Nowy znak drogowy i inne obrazki

 

Literatura to nieuchronnie tragedia

Z Antonim Liberą rozmawia Marta Kwaśnicka.

Marta Kwaśnicka: Sofokles, Racine, Hölderlin, Flaubert, Wilde, Kawafis, Szekspir, Eliot, Beckett. Same wielkie nazwiska. Dlaczego tłumaczy pan takich autorów, a nie innych?

Antoni Libera: Podstawowym motywem jest upodobanie. Utwory tych pisarzy są mi po prostu szczególnie bliskie – zresztą z rozmaitych powodów, na ogół estetycznych. Ale są też inne względy, zależnie od autora. Na przykład Becketta tłumaczyłem, gdy jeszcze żył i nie był w pełni uznany za klasyka XX wieku, a jego dzieło bynajmniej nie było zamknięte. Zajmowałem się nim więc w znacznej mierze po to, aby go w ogóle przyswoić polszczyźnie, aby go udostępnić polskiemu odbiorcy. A także dlatego, żeby we właściwy sposób funkcjonował w teatrze, bo najważniejsza część jego dorobku to dramaty, a te – przynajmniej w jego wypadku – wymagają ogromnej precyzji i stosownych objaśnień. Natomiast klasyków, zwłaszcza tych największych, takich jak Sofokles, Racine i Hölderlin, przekładałem w ramach, nazwijmy to, rutynowego zwyczaju odświeżania językowo-retorycznego kostiumu arcydzieł literatury powszechnej, który, jak wiadomo, historycznie się zmienia.

Oryginałów się przecież nie odświeża?

Byłem kiedyś na sympozjum literackim w Cambridge, podczas którego strona angielska prezentowała przyjezdnym cudzoziemcom to, co w danej chwili jest na ich podwórku najciekawsze albo godne uwagi. I oczywiście jednym z tematów – jakżeby inaczej – była współczesna szekspirologia. Prelegentem był znany krytyk George Steiner. Otóż zaczął on swój wykład od takiego żartu: – Wy, cudzoziemcy – powiedział – to macie szczęście: możecie sobie tego naszego Williama – tak familiarnie go nazywał – co pokolenie, a nawet częściej, na nowo sobie przyswajać i dostosowywać do aktualnych standardów mowy, a my od 400 lat musimy się męczyć z… oryginałem! – Po czym uprzytomnił nam, że przeciętnie wykształcony Anglik, po maturze, a nawet po jakichś wyższych studiach, słuchając ze sceny tekstu Szekspira, rozumie z niego najwyżej połowę. Oczywiście, jest on od dzieciństwa tak lub inaczej w Szekspira wdrażany, nawet zna na pamięć ileś tam cytatów lub skrzydlatych fraz, niemniej sam tok wypowiedzi sprawia mu trudność i wiele rzeczy raczej sobie dopowiada, niż je literalnie rozumie. I na tym tle, już od ponad 100 lat, toczy się w Anglii zacięty spór, czy mianowicie „dla dobra Szekspira” należy go w celach edukacyjnych upraszczać czy nie. Upraszczać, czyli – co tu wiele mówić – przepisywać na nowo współczesnym językiem, oczywiście z zachowaniem poetyckiej formy. A chętnych do takich praktyk jest legion. Setki – nieraz bardzo zręcznych – poetów czy ambitnych nauczycieli mających zacięcie literackie. I oczywiście spór ten jest tyleż zażarty, co nierozstrzygnięty. Frakcja purystów i strażników „szekspirowskiej pieczęci” oburza się na tego rodzaju zabiegi, rozdziera szaty i potępia „zuchwałych uzurpatorów”, a frakcja praktyków i realistów upiera się, że jeśli na podstawowym poziomie edukacji nie pójdzie się na pewien kompromis, to powszechna znajomość Szekspira z biegiem czasu drastycznie zmaleje.

Mogę powiedzieć, że tamten odczyt Steinera w jakiejś mierze zainspirował mnie, by zająć się w szerszej skali tłumaczeniem klasyki. Tym bardziej, że w polskim piśmiennictwie istniała znaczna potrzeba takich lub innych modyfikacji. Antyk od blisko stu lat pokutował w manierycznej, wręcz groteskowej czasami szacie młodopolskiej. Racine – na co zwracał uwagę jeszcze przed wojną Boy-Żeleński – zastygł w pozie drętwego i napuszonego neoklasycyzmu, który z francuskim klasycyzmem niewiele ma wspólnego. Hölderlin, oddawany dosłownie, z mechaniczną wiernością, był mało czytelny i nie uderzał urodą. Ten stan rzeczy rodził pokusę, żeby się tym zająć. Przy czym podstawową przesłanką była świadomość, że dzieła tych autorów były dla ich współczesnych nie tylko całkowicie „przezroczyste”, lecz także naturalne i piękne w wyrazie. Sofokles pisał dla ludu w większości niepiśmiennego, Racine – wprawdzie dla dworu i klas wyższych, ale w taki sposób, że zachwycał czystością i płynnością swej elokwencji i skłaniał do szlachetnego naśladownictwa.

Podsumowując: żeby dzieła klasyczne wciąż frapowały nas swoją problematyką, żeby zadawane w nich pytania były dla nas wciąż żywe i aktualne, nie mogą one stwarzać żadnej bariery na poziomie komunikacji, muszą brzmieć tak, jak brzmiały dla swoich współczesnych, czyli naturalnie, a jeśli jednak w wysublimowany sposób, to w taki, który podziwiamy, a nie który budzi rezerwę lub ironiczny uśmiech.

Wydaje mi się, że konieczność odświeżania klasyki to eleganckie, ale tylko połowiczne wyjaśnienie. Czytanie Racine’a w przykładzie Boya-Żeleńskiego jest ciągle możliwe – tymczasem pan dokonał właśnie nowego tłumaczenia jego dramatów. Makbeta Szekspira przełożył pan niedługo po Barańczaku. Poezję Kawafisa – kiedy mieliśmy nie tak stare tłumaczenie Kubiaka, i tak dalej. Stanisław Barańczak w Małym, lecz maksymalistycznym manifeście translatologicznym przyznawał się do innych pobudek swojej działalności przekładowej. Pisał, że tłumaczy zwykle z trzech powodów: po pierwsze, aby zapełniać luki w znajomości danej literatury; po drugie, aby wzbogacić istniejące przekłady o własną interpretację (jako że przekład zawsze jest interpretacją); po trzecie wreszcie, bo się potrafi lepiej niż poprzednicy. Podpisałby się pan pod tą ostatnią pobudką?

Oczywiście, trzecia z wymienionych przez Barańczaka pobudek zawsze jakoś występuje. Gdyby nie miało się przekonania, że swoją lekcją przekładu robi się choć mały krok naprzód, nie podejmowałoby się trudu. Tylko pamiętajmy, że taka samoocena zawsze jest subiektywna. Barańczak miał niezachwiane poczucie wyższości (zresztą w dużej mierze uzasadnione), ja takiego poczucia nie mam. Nie znaczy to jednak, że nie uważam niektórych swoich tłumaczeń za lepsze od istniejących, przynajmniej pod pewnymi względami. Są na przykład bardziej czytelne i wygodniejsze w mówieniu. Ale podkreślam: to tylko moje zdanie. Dla mnie ważniejszym motywem niż ambicja jest wola zgłębienia samych dzieł czy może raczej: maksymalnego zbliżenia się do nich i poznania ich od podszewki, a taką szansę daje tylko akt translacji. Żadna, najuważniejsza lektura „z ołówkiem w ręku” tego nie zapewnia, żadne inne podejścia i studia tego nie dają. Tylko tłumaczenie – nawet jeśli jego ostateczny efekt nie jest w pełni zadowalający – pozwala poznać tekst naprawdę dogłębnie i uczynić go „swoim”. Ponieważ w pewnym sensie przechodzi się cały proces twórczy autora. Pokonuje się prawie całą jego drogę. Ja nie wiem, ile warte są moje przekłady „obiektywnie” – na ten temat niech wypowiadają się ci, którzy z nich korzystają (czytelnicy, aktorzy, nauczyciele) – natomiast z ręką na sercu mogę powiedzieć, że to, co przetłumaczyłem, naprawdę dobrze znam; że lekcję z tych utworów odrobiłem rzetelnie.

Możliwość intymnego obcowania z arcydziełem, przemyślenia go to rzecz budująca. Ja chciałabym jednak porozmawiać o literaturze jako działalności wielogłosowej, wspólnotowej, o miejscu przenikania się wpływów, agonie czy „polu”, na którego kształt wpływ mają decyzje jednostek. Dopytuję o pana motywacje i kryteria wyboru nazwisk, ponieważ tłumacze, ich decyzje, a nawet ewentualna rywalizacja między nimi bez wątpienia wpływają na to, co jest tłumaczone, co „przenika” do Polski i znajduje tu oddźwięk.

Najogólniej: jest to indywidualna intuicja kanonu, a więc przekonanie, co w literaturze powszechnej jest najważniejsze.

Jerzy Jarniewicz w książce "Tłumacz między innymi" upomniał się ostatnio o postać tłumacza. Podkreślił, że jest on pełnoprawnym autorem literatury, a przekład to coś na kształt adaptacji. Idąc za tym tokiem myślenia: Sofokles napisał Ἀντιγόνη, ale współautorem najnowszej polskiej Antygonyjest Antoni Libera; Racine napisał Iphigénie, ale to Libera ułożył Ifigenię po polsku. Królowie, księżniczki i bohaterowie antyczni mówią po polsku, korzystając z pana głosu i w ramach podjętych przez pana suwerennych decyzji formalnych. Muszą się też „słuchać” polszczyzny.

Choć nie sposób zaprzeczyć, że przekład czy też „obca wersja językowa”, jak niektórzy to określają, jest autonomicznym dziełem tłumacza, to jednak byłbym ostrożny w nazywaniu go „pełnoprawnym autorem literatury”. Owszem, zdarza się tak czasami, gdy jest on – przynajmniej w jakimś stopniu – pisarzem, czyli gdy ma oryginalną wyobraźnię językową i wyrazisty styl. Ale są to wypadki raczej rzadkie. Z XX wieku wymieniłbym tu głównie Tuwima i Boya, a także Iwaszkiewicza, Miłosza, Hertza i Barańczaka, a z dawniejszych autorów – Kochanowskiego i Mickiewicza. Tu rzeczywiście można mówić o współautorstwie. Bo kto – poza literaturoznawcami – pamięta, że słynna Rękawiczka Mickiewicza to w istocie ballada Schillera, a XIV Pieśń Kochanowskiego to Oda Horacego?

Przekłady, w których silnie zaznaczyła się indywidualność tłumacza, nie są rzeczą nową: Słowacki i Książę niezłomny, Rymkiewicz i Życie jest snem, a ostatnio Dukaj i Jądro ciemności…

Jądro ciemności w wersji Dukaja to jednak coś innego niż tamte parafrazy. Nie zestawiałbym jej z tamtymi. Natomiast owo dopominanie się, aby uznać tłumacza za pełnoprawnego twórcę, to rys naszej schyłkowej epoki, którą zdominowały fetysze równości i równouprawnienia. A czy pani wie, na przykład, kto przetłumaczył drugi tom Czarodziejskiej góry?

O ile dobrze pamiętam, Jan Łukowski.

Oczywiście, ale czy to prawdziwe nazwisko?

A nie?

Jest to pseudonim… Władysława Tatarkiewicza, wybitnego historyka filozofii i autora wielu oryginalnych książek z tej dziedziny. I jego przekład drugiej części arcydzieła Manna jest naprawdę świetny. Mimo swoich już blisko 70 lat nic się nie zestarzał i czyta się go znakomicie. A jednak tłumacz, mimo swojej pozycji i ogromnej kultury humanistycznej użył pseudonimu. Dlaczego? Bo uważał, że jest to mimo wszystko praca służebna, a nie oryginalna. Wielki profesor Tatarkiewicz! Jako człowiek starej daty miał poczucie hierarchii i był głęboko skromny.

Ale samo przekładanie to jeszcze nie wszystko. Wspomniany przeze mnie Jerzy Jarniewicz wymienia, że tłumacze są krytykami swoich autorów, historykami literatury, popularyzatorami, edukatorami, agentami literackimi, antologistami czy redaktorami…

Niektórzy tak, ale w większości?

…a ponadto decydują o tym, jakie elementy danego dzieła wybrzmią po polsku wyraźniej, a jakie zostaną odsunięte w cień. Mogą kreować mody literackie.

Wszystko to prawda, byleby pamiętać, że wszelkie zasługi tłumacza są jednak wtórne, a w każdym razie innego rodzaju niż autora oryginału. Ja w odróżnieniu od Jarniewicza porównałbym sztukę przekładu raczej do sztuki wykonawczej niż do twórczości oryginalnej, a więc do tego, co uprawiają, na przykład, aktorzy albo solowi instrumentaliści. To porównanie podpowiada mi właśnie edukacja muzyczna. Wyniosłem z niej świadomość, że dzieło jest jedno, a wykonań – tysiące. I że interpretacje są historycznie zmienne. I że z biegiem czasu wolimy całkiem inne brzmienia i tempa niż założone przez kompozytora, jak choćby przez Bacha, który pisał na klawikord, klawesyn i organy. Dziś słuchamy jego utworów przeważnie na Steinwayu i jesteśmy do tego przyzwyczajeni jak do czegoś oczywistego, a to wcale oczywiste nie jest. A wykonania na instrumentach dawnych traktujemy jako, owszem, pouczającą, niemniej tylko ciekawostkę. Podobnie jest z aktorstwem. Wiadomo, że w różnych epokach, tych samych autorów – takich właśnie jak Sofokles, Szekspir czy Racine – grano różnie, wręcz diametralnie różnie. Ale do historii czy legendy przechodziły tylko najbardziej wyraziste – te, które najlepiej oddawały ducha tych dramatów w danym momencie. Moją ambicją jako tłumacza jest stworzyć takie właśnie lekcje tych tekstów, które zachowując wierność oryginałowi, z jednej strony wyrażałyby ducha współczesnej mowy wysokiej, a z drugiej unikałyby takiej czy innej maniery i sezonowych naleciałości. I dzięki temu zapisałyby się jako reprezentatywne dla danego momentu historycznego.

