W kulturze materialistycznej, z gruntu areligijnej, mnich jest kimś niepotrzebnym

   Stańmy teraz wobec faktu, że powołanie mona­styczne może przedstawiać dla współczesnego świata problem i być zgorszeniem. W kulturach o podłożu religijnym, takich jak hinduska czy japońska, postać mnicha jest sama przez się zrozumiała. Skoro całe społeczeństwo jest zorientowane poza doczesne sta­rania o biznes i przyjemności, nikogo nie dziwi fakt, że są ludzie, którzy poświęcają swe życie niewidzial­nemu Bogu. W kulturze materialistycznej, z gruntu areligijnej, mnich jest kimś niepotrzebnym, ponie­waż „niczego nie produkuje". Jego życie wydaje się zupełnie bezużyteczne. Nawet chrześcijanie nie są wolni od tej obawy o pozorną „nieużyteczność" mni­cha, i spotykamy się z argumentacją przedstawiającą klasztor jako rodzaj dynama, które, jakkolwiek nie „produkuje" łaski, to jednak wytwarza i dostarcza światu owe nieskończenie cenne dobra duchowe.

Pierwsi Ojcowie monastycyzmu nie troszczyli się o takie argumenty, jakkolwiek mogą one być wartoś­ciowe w stosownym kontekście. W odczuciu Ojców poszukiwanie Boga nie potrzebowało żadnej obrony. Albo raczej, uważali oni, że jeśli ludzie nie postawią szukania Boga na pierwszym miejscu, żadna inna obrona monastycyzmu im nie pomoże.

 Thomas Merton OCSO, Życie w milczeniu, przekład: Benedyktyni tynieccy, TYNIEC Wydawnictwo Benedyktynów

Merton - parę sentencji

Dla „ ludów prymitywnych " przeszłość i przyszłość są w teraźniejszości. Dla „ nowoczesnych " teraźniejszość jest albo w przyszłości, albo w przeszłości. Nie mają teraźniejszości, a jedynie permanentnie powtarzający się nieład. Ale ostre, towarzyszące ludzkiej działalności dźwięki wypunktowują nieład: ludzie ogłaszają datę, godzinę, minutę danego dnia. W każdej chwili wykrzykuj ą, że miało miejsce coś ważnego lub że to coś właśnie się zdarzy. Rzeczywiście, można „być obecnym " w kręgu wielkich wydarzeń, które aktualnie się odbywają. Lecz w szarym, rozlazłym nieładzie pogmatwanych chwil nie ma już teraźniejszości, a zdarzenia nie mają charakteru ani znaczenia dla tych, którzy zdają się w nich uczestniczyć. Zamiast zająć się jakimś sensownym działaniem, bombardujemy się nawzajem oświadczeniami i deklaracjami, w których interpretujemy to, co się zdarzyło, dzieje lub ma się zdarzyć. Nieustannie podajemy sobie czas, jakby miał przestać istnieć, jeśli nie będziemy o nim mówić. Cóż, może by przestał!...

Nasze umysły są jak sroki. Zbierają one wszystko, co się świeci, nie bacząc, że ich gniazda stają się bardzo niewygodne z powodu nagromadzonego żelastwa.

Nie mam większego pojęcia o tym, co dzieje się na świecie, ale od czasu do czasu zdarza mi się widzieć niektóre rzeczy, które tam ludzie malują i piszą, i utwierdza mnie to w przekonaniu, że wszyscy oni żyją w śmietniku. Jestem zadowolony, że nie słyszę tego, co śpiewają.

Pamięć jest fałszowana i rujnowana przez natłok innych „pamięci". Jeśli chcę mieć prawdziwą pamięć, muszę wpierw zapomnieć o istnieniu ogromnej masy rzeczy. Pamięć nie jest w pełni sobą kiedy sięga jedynie w przeszłość. Pamięć, która nie docenia teraźniejszości, nie „ pamięta" chwili obecnej, nie „pamięta " swej prawdziwej tożsamości, nie jest w ogóle pamięcią. Ten, kto pamięta tylko fakty i przeszłe zdarzenia i nigdy nie nakierowuje się z powrotem na teraźniejszość, pada ofiarą amnezji.

