Szczęście zależne od warunków i okoliczności jest ułudą

  Bo to jest fałszywe, mnichu, co ma naturę zwodniczą i to jest prawdziwe co ma naturę niezawodną - wygaszenie. Dlatego mnichu posiadając (tą prawdę) posiada doskonałą podstawę prawdy. Bo to mnichu jest doskonała szlachetna prawda, mianowicie wygaszenie, o niezwodniczej naturze. M 140

Musimy pamiętać, że rozpoznanie przez Buddę życia jako cierpienie, nie jest pesymizmem zwykłego człowieka, gdyż doświadczenie jako bolesne, jest widziane tylko w oparciu o wiedzę o tym co niezmienne.

***

M: Być to cierpieć. Czym węższy krąg moich samoidentyfikacji, tym bardziej dotkliwe cierpienia spowodowane przez pragnienie i lęk.

*

M: Wieki przemijają, ale ludzki problem się nie zmienił – to problem cierpienia i jego wstrzymania.

*

M: To tylko kiedy rozpoznasz w pełni ogrom cierpienia w twoim życiu i zbuntujesz się przeciwko niemu, droga wyjścia może zostać odnaleziona.

*

M: Z zanikiem personalnego „ja” znika osobiste cierpienie. To co pozostaje to wielki smutek współczucia, groza niekoniecznego bólu.

*

M: Samo pragnienie by żyć jest posłańcem śmierci, tak jak tęsknota za szczęściem jest zapowiedzią żalu. Świat jest oceanem bólu i lęku, niepokoju i rozpaczy. Przyjemności są jak ryby, nieliczne i szybkie, rzadko się pojawiają, szybko odchodzą. Człowiek o niskiej inteligencji wierzy, przeciwko wszelkim dowodom, że jest wyjątkiem i że od świata należy mu się przyjemność. Ale świat nie może mu dać tego czego nie ma; z gruntu nierealny, nieprzydatny w osiągnięciu rzeczywistego szczęścia.

*

P: Mogę nie chcieć zmiany. Moje życie jest wystarczająco dobre, takim jakim jest.

M: Mówisz tak, ponieważ nie zobaczyłeś jak bolesnym jest życie, które wiedziesz. Jesteś jak dziecko śpiące z czyrakiem w ustach. Może przez chwilę czujesz się szczęśliwy, będąc totalnie skupiony na sobie, ale wystarczy dobrze się przyjrzeć ludzkim twarzom, by dostrzec uniwersalność cierpienia. Nawet twoje własne szczęście jest tak narażone i krótkotrwałe, na łasce upadłości banku, czy raka żołądka. To tylko moment przerwy, ledwie luka pomiędzy dwoma smutkami. Rzeczywiste szczęście nie jest narażone, ponieważ nie zależy od okoliczności.

P: Czy mówisz z własnego doświadczenia? Czy ty także jesteś nieszczęśliwy?

M: Nie mam problemów personalnych. Ale świat jest pełen żyjących istot, które żyją ściśnięte pomiędzy lękiem i pragnieniem. Są jak koźlęta i jagnięta prowadzone do rzeźni, podskakują i dokazują, wolne od trosk i szczęśliwe, a jednak po godzinie martwe i odarte ze skóry.

Mówisz, że jesteś szczęśliwy. Czy naprawdę jesteś szczęśliwy, bądź tylko próbujesz przekonać samego siebie? Spójrz na siebie bez lęku, a od razu rozpoznasz, że twoje szczęście zależy od warunków i okoliczności, stąd jest chwilowym, nie rzeczywistym. Prawdziwe szczęście płynie z wewnątrz.

*

P: Czy samorealizacja jest tak ważna?

M: Bez niej będziemy spalani przez pożądania i lęki powtarzające się bezsensownie w niekończącym się cierpieniu. Większość ludzi nie wie, że można doprowadzić ból do końca. Ale kiedy już usłyszeli dobrą nowinę, oczywiście idącą ponad wszelką walkę i zmaganie, jest to najbardziej pilne zadanie jakie może być. Albo pozostaniesz, na zawsze głodny i spragniony, pożądając, poszukując, chwytając, trzymając, zawsze gubiąc i żałując, albo całym sercem zachcesz wyjść poza, w poszukiwaniu stanu bezczasowej doskonałości do której nic nie może być dodane, z której nic nie może być zabrane. W niej wszelkie pragnienia i lęki są nieobecne, nie ponieważ zostały porzucone, ale ponieważ straciły swój sens.