Nie można jednak tak łatwo „zbyć” intuicji, że działalność tłumaczy, zwłaszcza markowych, ma przełożenie na to, co będzie uchodziło za klasyczne czy kanoniczne. Wracając zatem do mojego pierwszego pytania – dlaczego proponuje nam pan takich klasyków, taki kanon, a nie inny?

Czy jest to rzeczywiście kanon? Tych góra dziesięciu autorów i wybór ich najcelniejszych dzieł?

Lista na pewno nie jest wyczerpująca. A jednak Harold Bloom słusznie zauważał, że tworzenie kanonu polega obecnie na wybieraniu spośród tekstów, które walczą między sobą o przetrwanie – i właśnie to pan robi: wybiera dzieła, pomaga im przetrwać.

Z pewnością. Tyle że ja to widzę najwyżej jako antologię szczególnie cenionych przeze mnie pisarzy, którą mógłbym opatrzeć tytułem „mój teatr”, „moja poezja”. A że istotnie tworzy ona pewną konstelację, to wynika to z kilku nieoczywistych podobieństw, które łączą tych nieraz bardzo odległych od siebie twórców. Chodzi o to, że wszyscy oni, bez wyjątku, to pisarze Formy – niezwykle zdyscyplinowani zarówno pod względem myśli, jak i pod względem wyrazu. Przeciwnicy chaosu i dowolności, zwolennicy porządku i ścisłych reguł. W tym właśnie sensie są „klasyczni”, nawet gdy nowatorsko „romantyzują” jak Hölderlin lub ekscentrycznie „ekspresjonizują” jak Wilde, lub wreszcie „awangardowo” przełamują takie lub inne konwencje jak Beckett. Dla wszystkich tych autorów najważniejszą rzeczą jest Forma. Czy to będzie kunsztowna wersyfikacja, czy krystaliczna budowa całości, czy zaczerpnięta z muzyki technika refrenu i echa – każdy z nich respektuje owe żelazne zasady właściwe wszelkiej sztuce. To właśnie ich łączy i to jest też mnie bliskie. A ponieważ współczesny świat w szaleństwie dekonstrukcji niszczy te ideały i wartości, uznałem, że trzeba je wziąć pod ochronę i ocalić. Wątpię, że wygram tę walkę, ale przynajmniej nie wywieszam białej flagi.

A literatura współczesna, bieżąca? Nie mogę też w tym kontekście nie zapytać o pana twórczość własną. Dlaczego tak rzadko publikuje pan swoje książki?

Mówiąc najprościej: bo to, co mógłbym pisać, nie zaspokajałoby moich ambicji, a to, co by je zaspakajało, leży raczej poza zasięgiem moich możliwości.

Mówi to autor Madame – książki, która została przełożona na 20 języków i przekroczyła nakład 120 tysięcy sprzedanych egzemplarzy, w dodatku jako pierwsza polska powieść znalazła się w finale międzynarodowej IMPAC Dublin Literary Award! Czy to nie kokieteria?

Z rodzinnego domu, który był domem humanistycznym (ojciec był historykiem literatury, a matka filologiem klasycznym), wyniosłem naukę, że literatura – zresztą wszelka sztuka – to dziedzina dla wybranych, a w każdym razie dla ludzi, jak to mówiono, obdarzonych iskrą bożą, słowem, dla geniuszy. To przekonanie było jak aksjomat i tak głęboko wryło mi się w pamięć, że przez całe lata wręcz mnie blokowało. Owszem, mając zainteresowania i pewne zdolności literackie, widziałem siebie a to jako akademickiego badacza, a to jako krytyka, a to wreszcie jako tłumacza literatury pięknej, który najbliżej obcuje z twórczością oryginalną. Nie brałem jednak pod uwagę, że sam mógłbym ją uprawiać – choć widziałem, jak wielu rówieśników, niemających nieraz żadnych kwalifikacji, beztrosko się tym para, a nawet odnosi na lokalnej niwie niejakie sukcesy.

Do tego doszła kolejna lekcja, jakiej udzielił mi Beckett. Dzięki niemu, to znaczy za sprawą dokładnego poznania jego biografii i samej twórczości, zrozumiałem, czym jest maksymalizm artystyczny w dzisiejszych czasach i ile on kosztuje. Beckett uświadomił mi, że literatura, jeśli w ogóle ma coś do zrobienia, jeśli w ogóle ma jakiś cel, to wiąże się on z aktem założycielskim człowieczeństwa, jakim było powstanie mowy. Inaczej mówiąc, prawdziwa literatura to tylko taka, która „pamięta” o swych korzeniach czy źródłach i na tym gruncie dokonuje czegoś istotnego czy choćby nowego, czyli wykonuje na tej drodze, mówiąc cytatem z Becketta: „jeszcze jeden krok… w bezkresie… w piachu… bez oparcia”.

Podobnie myślał o literaturze Hölderlin. Znamienna jest jedna z jego skrzydlatych fraz: „pełen zasług, niemniej poetycko mieszka człowiek na tej ziemi”. Poetycko, czyli tak lub inaczej interpretując swoje istnienie i los, czyli – jeszcze inaczej – tworząc mity o samym sobie. Takie jest powołanie literatury.

Za maksymalizm zawsze się płaci.

Beckett za przyjęcie tej filozofii i gorliwe jej kultywowanie, za bezkompromisową służbę Poezji, zapłacił bardzo wysoką cenę. Naprzód przez całe dekady był pisarzem kompletnie nieznanym lub cieszącym się opinią „irlandzkiego dziwaka, który ekscentrycznie zaczął pisać po francusku”, a następnie, gdy w wieku 50 lat zdobył w końcu sławę dzięki światowej karierze Czekając na Godota, w dalszym ciągu pozostał autorem „niezrozumiałym”, „hermetycznym”, a znanym głównie z wyrazistej twarzy i aury tajemniczości, jaka go otaczała – przez to, że nie udzielał wywiadów i nie pokazywał się publicznie.

Pamiętam swoje zdumienie, gdy przyjechawszy po raz pierwszy do Paryża w niecały rok od przyznania mu Nagrody Nobla, zorientowałem się, że jest on w księgarniach i teatrach obecny śladowo, a cała wiedza o nim sprowadza się do kilku komunałów o teatrze absurdu i paryskim egzystencjalizmie. Powiem więcej: Beckett do dzisiaj pozostaje pisarzem swoiście zapoznanym. Owszem, jest on ikoną literatury XX wieku, ale jego ogromne i wielowarstwowe dzieło – oprócz kilku sztandarowych dramatów, a ściślej samych ich tytułów! – nie jest znane i niechętnie czytane jako „za trudne”, „zbyt wymagające” i „przytłaczające swoją mroczną wizją i wymową”.

Chciałbym uprawiać tak maksymalistycznie pojmowaną literaturę, ale nie stać mnie na to. A literatura lżejszego kalibru nie pociąga mnie dostatecznie. I – last but not least – w obliczu tego, co dzieje się ze współczesną cywilizacją zachodnią, z którą czuję się duchowo związany, uważam, że pisanie choćby najbardziej kunsztownych opowieści w stylu Nabokova albo pastelowo-melancholijnych kawałków w rodzaju Okruchów dnia Ishiguro (ostatniego noblisty) po prostu nie przystoi. Jestem dzieckiem cudem ocalałych rodziców, urodzonym wprawdzie po wojnie, ale pozostającym przez całe dzieciństwo w jej cieniu. I to odcisnęło na mnie ewidentne piętno. Podobnie jak Różewicz, a zwłaszcza Herling-Grudziński, nie mogę przejść do porządku dziennego wobec katastrofy, która wydarzyła się w pierwszej połowie XX wieku, a która bynajmniej się jeszcze nie dopełniła, lecz oto właśnie nawraca, i to z ogromną siłą.

Przed tak rozumianym maksymalizmem artystycznym chylę czoło. Konkluzja wyszła nam jednak niezbyt optymistyczna…

Co zrobić! To, co się dzieje obecnie z naszą cywilizacją, nie nastraja specjalnie do optymizmu. Zresztą optymizm w jakichkolwiek czasach wydaje się czymś podejrzanym. Weźmy na przykład oświeceniową wiarę w postęp i nieograniczone możliwości człowieka. Czyż nie okazała się ona jedną wielką ułudą, choć postęp, i to kolosalny, nastąpił?

Ale i tak fundamentalnie optymistyczne dzieło jak Boska Komedia, będące, bądź co bądź, drugą obok Biblii pochwałą boskiej opatrzności, mądrości i miłości, a także wyrazem niezachwianej wiary w możliwość zbawienia – czyż nie epatuje przede wszystkim grozą wiekuistego potępienia? W jednej z miniatur dramatycznych Becketta jest wokół tego zabawny, ironiczny dialog:

– Czytała pani Czyściec boskiego Florentczyka?

– Niestety nie. Przebrnęłam tylko przez Piekło.

O Niebie w ogóle nie ma tam mowy.

Otóż według mnie literatura – ta najważniejsza, wywodząca się ze źródeł Logosu i służąca autointerpretacji Człowieka – z natury rzeczy związana jest z ciemną stroną świata i ludzkiego losu. Można powiedzieć, że „optymistyczne” jest samo życie, które wbrew złu i wszelkim jego potwornościom wciąż, od tysięcy lat, niepoprawnie i niefrasobliwie się odtwarza i trwa za wszelką cenę. Natomiast literatura, będącą jedną z form jego świadomości czy samowiedzy, poniekąd skazana jest na „pesymizm”. Bo dostrzegając ową zagadkową sprzeczność i wyrażając ją, nie może być pogodna i pastelowa, lecz gorzka i posępna. Prawdziwa literatura to nieuchronnie tragedia – nawet gdy przybiera komediowe szaty, jak choćby w Burzy Szekspira czy Don Juanie Moliera.

Źródło: https://martakwasnicka.pl/2020/03/19/example-post/

Wyznanie ex dziewicy i parę innych wierszy Kofty

Anastazja

Biełaja nocz' nieukojona
Bielą i bólem
Tiomnaja grust' uspokojona
Pistoletową kulą
W Sant Petersburgu w białą noc
Ktoś dziwny idzie ulicą
Lśnią załatyje epolety i biełoje lico
Skłamała mu
Pikowa Dama
Od jej piękności ślepł
Przegrał, co kochał: żądzę, pieniądze
I zaraz sobie strzeli w łeb
Anastazja Pietrowna:
Ramans
Anastazja Pietrowna,
Anastazja
Kto ty jesteś?
Europa czy Azja?
Twoi biełyje ruki
Twoi czornyje głaza
Tak czornyje, czto bolsze nielzia!
Anastazja Pietrowna, Anastazja
Pół na pół wódka i małmazja
Tyś liryka, deliryka w sztok!
Anastazja
Proszę Panią
Odwróć wzrok!
Biełaja nocz' nieukochana
Bólem i bielą
Tiomnaja grust' uspokojona I lata dzielą
W Sankt Petersburgu w białą noc
Ktoś śmiał się w dorożce na moście
Śmiał się czy płakał, wsio rawno
Wszystko z miłości
A głos to taki gruby miał
I w takie uderzał forte
Że durak jamszczik wydumał:
Wiezu kakowa to czorta!
Anastazja Pietrowna:
Ramans
Anastazja Pietrowna, Anastazja
Biełaja nocz' już zakończona
Bielą i bólem
Coś w dur zadrżało, a coś w moll
Urwanym trylem
W Sant Petersburgu białym rankiem
Dziewczyna odsuwa firankę
Gdzieś na Prospekcie tli się coś
Sinoróżowym dymkiem
Zasnął idiota nad ruletą
I piękny sen miał on
Cokolwiek będzie, wszystko nie to
Tak trudno trafić w tamten ton
Anastazja Pietrowna:
Ramans
Anastazja Pietrowna, Anastazja
Kto ty jesteś?
Europa czy Azja?
Twoi biełyje ruki
Twoi czornyje głaza
Tak czornyje, czto bolsze nielzia
Anastazja Pietrowna, Anastazja
Pół na pół wódka i małmazja
Tyś liryka, deliryka, trans
Anastazja Pietrowna
Ja praszu
Was
Ja praszu
Was...
Para kanczit' ramans

Świnia

Tej rewolucji
W ewolucji
Nie przewidziałeś
Darwinie
Z obywatela
Na konsumenta
A z konsumenta
Na świnię
Świnia nie marzy nigdy o niczym
Świnia stworzeniem jest tajemniczym
Ujawnia swoją świńską treść
Kiedy coś można mieć lub zjeść
Być może jest to poza tematem
Bywają także świnie rogate
Być może świnia nonkonformistką
Gdy ma apetyt na wszystko
Tej rewolucji...
Świnia jest czasem na chorobie
Na ogół stoi wiernie przy żłobie
Ściele się wtedy gęsty trup
Gdy się spotkają świnia i żłób
Świnia żłobowi nie przeszkadza
Żłób nawet świnię ceni
Świniom apetyt - żłobom władza
A ludziom kraina cieni
Tej rewolucji...
Fakt, że gdy czasem żłoby są puste
Świnia w duchową wpada rozpustę
Znowu swój ryj zamienia w nos
Dobywa z siebie ludzki głos
Obywatele! Zaświniłem!
Nie byłem społecznie świadom
Dajcie, jak chcecie, kopa w tyłek
Lecz poczęstujcie czekoladą
Tej rewolucji...
Coda:
Pieśni o świni zabrakło słów I w tym milczeniu jest puenta
Świnia, gdy widzi pełny żłób
Kompletnie nic nie pamięta