Za: Thomas Merton, Nowy posiew kontemplacji, przekład: Lidia Zielińska, Wydawnictwo „Homini”, Bydgoszcz 1999

Sedno chrześcijańskiej „rewolucji" ascetycznej

  Jedyną rzeczą, która zdolna jest uratować człowieka przed całkowitym rozkładem moralnym, jest duchowa przemiana. Chrześcijaństwo, z samej swej natu­ry, domaga się takiej przemiany. Gdyby wszyscy chrześci­janie żyli zgodnie z zasadami, które wyznają, przemiana dokonałaby się. Duch tej przemiany zawiera się w przeży­waniu czegoś więcej niż doczesność, w uwolnieniu się od świata i w zjednoczeniu się z Bogiem. Chrześcijanin musi być wierny powołaniu, które otrzymał na chrzcie świę­tym, a które żąda od niego całkowitego i jednoznaczne­go odrzucenia świata. Wbrew pozorom, taka postawa nie kłóci się z podstawową dla owocnego apostolatu działal­nością wśród ludzi.

  Ludzkość stoi obecnie wobec największego w swej hi­storii kryzysu, bo oto ważą się losy religii. Powszechny niepokój na pięciu kontynentach, gdzie każdy drży przed ogólną zagładą, rzucił już wielu na kolana. Nie powinno nam się jednak wydawać, że świat jest na jak najlepszej drodze do powrotu do Boga. Dziewiętnastowieczne mity o „nieskończonym postępie" i „wszechmocy" nauk empirycznych doprowadziły świat do utraty tożsamości. Wielu ludzi szuka wyjścia z pułapki, samorzutnie zwracając się ku jedynej widocznej nadziei na duchowe i moralne odro­dzenie; nadziei opierającej się na filozoficznej i teologicz­nej prawdzie i dającej wyraz podstawowemu pragnieniu człowieka. Zwrot ten osiągnął tak poważne rozmiary, że wielki przedstawiciel psychoanalizy, Carl Jung, nie zawa­hał się stwierdzić:

„Leczyłem setki ludzi, większość z nich to byli pro­testanci, mniej liczni Żydzi i pięciu lub sześciu to ka­tolicy. Wśród pacjentów, którymi zajmowałem się w drugiej połowie mego życia, nie było ani jednego, którego problem nie sprowadzałby się w ostateczno­ści do znalezienia właściwego, religijnego poglądu na świat. Twierdzę nawet, że każdy z nich zachorował, ponieważ utracił to, co wielkie religie wszystkich cza­sów miały człowiekowi do zaoferowania, a powrót do zdrowia możliwy był dla nich tylko pod warun­kiem odzyskania wiary".

  To nie wrogowie zewnętrzni Chrystusa są największym niebezpieczeństwem dla chrześcijaństwa. Prześladowania nigdy nie wyrządziły wewnętrznemu życiu Kościoła wiel­kich szkód; sedno problemu leży w sercach tych z nas, któ­rzy wierzą w Boga i wiedzą, że powinni Go kochać i Mu służyć - ale tego nie robią!

  Świat, w którym żyjemy, jest jałową ziemią dla nasie­nia Bożej Prawdy. Nowoczesne miasto amerykańskie jest miejscem, gdzie kochać Boga jest bardzo trudno. Dotąd nie można Go kochać, dopóki się Go nie zna. A nie moż­na Go poznać, nie przeznaczając nieco czasu i ciszy na modlitwę, rozmyślanie i poznawanie Jego Prawdy. W na­szej cywilizacji bardzo trudno o czas i ciszę. Wielu wie­rzących musi się obejść bez jednego i drugiego, rezygnując z nadziei na własne życie wewnętrzne. Jakie rozmiary może mieć to poświęcenie? Gdzie kończy się poświęce­nie, a zaczyna omijanie prawdy? Nie możemy poświęcić się Bogu bez jednoczesnego rozwoju naszego życia we­wnętrznego. Oto powód: wszystko, czym staramy się słu­żyć Bogu, musi być ożywione przez nadprzyrodzoną moc Jego łaski. Ale łaska jest nam udzielana w takim stopniu, w jakim przygotowujemy się do jej przyjęcia, pozwalając działać w nas otrzymanym cnotom teologicznym: wierze, nadziei i miłości. Cnoty te wymagają całkowitego zaan­gażowania i nieustannego ćwiczenia rozumu i woli. Z ko­lei jednak ten proces napotyka na przeszkody w postaci czynników zewnętrznych, które oślepiają nas namiętno­ściami i odciągają nas od nadprzyrodzonego celu. Tego nie można uniknąć, ale można z tym walczyć - przez wytrwa­le realizowaną dyscyplinę modlitwy, medytacji, rekolek­cji, wnikliwych dociekań, umartwienia pożądań oraz choć odrobiny samotności i odosobnienia.