*

M: Nie ma Wschodu i Zachodu w cierpieniu i lęku. Problem jest uniwersalny – cierpienie i zakończenie cierpienia. Przyczyną cierpienia jest zależność a niezależność jest remedium. Joga jest nauką i sztuką samowyzwolenia przez samo-zrozumienie.

P: Myślę, że nie nadaję się do jogi.

M: A do czegoż innego się nadajesz? Całe twoje przychodzenie i odchodzenie, szukanie przyjemności czy sensu, kochanie i nienawidzenie – o wszystko to pokazuje, że zmagasz się z ograniczeniami, które sam sobie narzuciłeś, albo zostały ci narzucone. W swej ignorancji robisz błędy i przyczyniasz się do powstania bólu u ciebie i u innych, ale ta potrzeba tu jest, i nie można jej zanegować. Ta sama potrzeba, która szuka narodzin, szczęścia i śmierci będzie szukać zrozumienia i wyzwolenia.

*

M: Nie patrzę na śmierć jak na klęskę, tak jak nie cieszę się z narodzin dziecka. (…) Przywiązanie do życia jest przywiązaniem do cierpienia. Kochamy to co zadaje nam ból. Taka jest nasza natura.

Dla mnie moment śmierci będzie momentem radosnym, a nie lęku. Płakałem gdy się urodziłem, i umrę śmiejąc się.

P: Jaka jest zmiana świadomości przy momencie śmierci?

M: Jakiej zmiany oczekujesz? Kiedy projekcja filmu się kończy, wszystko pozostaje takie samo jak kiedy się zaczęło. Twój stan przed tym jak się urodziłeś był również twoim stanem po śmierci, jeżeli pamiętasz.

P: Nic nie pamiętam.

M: Ponieważ nigdy nie próbowałeś. To tylko kwestia odpowiedniego nastawienia mózgu. Oczywiście wymaga to treningu.

*

P: Budda powiedział że życie jest cierpieniem.

M: Musiał mieć na myśli, że wszelka świadomość jest bolesna, co jest oczywistością.

*

M: Przyczyną cierpienia jest identyfikacja postrzegającego z postrzeganym. Z tego rodzi się pragnienie a z niego ślepe działanie, nie zważające na rezultaty. Rozejrzyj się dookoła a zobaczysz. Cierpienie jest ludzkim produktem.

*

M: Ból jest fizyczny, cierpienie mentalne. Ponad umysłem nie ma cierpienia. Ból jest zaledwie sygnałem, że ciało jest w niebezpieczeństwie, i że wymaga uwagi. Podobnie cierpienie ostrzega nas, że struktura wspomnień i nawyków, którą nazywamy osobą jest zagrożona stratą czy zmianą (…). Cierpienie jest całkowicie z uwagi na lgnięcie czy stawianie oporu, jest znakiem naszej niechęci do przemieszczenia się, do płynięcia z życiem.

Tak jak zdrowe życie jest wolne od bólu, tak też święte życie wolne jest od cierpienia.

P: Nikt nie cierpiał bardziej niż święci.

M: Czy oni ci to powiedzieli, czy ty tak mówisz? Esencją świętości jest totalna akceptacja obecnego momentu, harmonia z rzeczami tak jak się wydarzają. Święty nie chce by rzeczy były inne niż są, wie że, uwzględniając wszystkie czynniki są one nie do uniknięcia. Jest zaprzyjaźniony z nieuniknionym i dlatego nie cierpi. Jeżeli może zrobić to co potrzebne do przywrócenia straconej równowagi, robi to, lub pozwala rzeczom obrać ich własny kurs.

P: Może umrzeć.

M: To co? Co osiąga żyjąc, co traci umierając? Co się urodziło musi umrzeć; co nigdy się nie urodziło, nie może umrzeć. Wszystko zależy za co się bierze, że jest.