Wyznanie ex dziewicy

Diabłu dam miłą chwileczkę
By zaś odpust zjednać
Panu Bogu świeczkę
Mnie już niepotrzebna

Nerwica w granicach normy

Nie wiem co się ze mną stało,
Nie wiem co się we mnie dzieje,
Wiem ktoś ma duszę i ciało,
Podobno ma jeszcze nadzieję,
Panie doktorze, dlaczego tak
Dlaczego tego mi brak?
Nie przeszkadzam panu, nie?
Przyszłam do pana, jak niejedna,
Pan jest tu po to, by wysłuchać mnie...
A te firanki to jedwab?
Mam usiąść, czy się położyć?
Nieważne, nie o to chodzi...
Zdrożało, za mało nie starcza,
Są buty, a nie w tym numerze,
Zmęczona sklepowa coś warczy,
Jaśminy zakwitły na skwerze,
W popychu w pośpiechu, w zaduchu,
Rajstopy ktoś podarł mi drutem,
Tak jakoś mi nie jest do śmiechu
I smutek i smutek i smutek.
Pan o tym wie, panie psychiatro,
Ten świat mi się zdaje potworny,
Ja wiem w życiu to nie ma tak łatwo,
Nerwica w granicach normy.
Kolejki, kolejki, w kolejkach,
Czy dają, co dają, gdzie dają,
Wśród tłumu, wyprana z rozumu,
Stanęłam, postałam nie mają,
Kto komu, gdzie komu do domu,
Mężowie i dzieci czekają,
Kupiłam!
Nie mówcie nikomu...
Powrotny bilet do raju,
Pan o tym wie, panie doktorze,
Kobieta to człowiek odporny,
Jest źle, czy pan na to pomoże?
Nerwica w granicach normy.
Czy to już wszystko, czy jest tak źle,
Czy to nas wszystkich dotyczy,
Czy mam się śmiać, czy ronić łzę,
Wśród tylu obiektywnych przyczyn,
Odnajdę, potrzymam, porzucę,
Mnie takie się żarty trzymają,
Pojadę, pożyję i wrócę,
Z raju przyjadę do kraju,
Mam szukać, odnajdę, porzucę,
Bo życie to flauty i sztormy,
Pojadę, pożyję i wrócę,
Nerwica w granicach normy.
Receptę dostałam od pana,
Doktorze, wystałam, dostałam,
Grzmotnęłam to wszystko do zlewu,
Bez gniewu, doktorze bez gniewu,
To życie jest moje, czy czyje?
Źródlanej się wody napiję,
A wtedy nadziejo mnie prowadź,
Jak trzeba to mogę zwariować.
Przeczekam, doczekam się formy,
Łagodna, liryczna diagnoza
Kliniczna:
Nerwica w granicach n.

Jonasz Kofta

Eksperci od ludobójstwa i inne obrazki

 

Rocznica końca Polski

Dokładnie 86 lat temu, w nocy z 17 na 18 września 1939 (piszę to dokładnie o północy), z Polski haniebnie zwiał rząd z ministrem Beckiem oraz Naczelny Wódz Rydz-Śmigły. Zachowały się świadectwa, że Rydz-Śmigły miał jakieś wątpliwości, rozważał dołączenie do walczących oddziałów i chwalebne polegnięcie na froncie, Beck – główny grabarz II RP – zwiewał bez takich skrupułów. Człowiek, który pół roku wcześniej przesądził o losie Polski bredząc o honorze teraz okrywał się hańbą ucieczki.

Czy Beck i Śmigły-Rydz rozumieli wtedy błąd, który popełnili stawiając Polskę w sytuacji, z której nie było już dobrego wyjścia i trwając w tym uporze do końca? Źródła historyczne na to nie wskazują. Przeciwnie, raczej jeszcze bardziej racjonalizowali swoje fatalne decyzje.

Ten dzień – 17 września 1939 – to dzień ostatecznego końca niepodległego państwa polskiego. Warto ten dzień wspominać póki jeszcze w ogóle są jacyś Polacy.

Warto, bo niepodległości tej nigdy nie odzyskaliśmy: PRL był sowieckim protektoratem rządzonym przez moskiewską agenturę, III RP jest kondominium żydowsko-amerykańskim rządzonym przez jawnych zdrajców, różnych Sikorskich, Morawieckich czy Tusków, ludzi żałośnie małych i całkowicie zaprzedanych swoim mocodawcom.

Ba! O ile PRL był formalnie niepodległy to III RP nie jest niepodległa nawet formalnie, bo formalnie jest częścią Eurokołchozu ze wszystkimi tego negatywnymi konsekwencjami – i tymi, które już odczuwamy i tymi, które odczujemy. Zaryzykuję nawet stwierdzenie, że w 1956 roku towarzysz Gomułka miał większe pole manewru niż obecnie mają lokalne władze nawet zakładając optymistycznie, że „dzierżące znamiona władzy” żałosne kreatury chciałyby z takowego pola manewru skorzystać.

Warto ten dzień wspominać i II RP wspominać także dlatego, że II RP – choć splamiona przeżarciem struktur rządowych masonerią, podwiązaną głównie pod loże francuskie – była jednak państwem niepodległym. A mimo intensywnych badań nie udało się znaleźć choćby cienia dokumentu, który potwierdzałby, że członkowie ówczesnego rządu czy naczelnego dowództwa sił zbrojnych byli zdrajcami, świadomie działającymi na szkodę Polski. *)

Oni po prostu byli zbyt głupi, zbyt otumanieni sukcesem jakim było w ogóle powstanie II RP, zbyt prostolinijni by rozumieć perfidię „sojuszników”, nie dość wyedukowani by rozumieć rolę żydowskich bankierów pociągających zza kulis za sznurki. Ale chcieli dobrze, tylko im to katastrofalnie nie wyszło bo sytuacja przerosła ich i to o kilka długości.

Więc choć na nich pluję we wstępie, to jednak i tak stali o niebo wyżej od obecnych naszych – pożal się Panie Boże – współczesnych mężyków stanu (że o „żonach stanu”, tych różnych ministrach i posłankach, nie wspomnę, bo ich poziom intelektualny przynosi wstyd i hańbę nie tylko Polsce ale w ogóle kobietom). To, że są to zdrajcy nie wymaga potwierdzenia w dokumentach – jest praktycznie jawne. Taki Sikorski na przykład, podwójne obywatelstwo, syn, który jest oficerem w US Army i żona Żydówka. Czy trzeba coś więcej by wiedzieć, że komuś takiemu nie leży na sercu los Polski i Polaków lecz jedynie jego pozycja w klubie globalistycnych kanalii, w którym odgrywa rolę lokalnego chłopca na posyłki?

Tu powinna nastąpić jakaś krzepiąca puenta, ale nie ma jej, bo ciężko oprzeć się pewnej analogii, pewnemu deja vue, kiedy akurat dziś naczelny zdrajca Tusk wygłasza przemówienia o potędze naszej armii, ponoć najsilniejszej w Europie a niedawna żałośnie grubymi nićmi szyta prowokacja z dronami (ktoś naprawdę w to wierzy? Albo w brednie, że Rosja dronami atakowała fabrykę strategicznych towarów jakimi są z pewnością panele podłogowe?) pokazuje, że nawet ta żałosna podróbka państwa polskiego może zostać wepchnięta w zupełnie zbędną wojnę z Rosją i Białorusią.

Biada nam.
*************

*)

Tymczasem można przeczytać, np.

https://pch24.pl/amerykanska-partia-szachow

Dowodem w tej sprawie jest
dokument przejęty przez hitlerowców po zdobyciu Warszawy wraz z 80 skrzyniami akt MSZ,
a relacjonujący rozmowy
polskiego ambasadora, hr. Jerzego Potockiego z ambasadorem USA w Paryżu, Williamem Bullitem w dniu 21 listopada 1938.

Bullit w rozmowie stwierdza, że państwa demokratyczne potrzebują jeszcze dwóch lat do pełnego uzbrojenia. W tym czasie Niemcy będą prawdopodobnie usiłowały kontynuować ekspansję w kierunku wschodnim.

Życzeniem państw demokratycznych jest, by na wschodzie doszło do starcia między Rzeszą a ZSRR.

Po wybuchu tej wojny może sie zdarzyć, że Niemcy oddalą się zbyt daleko od swej bazy i skazani będą na długie osłabiające działania wojenne. Wtedy dopiero państwa demokratyczne zaatakowałyby Niemcy i zmusiły je do kapitulacji.  Na pytanie Potockiego, czy USA wezmą udział w tej wojnie, Bullit odpowiedział: Bez wątpienia tak, ale dopiero, gdy Francja i Wielka Brytania uderzą pierwsze. W sprawie sytuacji Polski Bullit miał powiedzieć, że jest ona jeszcze jednym krajem, który podejmie walkę zbrojną, jeśli Niemcy przekroczą swe granice. Z tego ostatniego zdania zestawionego z wcześniejszymi wizjami uwikłania Niemiec na wschodzie, można wysnuć jasny wniosek, iż Bullit zakładał naszą klęskę, komunikował to Potockiemu, a jednocześnie oczekiwał, że Polska ten wybór podejmie, by znaleźć się ostatecznie w obozie zwycięzców. W końcu amerykański dyplomata miał przedstawić Potockiemu swą prognozę przebiegu wojny, mówiąc, że potrwa ona 6 lat i zakończy się zupełnym zdruzgotaniem Europy i komunizmem we wszystkich państwach, na czym skorzysta Sowiecka Rosja.

Ówczesny rząd polski zgodził się na te warunki.

Nie byli to głupcy, lecz zdrajcy.

Wojna trwała 6 lat, jak zapowiedział Bullit.

**

Patrz jeszcze 

It is pure charity to call the political dealings of those officials stupidity instead of treason, 

Srinivasa Ramanujan

 CZŁOWIEK FORMUŁA

 Srinivasa Ramanujan

Urodzony: Erode, Tamilnadu, Indie, 22 grudnia 1887 roku

Zmarły: Kumbakonam, Tamilnadu, Indie, 26 kwietnia 1920 roku

 

Był styczeń 1913 roku. Turcja prowadziła wojnę na Bałkanach i Europa coraz głębiej i głębiej była wciągana w konflikt. Godfrey Harold Hardy, profesor matematyki na uniwersytecie w Cambridge, gardził wojną. Czerpał wielką dumę z tego, że dziedzina, której poświęcił całe życie, jest czystą matematyką i nie ma zastosowań militarnych.

Na zewnątrz z nieba sypał się wilgotny śnieg, przez Wielki Dziedziniec Trinity College przemykali ubrani w togi studenci, rozpryskując pośniegowe błoto. Wesoło trzaskający w kominku ogień trzymał jednak zimno z dala od pokojów Hardy’ego. Na stole leżała poranna poczta, czekając na otwarcie. Zerknął na koperty. Jedna przykuła jego uwagę ze względu na nietypowe znaczki. Przesyłka została nadana w Madrasie 16 stycznia 1913 roku. Hardy rozciął szarą kopertę, dość mocno podniszczoną przez długą podróż, jaką odbyła. Wyjął ze środka plik kartek. Dołączony do nich list, napisany jakąś obcą ręką, zaczynał się od słów:

Drogi Panie,

pozwoli Pan, że na wstępie przedstawię mą skromną osobę. Jestem urzędnikiem w dziale księgowości, zatrudnionym w biurach zarządu portu w Madrasie, z roczną pensją zaledwie 20 funtów. Mam teraz 23 lata. Nigdy nie studiowałem na uniwersytecie (...) Po zakończeniu nauki w szkole poszedłem do pracy, ale w wolnym czasie zajmuję się matematyką (...) Szukam dla siebie nowej drogi.

O Boże, jeszcze jeden czubek. Pewnie wydaje mu się, że rozwiązał problem kwadratury koła. Hardy już miał zamiar wyrzucić list do kosza, ale gdy podniósł kartkę, pod spodem zobaczył stronę zapisaną symbolami matematycznymi, układającymi się w ciekawe wzory. Kilka z nich rozpoznał. Inne były... niezwykłe.

Jeśli autor listu jest czubkiem, to może przynajmniej okaże się czubkiem zabawnym. Profesor czytał dalej:

Całkiem niedawno natknąłem się na Pański traktat zatytułowany Orders of Infinity; na stronie 36 zamieszczono w nim stwierdzenie, dla którego nie znaleziono dotychczas konkretnego wyrażenia opisującego listę liczb pierwszych mniejszych od zadanej liczby. Wyprowadziłem wyrażenie, które jest bardzo dobrym przybliżeniem właściwego wyniku, błąd jest pomijalny.

A nie mówiłem? Odkrył na nowo liczby pierwsze.

Mam prośbę, aby zechciał Pan przejrzeć załączone dokumenty. Ponieważ jestem ubogim człowiekiem, chciałbym – jeśli tylko uzna Pan, że są one coś warte – by moje twierdzenia zostały opublikowane (...) Nie mam doświadczenia, toteż bardzo wysoko cenię sobie każdą radę, jakiej zechciałby mi Pan udzielić. Proszę o wybaczenie, że sprawiam kłopot.