  Oczywiście nie jest możliwe, ani tym bardziej wska­zane, aby każdy chrześcijanin opuścił świat i wstąpił do klasztoru trapistów. Niemniej jednak nagłe zaintereso­wanie wśród Amerykanów życiem kontemplacyjnym do­wodzi chyba jednego: kontemplacja, asceza, modlitwa wewnętrzna i porzucenie świata muszą być przez współ­czesnych chrześcijan odkryte na nowo. Działalność apo­stolska i w ogóle zewnętrzna wiele na tym nie ucierpi. Niedawna adhortacja Piusa XII stwierdza, że zbyt wielką wagę przywiązuje się w pewnych środowiskach do działal­ności zewnętrznej i przypomina katolikom rzecz dla nich najważniejszą - własne uświęcenie i zjednoczenie z Chry­stusem w głębokim życiu wewnętrznym. Jego Świątobli­wość pisze:

„Nie możemy się powstrzymać, by nie wyrazić Naszej troski i niepokoju o tych, którzy na skutek specjal­nych warunków i okoliczności zbyt często i do tego stopnia rzucali się w wir zewnętrznej działalności, iż zaniedbywali pierwszy swój kapłański obowiązek, ja­kim jest staranie się o uświęcanie samego siebie. Za­bieraliśmy już głos publicznie, aby na prawą drogę przywołać tych, co niebacznie mniemają, że można dać światu zbawienie przez działalność, którą słusz­nie nazywa się «herezją czynu»" [Pius XII, Adhortacja apostolska Menti nostrae (23 września 1950),].

  Fakt, że komuniści buntowali się przeciw wszystkiemu z nalepką „burżuazja", narzucił każdemu prawdziwemu komuniście obowiązek praktykowania surowego i niemal­że religijnego ascetyzmu praktycznie wobec wszystkiego, co ma jakąś wartość w społeczeństwie, którego on nienawi­dzi. Mówię „buntowali się", ponieważ jasne jest, że impe­rium wschodnie szybko osiągnęło taki poziom kulturowy, na którym wszystko, co najpodlejsze w materializmie burżuazyjnym, stało się jego ideałem. Jeśli chrześcijaństwo ma pokazać swą wartość w otwartej walce przeciw stan­dardom społeczeństw materialistycznych, wśród których przyszło mu żyć, może to osiągnąć tylko przez bardziej zdecydowane agere contra, przez ów pozytywny „opór", który jest sednem chrześcijańskiej „rewolucji" ascetycznej. Boga można poznać tylko za cenę tego sprzeciwu.

Za: Tomasz Merton, Wspinaczka ku prawdzie, przekład: Piotr Parlej, w: Szukanie Boga, Wydawnictwo OO. Karmelitów Bosych, Kraków 1983

Podczas spaceru Mertona z Laxem ...

W latach trzydziestych ubiegłego wieku, w niedługim czasie po swoim nawróceniu na katolicyzm, Tomasz Merton spacerował ulicami Nowego Jorku ze swoim przyjacielem Robertem Laxem. W pewnym momencie Robert, który był Żydem zapytał Mertona, kim chce być, co chce osiągnąć, jako katolik. „Nie wiem”- odpowiedział Tomasz. Po chwili zastanowienia dodał, że chciałby być dobrym katolikiem. Lax zatrzymał się, mówiąc: „To znaczy, że chcesz być świętym”. Na co zdumiony Merton odpowiedział pytaniem: „Dlaczego oczekujesz ode mnie, żebym był świętym?” „Bo pragnąć być dobrym katolikiem znaczy to samo, co pragnąc świętości. Czy nie wierzysz, że Bóg, który wezwał cię do świętości, nie poskąpi ci łaski, abyś to osiągnął? Jedyne co jest ci potrzebne, to pragnienie osiągnięcia świętości”- powiedział Robert. Tomasz wiedział, że jego przyjaciel ma rację i jako wybitny pisarz, myśliciel chrześcijański zdążał ku świętości. Również jego przyjaciel Robert Lax w niedługim czasie przeszedł na katolicyzm, zdążając na tej drodze ku ojczyźnie niebieskiej.