*

P: Jaki jest motyw? Dlaczego guru zadaje sobie tyle trudu?

M: Cierpienie i zakończenie cierpienia. Widzi ludzi cierpiących w swych snach i chce by się przebudzili.

*

P: Czy muszę cierpieć by zainteresować się wyzwoleniem?

M: Nie musisz, jeżeli jesteś wrażliwy i reagujesz na cierpienie innych, tak jak to było z Buddą. Ale jeżeli jesteś nieczuły i bez litości, twoje własne cierpienie sprawi, że zaczniesz zadawać nieuniknione pytania.

*

P: Czy akceptacja cierpienia działa w ten sam sposób?

M: Fakt bólu jest łatwo wprowadzany w pole przytomności. Z cierpieniem nie jest tak prosto. Skupić się na cierpieniu nie wystarczy, gdyż życie mentalne, takim jakim je znamy, jest jednym ciągłym strumieniem cierpienia. By dojść do głębszych pokładów cierpienia, musisz dojść do ich korzeni i odkryć ich rozległą podziemną sieć gdzie lęk i pożądanie są ściśle splecione, i nurty życiowej energii blokują, przeszkadzają i niszczą się wzajemnie.

*

M: Bądź wolny od predylekcji i preferencji a umysł z jego brzemieniem cierpienia dojdzie do końca.

P: Ale nie jestem samotny w cierpieniu. Są też inni.

M: Kiedy podejdziesz do nich ze swymi pragnieniami i lękami, tylko powiększysz ich cierpienia. Sam wpierw bądź wolny od cierpienia i dopiero wtedy miej nadzieję, że pomożesz innym. Nawet nie musisz żywić takiej nadziei, same twe istnienie będzie największą pomocą jaką człowiek może dać swym współbliźnim.

*

P: Czy nie musimy cierpieć by wzrastać?

M: Wystarczy wiedzieć, że jest cierpienie, że świat cierpi. Same z siebie ból i przyjemność nie niosą oświecenia. Tylko zrozumienie. Gdy już pojąłeś tą prawdę, że świat jest pełen cierpienia, że urodzić się jest klęską, odnajdziesz w sobie potrzebę i energię do wyjścia ponad. Przyjemność cię usypia, ból cię budzi.

*

M: Nic mnie nie zmusza. Robię to co trzeba robić. Ale ty robisz tyle niepotrzebnych rzeczy. To twoja odmowa dociekania tworzy działanie. To obojętność wobec swego własnego cierpienia, jest tym co je utrwala.

P: Tak, to prawda. Co może położyć kres tej obojętności?

M: Potrzeba musi wyjść od wewnątrz, jako fala oderwania czy współczucia.

P: Czy mogę spotkać się z tą potrzebą w połowie drogi?

M: Oczywiście. Zobacz swój własny stan, zobacz stan świata. (…) Porzuć wszelkie werbalne struktury, wszelkie relatywne prawdy, wszelkie dotykalne obiekty. Absolut może być osiągnięty tylko przez absolutne oddanie. Nie bądź letnim.

*

M: Wszelkie cierpienie jest powodowane przez egoistyczną izolację, gniew i chciwość. Kiedy przyczyna cierpienia jest widziana i usunięta, cierpienie ustaje.

*

M: By zrozumieć cierpienie, musisz wyjść poza ból i przyjemność. Twoje własne pragnienia i lęki powstrzymują cię od zrozumienia, zatem i od możności pomocy innym. W rzeczywistości nie ma innych i przez pomoc sobie pomagasz każdemu innemu. Jeżeli rzeczywiście podchodzisz poważnie do cierpienia ludzkości, musisz udoskonalić jedyne narzędzie pomocy jakie masz – siebie samego.

*

M: Jeżeli nie masz problemu cierpienia i uwolnienia się od cierpienia, nie odnajdziesz energii i wytrwałości potrzebnych w samo-dociekaniu. Nie możesz wytworzyć kryzysu. Musi on być autentyczny.

P: Jak powstaje autentyczny kryzys?