Z poważaniem,

S. Ramanujan

 

Nie jest to typowy czubek, zadumał się Hardy. Typowy czubek byłby agresywniejszy i bardziej zarozumiały. Odłożył list, podniósł załączone dokumenty i zaczął czytać. Pół godziny później siedział nieruchomo w fotelu z osobliwym wyrazem twarzy. Dziwne, bardzo dziwne. Hardy był zaintrygowany. Nadeszła jednak pora jego wykładu z analizy dla studentów, wbił się więc w swoją poplamioną kredą togę i wyszedł z kwatery, zamykając za sobą drzwi.

Tego wieczora przy kolacji opowiedział o dziwnym liście każdemu koledze z uczelni, który chciał go słuchać, w tym bliskiemu współpracownikowi, Johnowi Littlewoodowi. Littlewood zgodził się poświęcić godzinę na przyjrzenie się sprawie, aby uspokoić przyjaciela. Pokój do gry w szachy był wolny. Kiedy weszli do środka, Hardy wyjął cienki plik kartek. „Ten facet – obwieścił wszystkim zebranym – jest albo czubkiem, albo geniuszem”.

Godzinę później Hardy i Littlewood wyszli z pokoju, aby ogłosić werdykt.

Geniusz.

* * *

Mam nadzieję, że będzie mi wybaczone to lekkie udramatyzowanie wydarzeń. Przypisałem Hardy’emu powyższe myśli, ale dokumenty, które przetrwały z tamtych czasów, nie zostawiają wątpliwości, że mniej więcej właśnie to chodziło mu po głowie, a ogólny rozwój wypadków jest zgodny z przekazem historycznym.

Autor listu, Srinivasa Ramanujan, urodził się w bramińskiej rodzinie w 1887 roku. Jego ojciec, K. Srinivasa Iyengar, pracował w sklepie z sari, matka, Komalatammal, była córką komornika. Ramanujan przyszedł na świat w domu babki w Erode, mieście położonym w stanie Tamilnadu na południu Indii. Dorastał w Kumbakonam, gdzie pracował ojciec. Powszechnym zwyczajem było, że młoda mężatka żyła z mężem, ale spędzała też sporo czasu z rodzicami, toteż matka często zabierała go do domu swojego ojca, niedaleko Madrasu, jakieś 400 kilometrów od Kumbakonam. Rodzina była uboga, dom malutki. W zasadzie Ramanujan miał szczęśliwe dzieciństwo, choć był bardzo upartym dzieckiem. Przez pierwsze trzy lata życia niemal zupełnie nie mówił, zaniepokojona matka zastanawiała się więc, czy nie jest upośledzony. W wieku pięciu lat nie lubił nauczyciela i nie chciał iść do szkoły. Wolał myśleć o innych rzeczach, zadając denerwujące pytania w rodzaju: „Jak daleko są chmury?”.

Talent matematyczny Ramanujana objawił się szybko. Miał jedenaście lat, gdy prześcignął dwóch studentów college’u, którzy wynajmowali pokój w jego domu. Nauczył się rozwiązywać równania kwadratowe i potrafił wyrecytować wiele cyfr liczb π oraz e. Rok później pożyczył podręcznik zaawansowanej matematyki i bez wysiłku przerobił go do ostatniej strony. Kiedy miał trzynaście lat, połknął Trygonometrię Sidneya Loneya, która zawierała rozwinięcia sinusa i cosinusa w szereg nieskończony, po czym zaczął opracowywać własne, nowe wyniki. Matematyczny talent przyniósł mu w szkole wiele nagród, w 1904 roku dyrektor szkoły opisał go jako ucznia, który zasługuje na ocenę wyższą niż najwyższa możliwa.

Gdy chłopiec miał piętnaście lat, doszło do zdarzenia, które miało zmienić jego życie, choć w tamtym czasie wydawało się całkiem prozaiczne. Otóż wypożyczył z biblioteki rządowego college’u egzemplarz Synopsis of Elementary Results in Pure Mathematics (Abstrakt podstawowych wyników czystej matematyki) George’a Carra. Książka ta, mówiąc łagodnie, jest wyjątkowo specyficzna. Na ponad tysiącu stronach zostało tu wyszczególnionych jakieś pięć tysięcy twierdzeń, wszystkie bez dowodu. Carr zebrał w niej problemy matematyczne, które zadawał swoim studentom. Ramanujan postawił sobie zadanie do wykonania: udowodnić wszystkie znajdujące się w książce formuły. Nie miał żadnej pomocy, nie korzystał z innych książek. Zaangażował się w projekt badawczy złożony z pięciu tysięcy osobnych tematów. Był zbyt ubogi, aby pozwolić sobie na zakup papieru, wszystkie obliczenia więc sporządzał na tabliczce i dopiero wyniki przepisywał do stosu zeszytów, które zbierał przez całe życie.W 1908 roku matka dwudziestoletniego wówczas Ramanujana, Komalatammal, zdecydowała, że już czas, aby znaleźć synowi żonę. Jej wybór padł na Janaki, córkę jednego z jej krewnych, mieszkającego około stu kilometrów od Kumbakonam. Janaki miała dziewięć lat. Różnica wieku nie była wielką przeszkodą w społeczności aranżującej małżeństwa, i to z udziałem dzieci. Ramanujan wydawał się bardzo przeciętnym młodzieńcem: leniwym gamoniem bez pracy, bez pieniędzy i bez perspektyw. Janaki była jednak jedną z pięciu sióstr w rodzinie, która straciła niemal cały swój majątek. Jej rodzice powinni być szczęśliwi, gdyby udało im się znaleźć dla córki męża, który będzie ją dobrze traktował. To wystarczało Komalatammal, a zdanie matki zazwyczaj oznaczało, że umowa została zawarta. Tą decyzją jednak rozwścieczyła męża. Uważał on, że jego syn zasługuje na coś lepszego! Dwa lata wcześniej już prawie się ożenił, ale nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności śmierć w rodzinie narzeczonej zniweczyła plany. Ojca wyprowadziło z równowagi przede wszystkim to, że żona nie zapytała go o zdanie. W każdym razie znieważył rodzinę narzeczonej, odmawiając przybycia na wesele.

Nadszedł dzień planowanych zaślubin, a pana młodego i jego rodziny ani śladu. Ojciec panny młodej, Rangaswamy, ogłosił wszystkim bez wyjątku, że jeśli Ramanujan nie pojawi się wkrótce, to na miejscu wyda córkę za pierwszego lepszego kandydata. Ostatecznie pociąg z Kumbakonam przyjechał z wielogodzinnym opóźnieniem. Było dobrze po północy, gdy do wioski wjechał wóz ciągnięty przez woły, przywożąc Ramanujana i jego matkę (ojciec nie przybył). Komalatammal szybko ucięła pogróżki Rangaswamy’ego, publicznie wytykając, że ubogi ojciec z piątką córek musiałby być szaleńcem, aby odrzucać uczciwą ofertę.

Po uroczystościach trwających zwyczajowe pięć, sześć dni Janaki została żoną Ramanujana. Miała dołączyć do niego dopiero po osiągnięciu dojrzałości płciowej, ale życie obojga młodych małżonków uległo zmianie. Ramanujan zaczął rozglądać się za pracą. Próbował dawać studentom korepetycje z matematyki, jednak nie znalazł chętnych. Kiedy zachorował, co zapewne było konsekwencją przebytej operacji, pojawił się w furmance przed domem przyjaciela, R. Radhakrishny Iyera, a ten zabrał go do lekarza i odwiózł na pociąg powrotny do Kumbakonam. Tuż przed odjazdem Ramanujan powiedział: „Jeżeli umrę, proszę, oddaj to profesorowi Singaravelu Mudaliarowi albo brytyjskiemu profesorowi Edwardowi Rossowi”. Po tych słowach wręczył zaskoczonemu przyjacielowi dwa grube zeszyty zapisane symbolami matematycznymi.

Było w nich nie tylko dziedzictwo Ramanujana, lecz także przepustka do pracy: dowód, że jest kimś więcej niż gnuśnym nicponiem. Zaczął odwiedzać wpływowych ludzi ze swym matematycznym portfolio pod pachą. W książce Człowiek, który poznał nieskończoność Robert Kanigel pisze: „Półtora roku po ślubie Ramanujan stał się akwizytorem. Towarem, który sprzedawał, był on sam”. Nie był to chodliwy towar. W tamtych latach Indie były krajem, w którym najlepszą drogę do zatrudnienia stanowiły odpowiednie koneksje, a tych Ramanujan nie miał. Miał tylko swoje zeszyty... i jeszcze jedną ważną zaletę. Był przyjacielski. Wszyscy go lubili. Cechowało go wesołe usposobienie, opowiadał dowcipy.Ostatecznie jego upór i ujmujący sposób bycia przyniosły pozytywny skutek. W 1912 roku profesor matematyki, P.V. Seshu Aiyar, posłał go do R. Ramachandry Rao, urzędnika państwowego, który zajmował stanowisko poborcy stanowego w Nellur. Rao tak wspominał to spotkanie:

Zgodziłem się łaskawie, by Ramanujan się zbliżył. Niewysoki mężczyzna o niezgrabnej figurze, korpulentny, nieogolony, nieprzesadnie dbający o higienę, z jedną rzucającą się w oczy cechą – te błyszczące oczy (...) Od razu zobaczyłem, że było w nim coś wyjątkowego, ale moja wiedza okazała się niewystarczająca, aby osądzić, czy mówi z sensem, czy bez (...) Pokazał mi prostsze ze swoich prac. Wykraczały poza istniejące książki i nie miałem wątpliwości, że stoi przede mną niezwykły człowiek. Potem, krok po kroku, poprowadził mnie przez całki eliptyczne i szeregi hipergeometryczne, a na koniec przekonał mnie teorią szeregów rozbieżnych, której świat jeszcze nie poznał.

Rao znalazł młodemu człowiekowi pracę w biurach zarządu portu w Madrasie, z płacą 30 rupii na miesiąc. Po wykonaniu obowiązków Ramanujan miał sporo wolnego czasu na kontynuowanie badań, a dodatkową korzyścią było to, że mógł zabierać zużyty papier pakowy i wykorzystywać go do notowania swoich dociekań matematycznych.

To właśnie wtedy, za namową pewnych ludzi, Ramanujan napisał nieśmiały list do Hardy’ego, ten zaś czym prędzej wysłał zachęcającą odpowiedź. Ramanujan poprosił go o wysłanie „życzliwego listu”, który pomógłby mu dostać stypendium naukowe. Profesor myślał o czymś więcej i miał ambitniejsze plany. Napisał już do sekretarza urzędu ds. studentów z Indii w Londynie, szukając sposobu na zapewnienie Ramanujanowi możliwości kształcenia w Cambridge. Wtedy jednak wyszło na jaw, że młody geniusz wcale nie chce wyjeżdżać z Indii. Ruszyły tryby machiny Cambridge. Inny matematyk z Trinity College, Gilbert Walker, przebywał z wizytą w Madrasie. Napisał list do władz tamtejszego uniwersytetu i Ramanujan otrzymał specjalne stypendium. Przynajmniej zyskał wolność i mógł poświęcić cały swój czas matematyce.

Hardy nie przestawał namawiać Ramanujana do przyjazdu do Anglii, a ten zaczął się wahać; główną przeszkodą była teraz jego matka. Tymczasem pewnego ranka, wprawiając całą rodzinę w osłupienie, nieoczekiwanie ogłosiła, że we śnie odwiedziła ją bogini Namagiri i nakazała pozwolić synowi, by wypełnił życiowe powołanie. Ramanujan otrzymał grant na pokrycie kosztów podróży i utrzymanie, wszedł na pokład statku płynącego do Anglii i w kwietniu 1914 roku znalazł się w Trinity College. Musiał czuć się bardzo nieswojo w nowym otoczeniu, ale przyzwyczaił się i skupił na pracy. Opublikował wiele wyników, w tym wpływowe artykuły, będące efektem współpracy z Hardym.

Ramanujan był braminem, należał do hinduskiej kasty, której członkom nie wolno wyrządzać krzywdy zwierzętom. Choć jego angielscy przyjaciele odnieśli wrażenie, iż te religijne motywacje nie wynikają z wiary, ale ze zwyczajów społecznych, starał się przestrzegać właściwych zasad, o ile było to możliwe w ogarniętej wojną Anglii. Jako wegetarianin nie ufał kucharzom w college’u, że wyeliminują wszelkie produkty mięsne, nauczył się więc gotować, oczywiście potrawy typowe dla kuchni hinduskiej. Zdaniem przyjaciół został wyśmienitym kucharzem.

Około 1916 roku jego przyjaciel, Gyanesh Chandra Chatterji, będący w Cambridge stypendystą rządu Indii, miał się żenić, Ramanujan więc zaprosił go wraz z narzeczoną na obiad. Zgodnie z uzgodnieniami Chatterjiego, jego narzeczona i przyzwoitka pojawili się w kwaterze Ramanujana, a on poczęstował gości zupą. Kiedy skończyli jeść, zaproponował dokładkę i cała trójka dostała drugą porcję. Potem podsunął trzecią porcję. Chatterji przyjął propozycję, ale panie odmówiły.

Chwilę później gospodarz zniknął.

Goście czekali na jego powrót. Minęła godzina i Chatterji zszedł na dół, aby poszukać odźwiernego. Dowiedział się od niego, że owszem, widział pana Ramanujana, jak zawołał taksówkę i odjechał. Chatterji wrócił na górę i trójka gości czekała aż do godziny dziesiątej wieczorem, kiedy to regulamin college’u zobowiązywał ich do opuszczenia kwater. Nigdzie ani śladu gospodarza. I tak przez następne cztery dni... Co się stało? Chatterji był zaniepokojony.