Za→

Ludzie dowiedzieli się, gdzie jest jego pustelnia

Niestety, samotność mnicha w ostatnim roku jego życia zaczęła się rozpadać. Ludzie dowiedzieli się, gdzie jest pustelnia, i coraz częściej tę samotność naruszali. Zmienił zupełnie swój rozkład dnia. Nie chciał być turystyczną atrakcją. Oczywiście, byli lu­dzie, którzy mieli rzeczywisty powód zobaczenia się z nim. Lecz gdy nie było w planie żadnych odwiedzin, Merton rano pracował, a popołudnia spędzał w lesie. Wracał późnym wieczorem, drogą niewidoczną z pu­stelni. Rozglądał się, czy w pobliżu nie stoi samochód. Często dostrzegał intruza i czekał, aż rozczarowany odjedzie. To kłopotliwe położenie sprawiło, że zaczął myśleć o znalezieniu jakiegoś miejsca, gdzie mógłby żyć w niezakłóconej ciszy i odosobnieniu.

  To właśnie wtedy Merton dowiedział się od swego dawnego przyjaciela, ojca Jeana Leclercąa, uczone­go benedyktyna z Luksemburga, że jest zaproszony do uczestnictwa w spotkaniu azjatyckich opatów w Bangkoku, w Tajlandii. Był to oficjalny cel podró­ży. Lecz tak naprawdę chodziło o to, żeby Merton odwiedził duchowych przywódców w Indiach i na Wschodzie, biorąc także pod uwagę możliwość zna­lezienia miejsca, w którym opactwo Gethsemani mogłoby miałoby szansę założyć pustelnię, dokąd mnisi mogliby wyjeżdżać na część roku.

Za: John Howard Griffin, Za głosem ekstazy. Pustelnicze lata Tomasza Mertona, redakcja: Robert Bonazzi, tytuł oryginału: Follow the Ecstasy. The Hermitage of Thomas Merton, przekład: Maciej Bielawski, Wydawnictwo Homini S.C., Kraków 2004

Pierwotna jedność

Najgłębszym poziomem porozumienia nie jest komunikacja, lecz komunia. Jest ona bezsłow­na. Jest ona poza mową i poza pojmowaniem. Nie chodzi o to, że odkrywamy nową jedność. Odkrywamy jedność starszą. Moi drodzy bra­cia, my już jesteśmy jednym. Lecz wyobrażamy sobie, że tak nie jest. Tym zaś, co musimy odzy­skać, jest nasza pierwotna jedność. Musimy być tym, czym jesteśmy.

Thomas Merton w swym wystąpieniu w Kalkucie

Tomasz Merton - Pierwsza lekcja nauki o człowieku

Człowiek bierze początek w zoologii
Jest najsmutniejszym ze zwierząt
Jeździ wielkim czerwonym autem
Które zwie się lęk
Nocą przychodzi sen
Jeździ bez przerwy windami
Zgubił się w korytarzach
Nigdy nie znajdzie właściwych drzwi

Człowiek jest najsmutniejszym ze zwierząt
Pożeracz porannych płatków
I amator mleka
Przesyca skórę kawą
Denerwują go wielce
Współbracia w gatunku

Na ścianach kreską wyznaje swe grzechy
Na reklamach w podziemnych tunelach
Dorysowuje włosy kobietom
Bowiem radość znajduje
Tylko w zoologii

Ilekroć próbuje
Dzwonić do radości
Zawsze odzywa się pomyłka

Dlatego lubi broń
Zna stosowne nazwy
Wszystkich karabinów
Jeździ czarnym Cadiiiakiem
Który zwie się śmierć

Teraz w przestrzeni między gwiazdami
Umieszcza swój lęk
Ze swymi problemami
Oblatuje Wenus
Wszystko na próżno

Przez gwiezdne obszary
Gdzie przez tyle wieków
Była tylko pustka
Przelatuje teraz wielką białą kulą
Która zwie się śmierć

Na tym drogie dzieci
Koniec pierwszej lekcji
Nauki o człowieku
Teraz napiszcie wypracowanie:

"Człowiek jest najsmutniejszym ze zwierząt
Bierze początek w zoologii
Po czym gubi się
W gąszczu złych nowin o sobie."


przełożył Tadeusz Sławek

Tomasz Merton - Pieśń: Jeżeli szukasz...