M: Dzieje się on w każdym momencie, ale nie jesteś dostatecznie uważny. Cień na twarzy twojego sąsiada, głębokie i wszechobecne cierpienie egzystencji jest stałym czynnikiem w twoim życiu, ale ty nie chcesz tego zauważyć. Cierpisz, i widzisz jak inni cierpią, ale nie reagujesz.

*

P: Jest również lęk przed nieznanym.

M: Kto nie cierpiał, ten się nie obawia.

*

M: Mamy tendencję do odrzucania tego czego nie rozumiemy. Jeżeli jesteśmy wrażliwi i inteligentni, nie musimy cierpieć. Ból jest wołaniem o uwagę, i karą za tępotę.

*

P: Co jest złego w samobójstwie?

M: Nic złego, jeżeli ono rozwiązuje problem. Ale co jeżeli tego nie robi? (…) Postawienie na wytrzymałość jest zwykle najmądrzejszym wyborem.

P: Czy musi się wytrzymywać cierpienie jakkolwiek dotkliwe i beznadziejne?

M: Wytrzymałość jest jedną rzeczą, a beznadziejna agonia jest drugą. Wytrzymałość ma znaczenie i jest owocna, podczas gdy agonia jest bezużyteczna.

*

P: Czy nie powinno się kontynuować życia aż do własnego naturalnego końca?

M: Naturalnego-spontanicznego-łatwego tak. Ale choroba i cierpienie nie są naturalne. Jest cnota w niezachwianej wytrzymałości tego co przychodzi, ale jest również godność w odmowie bezsensownej tortury i upokorzenia.

*

M: Ignorancja powoduje cierpienie. Szczęście następuje wraz ze zrozumieniem,

P: Dlaczego ignorancja miałaby być bolesna?

M: Jest ona u korzenia wszelkiego pragnienia i lęku, które są bolesnymi stanami i źródłem nieskończonych błędów.

Tadeusz Żukowski Poeta i filozof

1. Odpowiadając na pytanie o chęć przemienienia się w filozofa, aby „w nieco bardziej uporządkowany, dookreślony, jednoznaczny sposób przedstawić to, co wyrażają moje wiersze, najlepiej zacząć „od początku”, czyli od tego, że jak „okiem dziecka” sięgnę, świat objawiał mi się w „rozbłyskach pełni”, które mnie „do szpiku duszy” zadziwiały; zdumiewały i uwodziły. Aż któregoś letniego, słonecznego dnia, w blasku krystalicznego światła i cichego nadmorskiego powiewu, gdy byłem może w 10. roku życia, usłyszałem, stojąc na poniemieckim bruku podwórka w Trzebiatowie (Treptow am Rega) wewnętrzny (?) łagodny Głos, który był też jak zewnętrzne światło i tchnienie nadbałtyckiego wiatru: — Niebawem ogarnie cię ogień, który będzie ciebie spalał już do końca życia. Odpowiedziałem, w odruchu woli, natychmiast i z najgłębszym przekonaniem: — Jeśli tak musi być, niechaj będzie. Odwróciłem się, z jakiegoś chwilowego znieruchomienia-zapatrzenia, „na pięcie” i pobiegłem do dziecięcych zabaw, po nowe chłopięce doświadczenia.

Gdy dzieciństwo przeszło w okres młodzieńczych „procesów górotwórczych” oraz „burz i sztormów” dojrzewania, już nie pamiętałem o duchowej zgodzie na ogarnięcie przez zapowiedziany, jak pojawienie się jeszcze jednego wymiaru przestrzeni, tajemniczy, ale jakby wtedy oczywisty, ogień / Ogień. I oto w osiemnastym roku życia, pod koniec letniej kanikuły, przebiegłem przez to samo podwórze przy ul. Kościuszki 17a, otworzyłem drzwi na parterze oficyny i wszedłem do dużej, pustej, chłodnej „repatrianckiej” kuchni. Byłem sam w mieszkaniu. Zaskoczony przez klimat schłodzonego wyciszenia spojrzałem w stare, przywiezione spod Królewca, lustro wiszące na ścianie przy drzwiach i — ...niemalże osłupiałem. W lustrze zobaczyłem nie własne odbicie — lecz zdeterminowaną twarz Sybiraka: mojego ojca Jana (1907–1993), do tego w ujęciu jakby trójwymiarowym i o wiele starszą. Byłem tym doświadczeniem tak zszokowany, że napisałem wiersz. Ale nie o nim, lecz o matce czeszącej włosy w lustrze. Na „porażające” doświadczenie z ojcem nałożyłem balsamiczną, kojącą twarz Adeli (1918–1999). Wiersz posłałem do szczecińskiego miesięcznika „Spojrzenia”, który staraniem Erazma Kuźmy ukazał się na rozkładówce „Młody Szczecin literacki” w grudniu 1973 r. Tak zostałem poetą: metafizycznym, potem mistycznym, ale też i, według Sergiusza Sterny-Wachowiaka, Rzeczywistym...