Piątego dnia przyszedł telegram z Oksfordu. Ramanujan prosił w nim przyjaciela o przesłanie telegraficznie pięciu funtów. (W tamtych czasach była to poważna kwota, równowartość kilkuset funtów dzisiaj). Chatterji wysłał pieniądze i czekał. Kiedy przyjaciel pojawił się zgodnie z przewidywaniami, zapytał, co się stało. Ramanujan wyjaśnił: „Poczułem się zraniony i znieważony, gdy panie odmówiły posiłku, który przygotowałem”.

Był to oczywisty znak, że targały nim wewnętrzne rozterki. Ramanujan był u kresu wytrzymałości. Nigdy do końca nie przystosował się do życia w Anglii. Zawsze był nie najlepszego zdrowia, lecz teraz czuł się coraz gorzej i ostatecznie wylądował w szpitalu. Odwiedził go Hardy i ta wizyta prowadzi do innej anegdoty o Ramanujanie, w której również pojawia się taksówka. Wygląda to na wyświechtany motyw, ale tym razem taksówka odgrywa niebanalną rolę.

Hardy napisał kiedyś, że każda dodatnia liczba całkowita była jedną z osobistych przyjaciółek Ramanujana, i zilustrował to anegdotą nawiązującą do wizyty w szpitalu. „Jechałem taksówką o numerze 1729 i rzuciłem mimochodem, że numer wydał mi się raczej nieciekawy, toteż mam nadzieję, iż nie jest to jakiś zły znak. »Nie, nie – odparł Ramanujan. – Właśnie że jest bardzo ciekawy. To najmniejsza liczba wyrażalna jako suma dwóch potęg trzeciego stopnia na dwa różne sposoby«”.

Ściśle mówiąc,

1729 = 1³ + 12³ = 9³ + 10³

i jest to najmniejsza liczba dodatnia o takiej własności.

Historyjka znakomicie puentuje naturę Ramanujana, jednak nie mogę się powstrzymać przed snuciem domysłów, czy przypadkiem nie była to ze strony Hardy’ego wykonana z premedytacją próba pokrzepienia chorego przyjaciela, który musiał połknąć haczyk. Większość ludzi nie zauważyłaby tej cechy liczby 1729, ale nie ma najmniejszych wątpliwości, że Ramanujan dostrzegłby ją natychmiast. W istocie wielu matematyków, zwłaszcza tych zainteresowanych teorią liczb – Hardy był jednym z nich – miałaby świadomość tej zależności. Niemal niemożliwe, aby patrząc na liczbę 1729, matematyk nie pomyślał o 1728, która jest trzecią potęgą 12. Trudno również nie dostrzec, że 1000 to trzecia potęga 10, a 729 – trzecia potęga 9.

Mniejsza o to, anegdota Hardy’ego doprowadziła do sformułowania drugorzędnego, ale intrygującego pojęcia w teorii liczb: tak zwanej liczby taksówkowej. Otóż n-ta liczba taksówkowa to najmniejsza liczba, która może być wyrażona jako suma dwóch dodatnich potęg trzeciego stopnia na n różnych sposobów. Dwie kolejne liczby taksówkowe to 

87 539 319

6 963 472 309 248.

Istnieje nieskończenie wiele liczb taksówkowych, ale znanych jest tylko sześć pierwszych.

W 1917 roku Ramanujan wrócił do swojej kwatery i obsesyjnie zajął się matematyką. Wyłącznie matematyką. Pracował dzień i noc, potem padał z wyczerpania i spał po dwadzieścia godzin. Nie wpływało to dobrze na jego zdrowie, a z powodu wojny brakowało świeżych owoców i warzyw, które były niezbędnym składnikiem posiłków. Wiosną dotknęła go jakaś niezdiagnozowana, lecz prawdopodobnie nieuleczalna choroba. Został przyjęty do niewielkiego prywatnego szpitala, w którym leczyli się pacjenci z Trinity College. Na przestrzeni dwóch następnych lat odwiedził przynajmniej ośmiu lekarzy i przebywał w najmniej pięciu lecznicach i sanatoriach. Lekarze podejrzewali u niego wrzód żołądka, potem raka, następnie posocznicę. Koniec końców zdecydowali, że najbardziej prawdopodobna jest gruźlica, i głównie w tym kierunku stosowali leczenie.

Wreszcie, zdecydowanie zbyt późno, jego udziałem stały się akademickie zaszczyty. Został pierwszym Hindusem przyjętym do Towarzystwa Królewskiego, członkostwo przyznał mu także Trinity College. To pobudziło Ramanujana do pracy, znowu dał się pochłonąć matematyce. Stan zdrowia jednak nie poprawiał się, podejrzewano, że szkodzi mu angielski klimat, toteż w kwietniu 1919 roku wrócił do Indii. Długa podróż nie wyszła mu na dobre. Kiedy dotarł do Madrasu, stan jego zdrowia po raz kolejny uległ pogorszeniu. Zmarł w Madrasie w 1920 roku, zostawiając wdowę. Nie miał dzieci.

(...)

Ponieważ Ramanujan funkcjonował w tak zadziwiającym trybie, uzyskując poprawne wyniki bez odwoływania się do rygorystycznych metod, czasem można napotkać sugestie, iż jego procesy myślowe przebiegały w sposób szczególny lub niezwykły. Sam Ramanujan rzekomo powiedział, iż bogini Namagiri podpowiadała mu rozwiązania w snach. Mógł jednak tak powiedzieć, aby uniknąć żenujących dyskusji. Zgodnie z tym, co przyznała wdowa, S. Janaki Ammal Ramanujan, „nigdy nie miał czasu, aby pójść do świątyni, bo nieustannie był opętany przez matematykę”. Hardy napisał, że wierzy, iż „wszyscy matematycy, w gruncie rzeczy, myślą w ten sam sposób i Ramanujan nie był wyjątkiem”. Dodał jednak: „Łączył umiejętność uogólniania, wyczucie formy i zdolność do szybkiego modyfikowania hipotez, które często były naprawdę zdumiewające”.

Ramanujan nie był ani największym, ani najpłodniejszym matematykiem tamtego okresu, ale jego reputacja nie opiera się wyłącznie na nietypowym pochodzeniu i wzruszającej historii pod tytułem „Biedny chłopak odnosi sukces”. Formułowane przez niego idee miały dużą siłę oddziaływania za jego życia, lecz z każdym rokiem po jego śmierci siła ta jeszcze rosła. Bruce Berndt jest przekonany, że Ramanujan nie tylko nie był staroświecki, ale też wręcz wyprzedzał swoje czasy. Czasem łatwiej jest udowodnić zdumiewające formuły Ramanujana, niż zrozumieć, jak w ogóle mógł wpaść na taki pomysł. Wiele jego najgłębszych myśli dopiero teraz potrafimy docenić. Ostatnie słowo zostawię Hardy’emu:

Tego jednego daru, który ma [jego matematyka], nikt nie może podważyć: gruntownej i niezachwianej oryginalności. Zapewne byłby większym matematykiem, gdyby ktoś się nim zajął i okiełznał go w młodości, zapewne odkryłby więcej nowych rzeczy i, bez cienia wątpliwości, rzeczy ważniejszych. Jednakże byłby wtedy mniej Ramanujanem, bardziej zaś europejskim profesorem. Możliwe, że więcej straciłby, niż zyskał.

Ian Stewart 

Krótka historia wielkich umysłów. Genialni matematycy i ich arcydzieła 

Polityczny śmietnik

Dyskurs polityczny uległ degradacji, został przekształcony w czystą manipulację. Słowa nie niosą już znaczenia, są jedynie bodźcami mającymi na celu zablokowanie myśli. „Demokracja” oznacza wszystko, co służy władzy. „Nauka” oznacza wszystko, co wspiera agendę. „Dezinformacja” oznacza niewygodną prawdę.

Kiedy słowa tracą ustalone znaczenia, kiedy każde stwierdzenie staje się czysto emocjonalne, racjonalny opór staje się niemożliwy. Nie da się argumentować przeciwko mgle. Nie da się dyskutować z kimś, kto zmienia definicje w połowie zdania. O to właśnie chodzi.

**

Jak polityczny szum zamienia słowa w broń i wywołuje zgodę

Hitler. Nazista. Faszysta. Te słowa kiedyś oznaczały coś konkretnego, coś historycznego, coś przerażającego. Teraz oznaczają „osobę, która nie zgadza się z obowiązującą dziś narracją”. Inflacja języka sprawiła, że ​​rzeczywiste zło jest nieodróżnialne od zwykłego sprzeciwu. Kiedy wszyscy są Hitlerami, nikt nim nie jest.

Ale o to właśnie chodzi, prawda? Kiedy raz nazwiesz kogoś nazistą, nie musisz angażować się w jego idee. Nie musisz dyskutować. Nie musisz nawet myśleć. To Hitler, dyskusja skończona, z czystym sumieniem. To ostateczny, miażdżący myślenie banał, powtarzany miliony razy dziennie na każdej platformie, zamieniający każdy polityczny spór w Norymbergę.

Nazywają to „populizmem” – to pierwsze kłamstwo. To, czego jesteśmy świadkami, to nie oddolny bunt nieokrzesanych mas. To zaaranżowany teatr, starannie zarządzany zawór bezpieczeństwa, zaprojektowany tak, by wypuszczać parę bez narażania kotła. Ludzie, których nazywają „populistami”, po prostu odgrywają przypisane im role w scenariuszu napisanym przez te same ręce, które twierdzą, że się im sprzeciwiają.

Pomyślcie tylko. Każdy rzekomy ruch „populistyczny” (tak, w tym również „MAGA”) jest szeroko komentowany w mediach, finansowany przez korporacje nieoficjalnymi kanałami i jakimś cudem zawsze pojawia się akurat wtedy, gdy establishment potrzebuje wygodnego wroga. Nie są outsiderami – są wyznaczoną opozycją, niczym Washington Generals wobec establishmentowych Harlem Globetrotters.

A prawdziwi dysydenci? Ci, którzy mogą zagrozić systemowi? Oni nie udzielają wywiadów telewizyjnych. Tracą pamięć, tracą konta w mediach społecznościowych lub nagle odkrywają dziecięcą pornografię na swoich komputerach. „Populiści”, których widzicie w telewizji, to wytresowani buntownicy, sztucznie generowany sprzeciw, mający na celu skierowanie prawdziwego gniewu w nieszkodliwe strony.

Nie pokazują nam przeciętnej duszy, która ledwo wiąże koniec z końcem, zachowując odrobinę dumy i spokoju. Nie. Widzimy paradujących niczym w cyrku wściekłych fanatyków, ukazywanych jako „głos rozsądku”, ludzi, którzy oddają się przekształcaniu osobistych porażek w systemową opresję. „Rasizm”, „seksizm”, „uprzedzenia klasowe” – to uniwersalne wymówki, karty do wymigania się od odpowiedzialności dla każdego, kto nie potrafi konkurować.

Nie dostałeś pracy? To pewnie dyskryminacja. Nie zdałeś testu? System jest zmanipulowany. Twój biznes upadł? Strukturalna nierówność. Nigdy nie chodzi o zalety, nigdy o wysiłek, nigdy o prosty fakt, że niektórzy pracują ciężej, myślą jaśniej lub bardziej czegoś pragną.

Genialność tego oszustwa polega na tym, że tworzy stałych klientów dla całej branży skarg. Kiedy przekonasz kogoś, że jego porażki nie są jego winą, zyskasz klienta na całe życie. Będą potrzebować ciągłego potwierdzania, ciągłych wrogów do obwiniania, ciągłych „obrońców”, aby walczyć w swoich sprawach. To haracz, a ochroną jest sama rzeczywistość.

Zobacz, jak szybko ktoś, kto ucieka z tego mentalnego więzienia, zostaje zaatakowany. Mniejszość, która odnosi sukces, nie odgrywając ofiary? To „zdrajcy”. Kobieta, która odrzuca feministyczną ortodoksję? „Zinternalizowana mizoginia”. Przesłanie jest jasne: siedź w zagrodzie, albo cię zniszczymy.

Dyskurs polityczny uległ degradacji, został przekształcony w czystą manipulację. Słowa nie niosą już znaczenia, są jedynie bodźcami mającymi na celu zwarcie myśli. „Demokracja” oznacza wszystko, co służy władzy. „Nauka” oznacza wszystko, co wspiera agendę. „Dezinformacja” oznacza niewygodną prawdę.

Kiedy słowa tracą ustalone znaczenia, kiedy każde stwierdzenie staje się czysto emocjonalne, racjonalny opór staje się niemożliwy. Nie da się argumentować przeciwko mgle. Nie da się dyskutować z kimś, kto zmienia definicje w połowie zdania. O to właśnie chodzi.

Stworzyli językowy labirynt, z którego każde wyjście prowadzi z powrotem do centrum, gdzie każda forma opozycji została prewencyjnie zatruta. Próbujesz dyskutować o imigracji? Jesteś ksenofobem. Kwestionujesz wydatki? Nienawidzisz biednych. Sprzeciwiasz się wojnie? Jesteś niepatriotyczny. Sam język został tak zmanipulowany, że sprzeciw jest dosłownie niewyobrażalny.

Architekci kontroli odkryli coś pięknego w swojej prostocie: nie musisz kontrolować myśli, jeśli możesz całkowicie je powstrzymać. Zalej strefę śmieciami. Stwórz przepych informacyjny. Spraw, by ludzie byli tak wyczerpani samą ilością hałasu, że zaakceptują wszystko, byle tylko to zatrzymać.