Jeżeli szukasz niebiańskiego światła,
Ja, Samotność, jestem twą mistrzynią!

Idę przed tobą w pustkę,
Wznoszę dziwne słońca twoim nowym porankom,
Otwierając okna
Twego najgłębszego mieszkania.

Kiedy ja, Samotność, daję ów szczególny znak,
Idę za mym milczeniem, idę tam, gdzie cię wzywam!
Nie bój się, który jesteś bestią, który jesteś duchem
(Ty - Słowo i Ty - zwierzę),

Ja, Samotność jestem twym aniołem
I modlę się za ciebie.

Spójrz na pustą, bogatą noc,
Pielgrzymi księżyc!
Jestem umówioną godziną,
Jestem "teraz", które przecina
Czas jak ostrze.

Jestem niespodziewanym błyskiem
Poza "tak" i "nie",
Zwiastunką Bożego Słowa.

Idź moją droga, a ja cię przywiodę
do złotowłosych słońc,
Do słowa i muzyki, niewinnych radości,
Pozbawionych pytań
I bez odpowiedzi:
Bo ja, Samotność, jestem twoim własnym sobą:

                Ja, Nicość, jestem twoim Wszystkim
                Ja, Cisza, jestem twoim Amen!


przełożył Tadeusz Ross

Merton w Polonnaruwie

 

… przed jaskinią duży siedzący Budda po lewej stronie, odpoczywający Budda po prawej stronie i jak sądzę, Ananda stojący boso, niezaniepokojony; moje stopy w wilgotnej trawie, mokry piasek. Milczenie nadzwyczajnej twarzy. Wspaniałe uśmiechy. Wielkie a jednak subtelne. Przepełnione każdą możliwością, nic nie kwestionujące, wiedzące wszystko, nic nie odrzucające (…)

Gdy tak patrzyłem na te posągi, zostałem nagle, niemal przemocą, odarty ze zwykłego, na wpół ograniczonego sposobu widzenia rzeczy i jakaś wewnętrzna klarowność, przejrzystość, eksplodująca jakby z wnętrza samych skał, stała się widoczna i oczywista.(...). Nie pamiętam żebym kiedykolwiek w życiu miał tak silne poczucie piękna i mocy duchowej, połączonych ze sobą w estetycznej iluminacji. Jest oczywiste, że dzięki Mahabalipuranam i Polonnaruwie moja azjatycka pielgrzymka znalazła wyjaśnienie i oczyszczenie. To znaczy, wiem i zobaczyłem to, czego w niejasny sposób szukałem. Nie wiem co jeszcze pozostaje, ale zobaczyłem i przebiłem się przez powierzchnię i dotarłem w głąb, poza cień i przebranie. To jest Azja w całej swojej czystości, nie zagrzebana pod śmieciami, ani azjatyckimi, ani europejskimi, ani amerykańskimi, jest oczywista, czysta, kompletna. Mówi wszystko, nie brak jej niczego."

Tomasz Merton o samotności

 

Czy jest jedna zasada nad wszystkie inne, podstawowa norma samotnego życia? Tak, jest. Jej obserwancja jest praktycznie synonimem dla quies, ponieważ jest esencjonalnym warunkiem dla uzyskania spokoju. Ta kluczowa zasada samotnego życia, jest czasem przedstawiana z taką finałowością, że wydaje się zastępować dalsze porady. Oto klasyczne przedstawienie:

Pewien brat udał się do Abby Mosesa w Scete i spytał go o „słowo”. I stary człowiek rzekł mu: „odejdź i siedź w twojej celi i cela nauczy cię wszystkich rzeczy”.