Począwszy od szczecińskiego debiutu, powtórzonego w 1977 r. w poznańskim „Nurcie”, najczęściej opisywałem doświadczenia, które mnie przerastały i które nie dawały się opisać „normalnym”, dyskursywnym językiem. Na przykład, maturzysta, zwierzałem się w liście do Kuźmy, że sięgam po pióro, gdy dostrzegam „pęknięcie” w rzeczywistości, poprzez które „prześwieca” inna (nadrealna, duchowa, niewidzialna) rzeczywistość. Często mijały lata, nim potrafiłem znaleźć język dla przywołania (nad-i-pod) światów, które były poza możliwościami „uobecniającego opisu”. A tylko taki, przekraczający własne determinacje, język mnie interesował; język poetycki jako sposób zapisu (przybliżenia) jedności rzeczywistego-i-Rzeczywistego. Takich możliwości, co oczywiste, nie dawał język prozy artystycznej, eseju czy dyskursu filozoficznego. Pamiętam, że zapytany, jako student pierwszego roku poznańskiej polonistyki, jak pojmuję powołanie poety i poezji, odpowiedziałem, że interesuje mnie CAŁOŚĆ i właśnie w tej perspektywie postrzegam własne poszukiwania języka poetyckiego. W odpowiedzi usłyszałem, że to niemożliwe; że język ogarniający „wszystko” nie istnieje. Jednakowoż moja wizja CAŁOŚCI to nie było i nie jest nawet nieskończone, choć ograniczone, Wszystko. Tak więc pozostałem wierny tej mistycznej, jak się potem okazało, obsesji, by poszukiwać jednorodnego ŹRÓDŁA tak wszechstronnie zróżnicowanej rzeczywistości / Rzeczywistości.

Z tego, co bardzo skrótowo powiedziałem, wynika, że poeta to ten, który poszukuje języka, który nazwie jego niepowtarzalne, przekraczające wszelkie standardy i schematy doświadczenie Innego, Nowego, Nienazwanego. A cóż dopiero, gdy przebłyskuje w nim i przed nim w jednoczesności zmysłów, psyche, umysłu i ducha — PEŁNIA–CAŁOŚĆ–JEDNIA. Wtedy, po latach starań, zmagań z oporną materią linearnego języka, trzeba umieć połączyć w poetyckie dzieło rozum, intuicję i duszę; obraz, widzenie i wizję; rytm, intonację i wersyfikację; porównanie, metaforę i epitet; filozofię, teologię i mistykę; muzykę, malarstwo i literaturę. Trzeba stworzyć niepowtarzalny, jedyny i mobilny język artystyczny, który jak teleskop przybliżyłby zapierające dech kosmiczne (duchowe) wszechświaty. Bowiem zapamiętałem z lektur młodości wezwanie Wielemira Chlebnikowa, że ambicją Poety winno być „WŁAMANIE DO WSZECHŚWIATA”. A tego nie potrafi, bo nie ma tak wydoskonalonych narzędzi jak Poezja — filozofia. Pamiętajmy też, że Czesław Miłosz powiedział, iż poeta winien przeczytać, co ma do powiedzenia filozofia, a potem o tym zapomnieć.

