmierci do poziomu tych wszystkich ich wizyt, firanek, jesiotrów … było straszną męczarnią dla Iwana Ilicza. I rzecz dziwna, wile razy, kiedy tamci wyczyniali te błazeństwa, był o włos od tego, aby zawołać do nich: przestańcie kłamać, i wy wiecie, i ja wiem, że umieram, więc przynajmniej przestańcie kłamać. Ale nigdy nie miał dość odwagi, aby tak zrobić”. Sam został więźniem osobowości, jaką pozwolił sobie narzucić i którą sam sobie narzucił. Z czasem maska przylgnęła do jego twarzy i już nie można było jej zedrzeć. A więc skazany jest na kłamstwo. Porównajmy to zdanie zapisane w latach 1880 o kłamstwie poniżającym „ ten straszny uroczysty akt śmierci” z ostatnimi słowami ojca F. De Dainville wypowiedzianymi do ojce Ribes'a w 1973 roku, kiedy podłączony do różnych aparatów leżał na sali reanimacyjnej: „Odbierają mi moją śmierć”. Jak podobnie brzmią te słowa pomimo dzielących je prawie stu lat!

Philippe Aries

Człowiek i śmierć

ss. 564-565

tłumaczenie:Eligia Bąkowska

* Autor omawia tu znane opowiadanie Lwa Tołstoja Śmierć Iwana Ilicza