To powiedzenie ma oczywistą implikację dla praktyki ukierunkowanej duchowo. Tak jak tu przedstawiona, oznacza jasno, że nie ma sensu dla mnicha by opuszczał swoją celę i chodził w poszukiwaniu prawdy, jeżeli nie jest on wpierw przygotowany by zmierzyć się ze swą samotnością w całej jej nagiej rzeczywistości. Chociaż nie możemy tutaj w pełni zagłębić się w tą ideę, to powiedzmy tyle: to w samotności mnich musi dojść do odkrycia prawdziwych wewnętrznych wymiarów swego własnego istnienia, zarazem „rzeczywistych” i „nierzeczywistych”. Przekonanie o statyczności własnego „ja”, o jego absolutnej i niezmiennej rzeczywistości, przechodzi głęboką transformację i zanika w palącym świetle zupełnie nowej i niepodejrzewanej uprzednio świadomości. W tej świadomości widzimy, że nasza rzeczywistość to nie trwale ustanowione „ja” które wymaga tylko udoskonalenia, ale raczej, że jesteśmy „niczym”, „potencjalnością” w której podarunek kreatywnej wolności może się urzeczywistnić przez odpowiedź na wolny podarunek miłości i łaski. Ta odpowiedź oznacza zaakceptowanie naszej samotności i naszej „potencjalności” jako daru. (...) 

Mnich musi się nauczyć tego sam. Oczywiście potrzebuje wsparcia innych, ale inni nie będą w stanie mu pomóc, jeżeli wpierw on sam nie jest zdeterminowany by pomóc sobie. Niewielki będzie pożytek z innych jako mediatorów, pomiędzy nim a Bogiem, jeżeli nie ma on wystarczającej wiary by postawić medytację i samotność na pierwszym miejscu w swym życiu eremity. Innymi słowy, to w samotności celi można się nauczyć mierzenia się z czy stawiania czoła iluzji, jak stawić opór pokusie, jak się modlić. Wszystkie inne rady i wskazania zależą przede wszystkim od gotowości zaakceptowania przez młodego pustelnika tej podstawowej zasady. Możemy powiedzieć, że wszelkie inne rady zakładają gotowość i chęć utrzymania oczyszczającego milczenia i samotności celi, w której jest się odartym z iluzorycznego wizerunku siebie samego i zmuszonym do pogodzenia się z nicością, ograniczeniem, nierzetelnością, ułomnością, lub jak moglibyśmy dziś powiedzieć „pustką” własnego życia. Św Antoni wiedział lepiej niż kto inny o znaczeniu tej samotnej walki z myślami („demonami”), rzekł on, że życie w celi jest czasami jak bycie w ognistym piecu. A jednak to w tym piecu dochodzi się do spotkania twarzą w twarz z Bogiem. To powiedzenie odwołuje się do doświadczenia współczesnego mnicha z Góry Atos, Staretz Silonana, który żył „jakby w piekle” ale nie rozpaczał. Antoni pozostawił nam bardzo ważne powiedzenie z głębokimi implikacjami, na temat życia mistycznego: „Cela mnicha jest jego piecem Babilonu gdzie troje dzieci odnajduje Syna Bożego i jest również słupem obłoku z którego Bóg przemówił do Mojżesza. 

Mnich który mierzy się z tym ogniem i ciemnością, nie będzie w stanie kontynuować życia w celi, chyba że jest człowiekiem wiary i modlitwy. Monastyczne powiedzenie mówi, że jeżeli nie żyjesz godnie w twojej celi, cela cię zwymiotuje. To prawdopodobnie tłumaczy fakt dlaczego Ojcowie Pustyni nie unosili się entuzjazmem nad łudzącą dążnością nawracania innych, która często prezentuje się jako honorowy unik samotności celi i acedii powodowanej przez „południowego demona”. 

Młody mnich, męczony przez ten rodzaj problemu, wyznał Abbie Arseniuszowi: „Moje myśli mnie dręczą, nie mogę pościć, nie mogę pracować, zatem odwiedzę chorych co jest wielkim przykazaniem”. Wtedy Abba Arseniusz jako ten dobrze obeznany w wojnie z diabłami, rzekł mu: „Jedz, pij i śpij i pracuj ale w żadnym razie nie wychodź z celi” gdyż stary człowiek wiedział, że stałe przebywanie w celi wytwarza wszystkie nawyki samotnego życia. Dalsza część historii mówi nam jak młody mnich, pozostając w celi, stopniowo odnalazł się coraz bardziej stałym w pracy i modlitwie aż w końcu wygrał ascetyczną bitwę – wielką bitwę samotności przeciwko wszystkim swym „myślom” (To znaczy odnalazł spokój przez rozpuszczenie podziału powodowanego u niego przez bezużyteczną wewnętrzną aktywność i samo-projekcje w słowa i idee które były przeszkodami pomiędzy nim a jego życiem).


(fragment pochodzi z artykułu „Spiritual Father in the Desert Tradition”)