2. Odpowiem teraz na drugie pytanie, które, przypomnę, brzmi:

Czy nie dostrzega Pan niebezpieczeństwa, że czytelnik o niezbyt rozwiniętej sferze duchowej, o której we współczesnym zlaicyzowanym świecie zapomniano, a zainspirowany Pańskimi wierszami zechce również doświadczyć uniesień mistycznych, jednakże, nie będąc wprawionym w ćwiczeniach duchowych, może rozczarować się niepowodzeniem i utwierdzić w przekonaniu, że wiara w transcendencję oraz możliwość dotarcia do niej jest niczym nieuzasadnionym, naiwnym życzeniem, a jedyna prawdziwą rzeczywistością jest to, co tu i teraz?

W zdaniu tym zawartych jest tak wiele pytań i problemów, że doprawdy trudno na nie zwięźle, a cóż dopiero wyczerpująco, odpowiedzieć. Przywołany już przeze mnie Miłosz wszak wymownie i dobitnie przestrzegał przed wszelkim pochopnym uogólnieniem, a czynił to także filozof Leszek Kołakowski. Bowiem jak rozumieć sformułowanie „czytelnik o niezbyt rozwiniętej sferze duchowej” czy „o której we współczesnym zlaicyzowanym świecie zapomniano”. Dotyczy to także „doświadczania uniesień mistycznych”, „wiary w transcendencję oraz możliwości dotarcia do niej”, jak i tego, że „jedyną prawdziwą rzeczywistością jest to, co tu i teraz”.

Zacznijmy zatem od końca: czy rzeczywistość jest jedyna i prawdziwa? A cóż to takiego „tu” (przestrzeń) i „teraz” (czas)? Poezja, w moim rozumieniu, a zatem moja poezja, to nieustanne, choć często milczące, zadawanie pytań temu, co w zrutynizowanym otaczającym mnie świecie zachodniej cywilizacji (w jej wydaniu środkowo-wschodnio-europejskim) objawia się jako oczywiste, zbanalizowane, zredukowane, pospolite czy nijakie, a zatem pozbawione waloru rewelatorskiego, czyli zadziwienia, które jest źródłem i sztuki — i filozofii.

Tak więc, jak sięgnę pamięcią, źródłem moich „uniesień mistycznych” było i jest zwykłe-niezwykłe zadziwienie istnieniem, w którym — nie wiadomo kiedy i jak, i po co — się znalazłem. Podam przykład: jako 5-letni chłopiec, w poczuciu złamania tabu rodzicielskich zakazów, wybrałem się na drugi koniec pomorskiego miasteczka, by po przejściu przez dwa poniemieckie mosty dotrzeć na miejskie złomowisko za przejazdem kolejowym na Kołobrzeg. I doznałem czegoś dla dziecka niepojętego, choć ten świat był najoczywistszym banałem dla dorosłych: objawienia przeobfitości, nadmiaru, królewskiego obdarowania. W słońcu rozbłysły całe góry mosiężnych i miedzianych łusek po wystrzelonych pociskach na okolicznych poligonach. Jakby się otworzyły bramy raju („Sezamie, Sezamie, otwórz się... czytałem później) i jego złote, żywe światło objęło mnie w posiadanie i jakby jednocześnie tylko mnie się ofiarowało.

Te „rozszerzone stany świadomości”; owo widzenie jakby w innym wymiarze?, dodatkowym „duchowym okiem”? nawiedzało mnie nagle w najbanalniejszych, zdawałoby się „okolicznościach przyrody”, że zacytuję żartobliwe określenie z filmu „Rejs”. Na przykład wiosną w nadmorskim lesie, na wozie z sianem któregoś sierpniowego lata, w jesiennym parku na pierwszej platonicznej randce czy w zapatrzeniu w majową wodę repatriacyjnej przeczystej

Regi w roku 1958. Albo gdy autobusem PKS, licealista, wracałem ze szkoły w powiatowych Gryficach, i autobus podskoczył na torach w Górzycy, a ja zobaczyłem wszystko w perspektywie „rozbieżnej” (nie-renesansowej), a więc świat przed sobą, za sobą, nad sobą i pod sobą — jednocześnie! Jakbym był kulą — WIDZENIA. Było to zdziwienie-i-przerażenie. Już sam lęk poczułem, gdy na pierwszym roku studiów, pochylony nad książką Tadeusza Konwickiego Kalendarz i klepsydra, w czytelni studenckiej Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu opuściłem własne ciało i znalazłem się pomiędzy nim i siedzącą obok Magdaleną, a jednocześnie — ponad. Moje własne ciało wydało mi się tak absolutnie obce, że z przerażenia wróciłem do niego z powrotem.