Nie chodzi tu tyle o cenzurę, co o nieistotność, nie o pozbawienie, lecz o przesyt. Daj im tyle „informacji”, że prawda stanie się tylko kolejną opcją, wtłaczaj im do mózgów niekończący się strumień śmieci, stwórz im cyfrowe bańki informacyjne, wybór spośród mnóstwa na rynku idei, gdzie wszystkie produkty są równie bezwartościowe.

Media społecznościowe to nie platforma komunikacyjna. To generator zamieszania. Maszyna do tworzenia iluzji zaangażowania, jednocześnie uniemożliwiająca rzeczywiste zrozumienie. Wszyscy mówią, nikt nie słucha, a prawdziwe decyzje zapadają w pomieszczeniach, do których nigdy nie wejdziesz, przez ludzi, których nigdy nie poznasz.

To właśnie ci ludzie tworzą kolejny kryzys, którego powinniście się bać. Każdy wzrost władzy wymaga kryzysu. „Wojna z terrorem” jest idealna, ponieważ terroru nigdy nie da się pokonać. To taktyka, a nie wróg. Równie dobrze można wypowiedzieć wojnę manewrom oskrzydlającym czy zasadzkom. Chodzi o niejasność – czek in blanco na wieczyste uprawnienia nadzwyczajne.

Od 2001 roku ponad 5 bilionów dolarów zostało przelane z kieszeni podatników na rzecz firm zbrojeniowych, firm ochroniarskich i firm nadzorujących. Całe branże istnieją wyłącznie dzięki temu sztucznie wywołanemu kryzysowi. Nie chcą wygrać wojny z terroryzmem, bo zwycięstwo oznaczałoby bankructwo.

Te same rządy, które walczą z terroryzmem, są jego głównymi twórcami. Finansują ekstremistów, destabilizują regiony, tworzą warunki, które generują dokładnie te zagrożenia, z którymi rzekomo walczą. To samoliżący się rożek lodów, perpetuum mobile kryzysu i reakcji.

Państwo inwigilacji, erozja praw, normalizacja tortur – to wszystko nie miało nic wspólnego z bezpieczeństwem. Chodziło o kontrolę. A wiesz co jest w tym najlepsze? Ludność tego żądała. Błagała o własne łańcuchy, błagała o ochronę przed zagrożeniami, jakie stwarzali jej opiekunowie.

Przekonali cię, że są tylko dwie strony. Lewica kontra prawica, postępowcy kontra konserwatyści. Ale przyjrzyj się bliżej. Wszyscy chodzili do tych samych szkół, mieszkają w tych samych dzielnicach, chodzą na te same imprezy. Ich dzieci odbywają staże w fundacjach tych drugich. Kłócą się przed kamerą i śmieją się razem przy kolacji.

„Radykalna lewica” i „skrajna prawica” to dwa skrzydła tego samego ptaka, oba służące temu samemu celowi: sprawieniu, by te pożyteczne, zidiociałe masy wyglądały na rozsądne w porównaniu. Jakimś cudem zawsze popierają wojnę, zawsze ratują banki, zawsze rozszerzają inwigilację, zawsze służą interesom korporacji i nie mówią o tym w mediach społecznościowych. Po prostu myślą, że tak to działa i zawsze tak było.

Prawdziwy podział nie jest poziomy, lecz pionowy. Nie chodzi o lewicę kontra prawica, ale o tych, którzy podejmują decyzje i tych, którzy ponoszą ich konsekwencje, o tych, którzy tworzą zasady, i tych, którzy ich przestrzegają, o tych, którzy się liczą, i tych, którzy się nie liczą.

Każdy system potrzebuje zaworów bezpieczeństwa, wyznaczonych przestrzeni dla sprzeciwu, które nigdy nie zagrażają samej strukturze. Właśnie tym jest większość „alternatywnych” ruchów – rodzajem miejsc, gdzie gniew może się ulotnić i wyładować, nie osiągając niczego.

Zobacz, co dzieje się z rzeczywistymi zagrożeniami dla systemu. Nie są one przedmiotem debaty – znikają. Ich finansowanie wysycha, ich platformy znikają, a ich liderzy nagle stają w obliczu skandali lub wypadków. „Populiści” i „radykałowie”, których możesz zobaczyć, to ci, którzy zostali zweryfikowani, zatwierdzeni i rozmieszczeni.

Establishment nie boi się „populistycznej prawicy” ani „socjalistycznej lewicy”, ponieważ to oni je stworzyli. To markowe produkty, każdy zaprojektowany tak, by trafić do określonych segmentów rynku, które są niezadowolone. Podobnie jak w wrestlingu, wyniki są z góry ustalone, ale publiczność jest zachęcana, by wierzyć, że to na poważnie.

Prawdziwa zmiana oznaczałaby przyznanie, że całe ramy są oszukańcze. Że demokracja to w praktyce teatr. Że kapitalizm w obecnej formie to kumoterstwo. Że stosowane prawo jest arbitralne. Że cała skomplikowana struktura współczesnego rządzenia stworzona jest nie by służyć, ale by wyłudzać.

Ale to przyznanie się do winy zakończyłoby grę. Zamiast tego oferują fałszywe wybory, sterowane rebelie, kontrolowaną opozycję. Pozwalają głosować na ulubiony kolor łańcuchów, preferowany rodzaj wyzysku. Pozwalają protestować w wyznaczonych strefach, w dozwolonych godzinach, z zatwierdzonymi hasłami.

Geniusz systemu polega na tym, że czyni cię współwinnym własnego zniewolenia. Bierzesz udział w wyborach, które nie mają znaczenia. Konsumujesz media, które cię okłamują. Powtarzasz hasła, które cię rozbrajają. Pilnujecie się nawzajem skuteczniej, niż oni kiedykolwiek by potrafili.

A jeśli zaczniesz się budzić, zaczniesz dostrzegać powiązania? Cóż, na to też jest etykieta. „Teoretyk spiskowy”. „Ekstremista”. „Niebezpieczny”. System ma z góry ustalone sposoby deprecjonowania dla każdej formy rozpoznanych wzorców, każdej chwili przebłysku, każdego przejawu rzeczywistego zrozumienia.

To jest ta pułapka. A świadomość, że to pułapka, nie uwalnia cię od niej. Bo pułapka nie jest tylko zewnętrzna – tkwi w języku, którym mówisz, w myślach, którymi się posługujesz, w samych koncepcjach, których używasz do rozumienia świata. Zawładnęli nie tylko instytucjami. Zawładnęli samym znaczeniem.

https://www.alilybit.com/p/political-garbage
Tłumaczenie https://ekspedyt.org/author/alter-cabrio/

Niewolnik, który jednak się zbuntował

 

Solidarność jest mitem i punktem odniesienia. Jak chrześcijaństwo”. Z Wiktorem Żwikiewiczem, jednym z najważniejszych polskich pisarzy science fiction, rozmawia Jarosław Jakubowski.

– Panie Wiktorze, co u Pana słychać?

– Jak każdy normalny człowiek, spokojnie dogorywam.

– To znaczy?

– To znaczy wchodzę w smugę cienia. Tylu już przyjaciół pochowałem, w większości młodszych ode mnie. Kiedy człowiek jest młody, to nikt naokoło niego nie umiera. Aż nagle widzi, że więcej jest ich na cmentarzu niż wśród żywych.

– Są miłośnicy Pana książek, przyjaciele.

– Zgadza się, jest mnóstwo różnych ludzi, młodych i nie tylko, z którymi blisko żyję. Ale przede wszystkim mam troje wspaniałych dzieci… Utrzymujemy kontakt i jestem szczęśliwym człowiekiem.

– Mieszka Pan sam w mieszkaniu komunalnym.

Po okresie mojej bezdomności, kiedy włóczyłem się po lasach i piwnicach, prezydent miasta Bydgoszczy po prostu dał mi chatę, no i w niej mieszkam.

– Zajmuje się Pan jeszcze pisaniem? Krążą legendy, że pracuje Pan nad powieścią, która Pana trzyma przy życiu.

– Rzeczywiście, napisałem kiedyś 1600-stronicową powieść, której nie wydałem, bo odechciało mi się ją wydawać, taki czas był. Nazywała się „Kosmodram Machu Picchu”, potężna powieść, i tak sobie wymyśliłem, że jak ją skończę, to i sam się skończę, więc jej nie kończę.

– Ale jednak sporo Pan ukończył – cztery powieści, kilkadziesiąt opowiadań. Pana książki osiągały niebotyczne, jak na dzisiejsze czasy, nakłady setek tysięcy egzemplarzy.

– Była kiedyś taka Polska, w której ludzie czytali książki.

Wielkie lata polskiej fantastyki
– Debiutował Pan w 1971 roku opowiadaniem w piśmie „Młody Technik”. Co Pana przywiodło do pisania w ogóle, a w szczególności do science fiction?

– Przede wszystkim ciekawość świata, bo science fiction to nie jest tylko fizyka, matematyka czy astronomia. To jest również historia, archeologia, biologia, medycyna.

– Lata 70. i 80. to tryumf polskiej fantastyki socjologicznej, reprezentowanej między innymi przez Janusza Zajdla, Edmunda Wnuka-Lipińskiego czy Adama Wiśniewskiego-Snerga. Czuje się Pan wciąż uczestnikiem tego nurtu?

– Zajdla czy Wnuka-Lipińskiego znałem, przyjaźniłem się z nimi. To po prostu moje pokolenie. Zresztą nie wyobrażam sobie swojego pisania bez socjologii, bez polityki, bo to jest sól ziemi, tym świat żyje, nie?

Grafika, muzyka

– To, co Pańskie utwory wyróżnia na tle polskiej SF, to ich wizyjność. Czy bierze się to z zamiłowania do sztuk plastycznych?

– Przez całe życie wszyscy mi mówili: maluj, maluj, maluj. Ale ja nigdy nie lubiłem robić tego, co mi ludzie każą, więc zacząłem pisać. Wychowałem się na literaturze bardzo „malarskiej”, na Brunonie Schulzu, Michaile Bułhakowie, a poza tym taką mam naturę. Byłem grafikiem i plastykiem, takim niewydarzonym samoukiem.

– No tak, robił Pan przecież okładki książek swoich i innych autorów.

– Ale tylko dlatego, że nikt tego wtedy lepiej nie robił.

– A może po prostu wiedział Pan, co ma być na tych okładkach, bo miał Pan to w głowie.

– Tak, ale to moja córka skończyła Akademię Sztuk Pięknych.

– Wcześniej była przygoda z muzyką.

Grałem na gitarze, śpiewałem, napisałem chyba ze 40 piosenek. To były czasy, kiedy jeździłem w Bieszczady, łaziłem po górach i pisałem. Był taki śpiewnik, „Bazuna”, a w nim wszystkie te piosenki. Jak go otworzyłem, to zrobiłem wielkie oczy, bo było tam mnóstwo moich piosenek podpisanych innymi nazwiskami albo jako ludowe.

Bo one weszły w lud studencko-rajdowy, który je śpiewał. Ale do muzyki specjalnie się nie nadawałem, za to jestem szczęśliwy, że moje dzieciaki realizują to, czego ja do końca nie potrafiłem. Moja córeczka, Małgosia Żwikiewicz, założyła kilka kapel, robi muzykę. Nie dość, że śpiewa i pisze teksty, to jeszcze maluje zupełnie obłędnie.

Bezdomność

– Poczynając od lat 70., przez lata 80., Pana nazwisko było wymieniane obok największych twórców polskiej science fiction. Nagle jednak zarzucił Pan pisanie. Dlaczego?

To nie ja rzuciłem pisanie, ale pisanie rzuciło mnie, na manowce. Wykoleiłem się życiowo.

Źle zainwestowałem pragnienia realizowania siebie. Założyłem z przyjacielem potężną, jak na tamte czasy, firmę. Robiliśmy programy komputerowe, przede wszystkim gry, które miały być takim samym science fiction, jakie pisałem. Ale to był czas tej straszliwej inflacji, tych wszystkich polskich przełomów, i zbankrutowaliśmy. Wtedy technologia rozwijała się tak gwałtownie, że nie nadążaliśmy po prostu ze sprzętem. Trzeba było mieć ogromne pieniądze, żeby w to inwestować. Szukaliśmy inwestorów w Polsce, ale wszyscy stukali się w głowę: co wy chcecie robić?

– A przecież dzisiaj wywodząca się z Bydgoszczy firma robi ogromne pieniądze między innymi na „Wiedźminie”.

– Tak, ale oni byli właśnie o ten krok później, kiedy już można było, już były te pieniądze do zainwestowania.

– Można powiedzieć, że nie trafiliście w swój czas.

– Dokładnie.

– I to spowodowało to wykolejenie?

– Zgadza się.

– Czyli co, długi?

– Totalne bankructwo, przy okazji bankructwo życia osobistego i tak dalej, bo to zawsze jedno drugiemu towarzyszy.

– Gdzieś przeczytałem, że po prostu wyszedł Pan z domu, zamknął za sobą drzwi i tak zaczął się dla Pana czas bezdomności.

– Tak, no… i włóczyłem się.

– Ale jak to jest, tak z dnia na dzień stać się człowiekiem bezdomnym?

– Trochę straszne, ale zawsze byłem bezkompromisowy, a to bardzo źle. Nie uznawałem kompromisów, a życie składa się przecież z kompromisów. Po prostu padłem ofiarą swojego ortodoksyjnego podejścia do życia. No i poszedłem w świat, ale dzięki temu przeżyłem wiele wspaniałych rzeczy.

Mogę Panu opowiedzieć na przykład, jak pod Inowrocławiem spałem w lesie przykryty trawą. Zrobił się świt i zobaczyłem taki ciemny punkcik na horyzoncie. I on tak się chwiał. Patrzę, ktoś idzie, i to wyraźnie w moją stronę. Jakaś babcia tak sobie drepcze. Podchodzi do mnie, jakoś mnie namierzyła. „Szczęść Boże” – mówi do mnie, „Szczęść Boże” – odpowiadam. Kucnęła i zaczęła rozwijać jakiś pakuneczek. Wie Pan, co mi przyniosła? Koszyk ze święconką, bo to była Wielkanoc. Ona szła trzy czy cztery kilometry ze wsi, bo słyszała, że w lesie siedzi jakiś taki…

– Piękna historia, chociaż bezdomność jako stan egzystencjalny nie jest niczym przyjemnym ani pięknym, prawda?

– Na dłuższą metę jest straszna po prostu.

– Jak długo trwał ten okres w Pana życiu?

– Około dziesięciu lat.

– I te dziesięć lat Pan się po prostu błąkał po, nie wiem, noclegowniach?

– Nie tylko tam. Spałem wszędzie, gdzie tylko popadło. Kilka lat przekoczowałem w bydgoskiej firmie, bo kiedyś leżałem na Jagiellońskiej, wlazłem do jakiejś kamienicy i spałem na schodach.

Były tam jakieś biura i pracujący w nich ludzie tak przeze mnie przechodzili. W pewnym momencie słyszę: „Wiktor, co ty robisz?”. Patrzę, a to mój przyjaciel Piotr Pieńkowski, który akurat tam miał firmę komputerową i redakcję pisma „Świat Gier Komputerowych”. Złapał mnie za chachły [łachmany – przyp. red.] i zaciągnął do redakcji, przyniósł gorącą kawę.

Chyba z cztery czy pięć lat mieszkałem w tej redakcji. Spałem na podłodze, na materacu, który mi przynieśli. Pomagałem młodym ludziom redagować teksty, robić grafiki. Potem, gdy ta firma zbankrutowała, to nad Zalewem Koronowskim mieszkałem w takiej zawalonej piwnicy. Kiedyś przybiegły dzieciaki, przestraszyły się, uciekły. Po chwili przyszli potężni faceci. „Ty, co ty tu robisz?” – rzucili. „No, mieszkam”.

– Kim byli ci ludzie?

– Azerowie, nielegalnie przebywający w Polsce. Jak mnie zobaczyli, to odeszli. Po godzinie przybiegły dwie kobiety z garnkiem, przyniosły mi zupę. Potem ci Azerowie mi pomagali.

No i może by się tak to toczyło, ale pewnego razu, już ciemno było, usłyszałem: „Wiktor, Wiktor!”. Wylazłem z tej piwnicy, patrzę, a na bramie siedzi profesor filozofii Marek Kazimierz Siwiec, a za nim stoi jeszcze paru innych ludzi. Do dzisiaj nie zapytałem właściwie, jakim cudem oni mnie znaleźli. No, ale namierzyli mnie i stamtąd wyciągnęli. Zmusili do przyjęcia pieniędzy, do wynajęcia chaty i do pójścia do kliniki psychiatrycznej, bo byłem w totalnym stresie, totalnie wyobcowany ze świata.

– Wrócił Pan między żywych.

– Wróciłem do życia. To było jakieś dwadzieścia lat temu. Wiele się później działo…

Aż w końcu dostałem chatę i kiedy mieszkałem w niej już jakiś miesiąc, nagle ktoś zapukał do drzwi. Otworzyłem, patrzę, a tam takie dwie śliczne dziewczyny. To były moje córeczki, których nie widziałem prawie dwadzieścia lat. Jedna z nich wpadła na pomysł, żeby w końcu poszukać ojca. No i znalazły mnie. Gapiliśmy się na siebie przez pięć sekund, potem rzuciliśmy sobie w ramiona, zaczęliśmy ściskać. No i od tego czasu jestem totalnie happy.

– Nie było żalu, pretensji, że zniknął Pan na tak długo?

– No nie było, ale po tym spotkaniu właśnie Małgosia, która była trochę autystycznym dzieckiem, nie mówiła, nie kontaktowała się z ojcem, nagle zaczęła śpiewać, pisać, malować i tak dalej. Ja też odżyłem.

– Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło?

– Oczywiście, że tak.

– Czyli przyjaciele i rodzina wyciągnęli Pana z bezdomności.

– Samodzielnie to bym pewnie dalej tak dryfował, jak barka puszczona z prądem.

„Transformacja”

– Jak to jest, że człowiek u szczytu powodzenia, który mógł żyć z pisania, bo miał nakłady, popularność, nazwisko, nagle „odpada”?

– Wie Pan, jak to było? Trafiłem na ten zły, paskudny czas transformacji.

– Skończyły się te wielkie nakłady?

– Nie, one jeszcze były, ale powiem Panu, jak to wyglądało z moją ostatnią powieścią „Delirium w Tharsys”. Wydali ją w nakładzie 100 czy 200 tysięcy. Podpisałem umowę naprawdę na dużą sumę, a że nie piłem, nie marnowałem pieniędzy, to po prostu mogłem sobie za nie spokojnie żyć, usiąść do roboty i napisać kolejną książkę, założyć firmę komputerową. Tylko że to wynikało z umowy w momencie, kiedy ją podpisywałem.

A kiedy książka została wydana i dostałem pieniądze, to mi się płakać chciało, bo parę lat nad tym pracowałem. Pojechałem wtedy do Warszawy, zaprosiłem Maćka Parowskiego, Marka Oramusa, paru przyjaciół z Warszawy do „Bazyliszka” na kolację. To była kolacja z prosiaczkiem i z dobrą whisky. Wydałem na nią wszystko, co na tej powieści zarobiłem. Jedna kolacja z przyjaciółmi. A na życie już nie było.

– Inflacja pożarła honorarium.

– Inflacja pożarła mnie, honorarium i całe moje życie.

– To Pana zniechęciło do pracy literackiej?

– Absolutnie nie, natomiast ją uniemożliwiało, praktycznie rzecz biorąc.

– Teraz, po tych doświadczeniach, czuje się Pan normalnym członkiem społeczeństwa, obywatelem pełną gębą?

– Nie, nie, broń Boże, nie jestem obywatelem pełną gębą. Zresztą o rzeczywistości mam marne zdanie. Żyję raczej na marginesie społecznym. Mam chatę, sąsiadów, których znam, których lubię i którzy mnie lubią.

– Ma Pan do nich zaufanie?

– Tak, tutaj nikt nikogo nie okradnie.

– Czyli ma Pan poczucie bezpieczeństwa?

– Zgadza się, jest fajnie. Za moim domem rosną tysiącletnie dęby, gdzie mogę iść na spacer. Niedaleko płynie Brda, przy której się urodziłem na ulicy Krakowskiej. Środki na utrzymanie i jakieś jedzenie dostaję z MOPS-u.

– A wsparcie ze strony środowiska, związków twórczych?

Mam sympatyczne kontakty z tymi ludźmi. Jeśli mi zabraknie na prąd, a zawsze brakuje, bo to idzie w górę, to po prostu mogę zadzwonić, powiedzieć: „Marku (czy Krzysiu), pomóż, bo nie wyrabiam”, no i pomogą.

– Kilka lat temu w wywiadzie telewizyjnym powiedział Pan, że jeżeli ktoś się poczuje lepiej, pomagając Panu, to proszę bardzo, natomiast Pan o pomoc nie lubi prosić.

– To było podzwonne tego mojego wykolejenia. Widzi Pan, ja dosyć mocno pomagałem różnym ludziom i kiedy mi się życie posypało, to nagle się okazało, że właściwie wyciągnęli mnie z kłopotów ci filozofowie, a to nie byli wtedy moi przyjaciele. Wie Pan, dlaczego mnie wyciągnęli? Oni mnie obserwowali przez kilkanaście lat mojego życia i stukali się w głowę. Boże, jak ten człowiek żyje? Co on wyprawia? I tak dalej. To nie byli moi przyjaciele, ale kiedy mi się życie posypało, to postanowili mi pomóc. Natomiast moi przyjaciele, ci, którym budowałem domy, bardzo mocno pomagałem i tak dalej, zniknęli z mojego życia. No i to było takie może rozgoryczenie.

– Pamiętam też, mówił Pan wtedy o zjawiskach, jak to nazwać, paranormalnych, nadprzyrodzonych w swoim życiu. Jak to jest w tej chwili?

– Na tę sferę życia patrzę z przymrużeniem oka, ale czasami rzeczywiście włosy mi stają dęba na głowie. U mnie w domu bez przerwy wysiadają Windowsy. Mam kilka komputerów i namiętnie je psuję. One nie mają prawa wysiąść, bo mam przyjaciół techników, którzy mi pomagają naprawiać i zainstalują wszystko, co trzeba. Tylko że ja po prostu nie cierpię Windowsów i one, Windowsy, o tym wiedzą. Sypią się raz na pół roku i trzeba na nowo je instalować. Nie ma żadnych powodów sprzętowych, a one się sypią. I myśmy już z tymi technikami doszli do wniosku, że ja ich tak nie lubię, uważam za tak zły system, że po prostu on się psuje w mojej obecności. Trochę żartuję, ale jest wiele takich rzeczy. Mam na przykład obłędne sny, bardzo plastyczne, bardzo realistyczne. Nigdy w tych snach nie uczestniczę sam, tylko to jest tak, jakbym film sobie oglądał po prostu. Bardzo często włosy mi stają na głowie, co ja w tych snach widzę. Po pierwsze, znajduję się w różnych miejscach świata, mówię różnymi językami, rozumiem te języki i one są prawdziwe, bo sprawdzałem. Kiedy jeszcze używałem Internetu, sprawdzałem miejscowości, ich historię, a ja w tych snach znam historię jakiegoś piemonckiego miasteczka, jakiejś wioski w Andach i tak dalej. Ja tam jestem po prostu i mówię tym językiem, rozumiem go, potem w Internecie sprawdzam i rzeczywiście zgadza się. Zgadza się historia tego miasta, o którym w ogóle nigdy nie słyszałem, nigdy go nie widziałem, nigdy nie czytałem żadnej książki na ten temat i tak dalej. Sprawdzam, bo w Google można przecież sobie zobaczyć, jak to miasteczko wygląda. Tak, na rynku, na którym byłem we śnie, stoi fontanna, którą widziałem. Wszystko jest dokładnie takie samo. Jakim cudem ja to śnię?

– Próbował Pan sobie to jakoś wytłumaczyć?

– Nie, już tego nie racjonalizuję, bo to wszystko bardzo dziwnie wygląda. Jak już wspomniał pan Zajdla, to kiedyś z moimi przyjaciółmi, Darkiem Toruniem i Jackiem Rodkiem, przewieźliśmy do Polski gry RPG-owe, takie na kości rzucane, gdzie się figurkami chodziło po planszy, był master, który prowadził to wszystko i tak dalej. Myśmy pierwsi w to grali. Po pewnym czasie ja już się zacząłem wkurzać. Tam o wielu rzeczach w wyimaginowanej walce decydował rzut kością. Tylko że ja rzucałem kością poniżej wszelkich możliwości. Jedynka, dwójka, trójka jak była, to było dobrze. Darek jakoś tam różnie, a Jacek Rodek jak rzucił, to była zawsze szóstka, no może piątka. No i kiedyś w rozmowie z Zajdlem coś na ten temat wspomnieliśmy, a on pracował wtedy jako fizyk w Centralnym Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie. Zaprosił nas do siebie, mówiąc, że zrobimy test. Wybraliśmy się w trójkę. On ściągnął paru roześmianych profesorów i doktorów fizyki jądrowej, tamci zasiedli przed nami, mieli przygotowane kubki i kości do rzucania. Każdy z nas przy osobnym stoliku i zaczęliśmy rzucać kośćmi, a oni notowali. Trwało to chyba pół dnia. Co z tego testu wynikło? Parapsychologia. Otóż ja rzeczywiście byłem zdecydowanie poniżej rachunku prawdopodobieństwa. Darek Toruń był dokładnie zgodny z rachunkiem prawdopodobieństwa. Jacek przeskakiwał absolutnie pułapy jakiegokolwiek prawdopodobieństwa. Skąd to wyszło? Bardzo proste. Ja zawsze uważałem, że mam pecha i nigdy w życiu nie wygram żadnej gry ani żadnego rzutu. Darek Toruń, któremu się wszystko zgadzało, miał to w dupie. Jak wyjdzie, tak wyjdzie. I zgadzało się z rachunkiem prawdopodobieństwa. Jacek Rodek wierzył święcie, że on absolutnie musi wygrać. I on był powyżej. Widziałem jak on w Monte Carlo, w kasynie, wygrywał od ręki. Wszyscy naokoło przegrywali, a on wygrywał. Bo on miał postawę psychologiczną, czyli rachunek prawdopodobieństwa zależy od naszego nastawienia psychologicznego do życia, do świata itd. Z tego testu wynikało, że tak jest.

– A co na to ci profesorowie?

– Mieli ubaw, ale też stwierdzili to, co ja w tej chwili mówię. Innego wytłumaczenia nie ma. Tutaj mamy styk parapsychologii i matematyki.

Normalny świat

– Nie sądzi Pan, że styk nauki i fikcji, znanego i nieznanego, leży u podstaw literatury science fiction?

– Uważam, że niewiedza jest o wiele bardziej wartościowa od wiedzy, bo wiedza jest przejściowa i się zmienia, a niewiedza, to znaczy świadomość niewiedzy, pozwala rozszerzać swoje pole widzenia, bo dotyka się czegoś, czego się nie wie, nie rozumie, nie pojmuje.

– Z drugiej strony trzeba dużo wiedzieć, żeby mieć świadomość niewiedzy.

– Na początku tak, ale potem trzeba pokory wobec świata.

– Utrzymuje Pan kontakt ze światem literatury science fiction?

– Tak, tak, jeżdżę na przykład na taki konwent do Nidzicy. Mój przyjaciel Marek Żelkowski, pisarz i dziennikarz, zabiera moje zwłoki i dowozi je samochodem. Jeszcze tam wpadam, bo jeszcze się trzymam na nogach.

– A jak już Pan tam wpada, to traktują Pana jak żywą legendę?

– Mnie tak naprawdę rozmowy z moimi rówieśnikami nie bawią. Boję się z nimi rozmawiać o tym samym, co i tak wiemy. Natomiast młodzi ludzie bardzo mnie fascynują. Lubię mieć pojęcie o tym, co się dzieje w świecie młodzieży. Opowiem Panu anegdotkę à propos młodych ludzi. Z tymi właśnie przyjaciółmi, z profesorami filozofii, od czasu do czasu spotykaliśmy się w Borach Tucholskich na daczy jednego z nich. Tam przyjeżdżali profesorowie filozofii z Poznania, Wrocławia, ze Stanów Zjednoczonych, z całego świata. Ośmiu, dziewięciu facetów wychodziło na werandę, po czym przez dwie, trzy doby piło i dyskutowało. Kiedyś tam akurat wpadłem z moim synkiem Pawełkiem. Miał wtedy trzy, cztery lata. Przy stole siedzą ci profesorowie i strasznie jęczą i nadają na młodzież. Jacy ci studenci idioci, nie czytali żadnych książek, nie mają podstaw wiedzy i w ogóle brak im jakichkolwiek podstaw. Nie chciałem im powiedzieć, że im też brak podstaw, bo nie wiedzą, kim jest Wiedźmin na przykład. W tym momencie przez werandę przebiegał mój synek. Ja go zawołałem, mówię: „Paweł. Ty powiedz tym panom, jaki jest świat”. Paweł popatrzył na mnie jak na idiotę, popatrzył na tych panów, wzruszył ramionami i powiedział: „Normalny”. I poleciał. Bo świat jest zawsze normalny, tylko ludziom wydaje się, że już nie pasują do niego albo że to wszystko poszło w nie tę stronę, co oni chcieli.

Plany

– Ma Pan jakieś plany literackie?

Reanimowano dział literacki pisma, w którym kiedyś zaczynałem, „Młodego Technika”. Zwrócili się do mnie, czy bym nie napisał czegoś, skoro tam zaczynałem. No i wymyśliłem.

Myślałem z pięć sekund chyba i od razu miałem gotowca. Bo ja szybko myślę i wpadam na pomysły. Wymyśliłem opowiadanie, które muszę napisać. I piszę je od pół roku, a powinienem dawno skończyć. Ale przestałem pisać to opowiadanko i nie wiedziałem, dlaczego. To jest też paranormalne. I tak minęło pół roku. I którejś nocy, bo ja w nocy żyję, a nie w dzień, siedziałem i grałem w „Cywilizację” i nagle wrzasnąłem. Mam! Nagle zrozumiałem, czego nie rozumiałem. W pomyśle mam to całe opowiadanko, ale nie rozumiałem, co wymyśliłem. I to było olśnienie. W ogóle o tym nie myślałem, nie kombinowałem. Zostawiłem to. Natomiast to olśnienie pozwoliło mi zobaczyć dokładnie, spuentować wszystko. No i muszę skończyć to opowiadanie.

– To jest utwór science fiction?

– Takie science fiction polityczne, obyczajowe. Ale bardzo science fiction. I ukaże się w „Młodym Techniku”. Mam nadzieję, że się ukaże. (…) To jest opowiadanie o małym chłopcu, który ma na imię Mody. Ale kiedy śpi, to mu się śni, że jest Takamodą, wielkim samurajem. Motto wziąłem z „Bushido”, z kodeksu samurajów, zaczynające się od słów: „Bądź dzielny”. Kto dzisiaj o takich rzeczach myśli? Być dzielnym po prostu. To będzie piękne, tragiczne opowiadanko o…

– O życiu?

– O życiu. Piszę też z moją przyjaciółką Martą Sobiecką mikropowieść „Ołtarz zwycięstwa”. Ona zrobiła swoją robotę, a do mnie należy jeszcze wykonać moją robotę. No i z tym są kłopoty, bo po prostu jestem wolny. Nie jestem już takim wymiataczem jak kiedyś, że siadałem i kilkadziesiąt stron w ciągu jednej nocy trzaskałem.

– Ale to dobrze, że ta wena jest.

– Ja umrę z pełną weną.

– Wiktor znaczy zwycięzca?

– No tak, tak…

Solidarność i „Gazeta Wyborcza”

– Patrzy Pan na swoje życie trochę jak na drogę samuraja, który miał wzloty i upadki, ale jednak ma swój cel?

– Ja specjalnie siebie nie oceniam. Po prostu żyję. To jest coś takiego jak rzeka. Płynę tam, gdzie mogę, gdzie jest akurat dostęp, tak jak woda, znajdę zawsze kolejny etap, kolejną drogę, bo woda wszędzie przecież znajdzie drogę… Ale skoro to wywiad dla „Tygodnika Solidarność”, to może opowiem moją przygodę z Solidarnością. Tylko to dosyć kontrowersyjne.

– Nie szkodzi. Dlaczego zapisał się Pan do Solidarności?

– Tak jak prawie każdy Polak, to był wybór serca po prostu. Pamiętam mnóstwo anegdotek z tego okresu. Na przykład 19 marca któregoś roku wszyscy dziennikarze bydgoscy, którzy się liczyli, byli u mnie w domu na moich urodzinach. I nagle ktoś doniósł, że Rulewskiemu zęby wybili.

– 19 marca 1981 roku.

– Tak, to było wtedy. Prosto z moich urodzin lecieliśmy tam, pod Wojewódzką Radę Narodową. Historia z Solidarnością to była kwestia porywu serca, ale mój rozum został wtedy trochę w tyle. Miałem taki świetny epizod solidarnościowy.

– Proszę opowiedzieć.

– Otóż ja, Wiktor Żwikiewicz, okradałem Region Mazowsze Solidarności ze sprzętu. Hasło było piękne: należy ratować, zanim komuniści przejmą to wszystko, co Region Mazowsze posiadał. No więc osobiście ładowałem na wielkie ciężarówki skrzynie i kartony z nadrukami amerykańskich związków zawodowych, nierozpakowane. Ładowałem komputery, drukarki, całe elementy drukarni, krzesła, biurka. Wszystko to było przewożone do siedziby następnej gazety solidarnościowej.

– Rozumiem, że to miało na celu uchronienie sprzętu przed konfiskatą.

– Przed konfiskatą, tak. Kiedy więc już wszystko spakowaliśmy, kiedy ciężarówki pojechały, to po jakimś czasie okazało się, że ta gazeta, do której ten cały sprzęt, ten majątek miał trafić, już nie jest gazetą solidarnościową, tylko należy do spółki, na której czele stoją Andrzej Wajda, Zbigniew Bujak i Adam Michnik. To już było wtedy własnością „Gazety Wyborczej”, która w pewnym momencie przestała być gazetą Solidarności i stała się prywatną własnością paru ludzi. I ja osobiście okradłem, pomogłem zdefraudować, że tak powiem, majątek Solidarności. Śmiać mi się chce i płakać, jaki człowiek był głupi i naiwny w tamtym czasie, że dawał się zmanipulować. I wie Pan, tak jak dzisiaj patrzę na Solidarność, to jest dosyć kontrowersyjne, bo tak, to była moja miłość, ale nie wiem, na ile Solidarność nie była narzędziem wielkiej polityki europejskiej, i nie tylko europejskiej.

– To znaczy?

– Podam taki dziwny zbieg okoliczności. Jeszcze żyją ludzie, którzy ten czas pamiętają. W Europie NATO było już w strzępach. Francuzi od czasów Charles’a de Gaulle’a jawnie demonstrowali, gdzie jest miejsce Amerykanów w świecie. Mają wypier… z Europy. To mówił de Gaulle wprost, inni politycy francuscy również. W Niemczech bazy amerykańskie już się szykowały do spakowania. Tak się dziwnie złożyło, że w tym okresie nagle w Europie pojawił się ktoś, kto zaczął krzyczeć głośno, że chce do NATO. To była Polska. Polska chce do NATO. Nagle NATO stało się znowu ważne, znowu stało się potrzebne. Pytanie, na ile my, Polacy, w tym Solidarność, nie zadziałaliśmy po prostu jako narzędzie ludzi z Waszyngtonu, którzy naprawdę myślą globalnie o świecie. Historia się powtarza. Minęło parę lat, Niemcy dogadują się z Putinem, Europa nie płaci składek NATO-wskich, no i co mamy… wojnę na wschodzie. I NATO znów jest potrzebne.

– A jak Pan dziś patrzy na swoje ówczesne zauroczenie Solidarnością?

– Proszę Pana, to tak, jakby patrzeć na czasy komuny. Wielkie, potężne g…, ale wtedy byliśmy młodzi i piękni. I mieliśmy siłę. Nauczyłem się patrzeć na świat w ten sposób. Zawsze pamiętaj o tym, że istnieje druga strona medalu, że z jednej strony jest to piękne, świecące w słońcu, złote, a z drugiej strony może być to jedno wielkie g… I ani jedno nie jest prawdziwe ani kłamliwe, ani drugie. Obydwa są pewną tożsamością rzeczywistości. Tworzą całość. I wie Pan, sercem zawsze byłem po stronie Solidarności z jej etosem robotniczym mającym wiele wspólnego z walką klas, ale dzisiaj wiemy doskonale, że istnieje tylko jedna klasa. Istnieje władza oraz klasa niewolnicza. Tą klasą niewolniczą mogą być chłopi, robotnicy, urzędnicy, mogą być nauczyciele, pisarze, muzycy, wszyscy. Bo to jest klasa niewolnicza, która coś wytwarza, ale wszystkim rządzi władza. I zawsze tak było. Tak było za Piastów, kiedy Bolesław Chrobry sprzedawał swoich ziomków jako niewolników. Tak było i tak będzie po prostu.

– Literatura science fiction zawsze miała w sobie potencjał buntu. Jej bohaterowie to zwykle samotni buntownicy, którzy stają przeciwko potężnemu systemowi.

– Moim bohaterem dziecięcych lektur był zawsze Spartakus. Niewolnik, który jednak się zbuntował. I ten bunt zawsze w człowieku drzemie i prędzej czy później wyjdzie, chociaż kiedy mówię „człowiek”, to też nie wiem, o czym mówię, bo twierdzę, że na kuli ziemskiej istnieją dwa gatunki homo sapiens. Jeden to ten, któremu się wydaje, że jest sapiens – oraz Polacy i Rosjanie. To jest po prostu zupełnie inny gatunek człowieka, homo mysticus. Polacy i Rosjanie żyją ideami mistycznymi, które dla takiego Szwajcara są do postukania się w głowę. My żyjemy mitami. Mogę Panu z rękawa sypnąć mitami, które są cegłami naszej współczesnej kultury. Na przykład Kościuszko. A co zrobił ten Kościuszko? Ruszył polskich chłopów i tak dalej, poszli w bitkę, dostał w d… i spier… do Ameryki. A co robił w tej Ameryce? Przygotowywał amerykańską regularną armię do mordowania Indian. Może nie miał takiej intencji, ale po wygranej wojnie o niepodległość USA armia robiła, co robiła. A co zrobił na łożu śmierci? Na łożu śmierci wspaniałomyślnie swój majątek przekazał na wykup niewolników, czyli Murzynów w Stanach Zjednoczonych. A skąd on miał ten majątek? On nie myślał o wyzwoleniu swoich chłopów pańszczyźnianych, od których miał ten majątek. Dla niego to nie byli niewolnicy. To nasz szlachetny, wspaniały bohater. Na szczęście byli lepsi bohaterowie. Byli inżynierowie jak Ignacy Domeyko, którzy budowali kolej w Andach. Tak, to byli prawdziwi polscy bohaterowie. Na pewno nie Tadeusz Kościuszko, nie Kazimierz Pułaski.

– Pana zdaniem Solidarność jest też takim mitem?

– Tak. Zachowując wszystkie proporcje, to jest coś takiego jak chrześcijaństwo. Ono było punktem odniesienia dla całej Europy. Przestało być. I Europa bez tego mitu zdechnie, prędzej czy później, ale zdechnie. Ważne jest, żeby pamiętać, że potrafiliśmy się zbuntować, i to kiedyś będzie przyświecało innym młodym ludziom, których rzeczywistość znudzi.

– Spotyka się Pan z młodymi ludźmi, którzy są na początku swojej drogi życiowej i myślą o tym, żeby zostać pisarzem. Jakie ma Pan dla nich rady?

– Mam jedną z tego opowiadania „Takamoda”, które piszę. Z jego motta: „Bądź dzielny”. To jest jedyna rada.

– Co to znaczy być dzielnym?

– To jest właśnie problem. To pięknie brzmi, ale przede wszystkim chodzi o bycie sobą i niepoddawanie się żadnym prądom, nurtom, które ci mówią, co robić. Jeśli piszesz, grasz, robisz muzykę i tak dalej, a inni naokoło mówią: „Stary, co ty wyprawiasz, to jest głupie, to już było, to nieważne”, to pomyśl: „Przecież ja to robię, więc to jest ważne”. I tak należy traktować pisarstwo i każdą inną twórczość.

Źródło
https://www.tysol.pl/a142594-legendarny-polski-pisarz-sf-zostal-bezdomnym-byla-kiedys-polska-w-ktorej-ludzie-czytali-ksiazki