Nie wiedziałem, że jestem mistykiem, że doznaję przeżyć mistycznych; wydawało mi się, że przydarza się to każdemu. Ale nie potwierdzała tego w wieloletnich rozmowach moja dziewczyna, narzeczona, a później żona Magdalena, też studentka polonistyki, a później absolwentka UAM. Dopiero w 1982 r., gdy złożyłem do publikacji w miesięczniku „W drodze”, u poznańskich dominikanów, wiersz (biały sonet) „List do biegnącego w Słońcu” — o. Marcin Babraj powiedział: — Tadeusz, ty jesteś mistykiem... Wtedy po raz pierwszy w życiu usłyszałem, że jestem „kimś Innym” i — zacząłem przyglądać się temu słowu, temu terminowi; zacząłem czytać mistyków wydawanych przez Wydawnictwo „W drodze”. Zacząłem bardzo powoli, a jednocześnie z zachwytem-niepokojem, znajdować z nimi, i innymi pisarzami duchowymi, narastającą symetrię różnicy i jedności.

Pogłębiałem zatem wspólnotę z ludźmi słowa/Słowa: poetami, pisarzami, eseistami i filozofami. Rzeczywistość stworzona (wcielona) jak i rzeczywistość objawiona (w słowie, w snach i pomiędzy stanami świadomości, nad i podświadomości) wyjątkowo mocno mnie zajmowała, gdyż spalało mnie przemożne pragnienie poznania PRAWDY: kim jestem, skąd jestem, po co jestem; czym jest to, co mnie otacza (czas, przestrzeń, rzeczy, relacje pomiędzy nimi). Bardzo zajmował mnie drugi człowiek, np. znakomity poeta surrealizująco-ludowy Wincenty „Witek” Różański, i tajemnica; osoby i Osoby.

Stąd pragnienie dialogu, rozmowy, porozumienia i wspólnoty, której powinna chcieć też druga strona: Czytelnik. Wyraziłem to w tekście-manifeście: „Poezja żywego dialogu”, który opublikowałem w 1981 r. na łamach poznańskiego „Nurtu”. Poszukiwałem owego dialogu w świecie i w świecie wiersza; w nim począwszy od poziomu rytmu, intonacji, instrumentacji — poprzez wewnętrzne rymy, przerzutnie, metafory, obrazy i porównania — aż do aluzji, parafrazy, ukrytego cytatu, jawnego motta itd. Cała moja twórczość jest zatem pytaniem, dialogiem, rozmową o światach osobnych i wspólnych; jest też poszukiwaniem umiejętności obdarowywania się wspólnotą osobnych światów, które wciąż redefiniują człowieka i nieogarnioną rzeczywistość/Rzeczywistość, która go wypełnia i otacza, wciąż się mnożąc i przyrastając, na wzór ewoluującego Wszechświata.

Za: SENSUS HISTORIAE
ISSN 2082–0860
Vol. VII (2012/2)

Można śmiało powiedzieć, że Londyn tonął we łzach

Gdyby było możliwe odtworzyć dokładnie owe czasy i ukazać je tym, którzy ich nie przeżyli, dając czytelnikom prawdziwy obraz grozy wyłaniającej się na każdym kroku, musiałoby to podziałać na ich wyobraźnię i napełnić zdumieniem. Można śmiało powiedzieć, że Londyn tonął we łzach; wprawdzie nie spotykało się żałobników na ulicy, nikt bowiem nie ubierał się czarno ani nie nosił przepisowej żałoby nawet po najbliższych przyjaciołach, lecz na ulicach rozbrzmiewał istotnie głos żałoby. 

Zawodzenia kobiet i dzieci w oknach i drzwiach domów, gdzie ich najdrożsi krewni umierali lub właśnie może umarli w tej chwili, słyszało się tak często przechodząc ulicą, że dość było samego ich dźwięku, by przeszyć najhartowniejsze serce. Łzy i lamenty widziało się w każdym domu, zwłaszcza na początku nawiedzenia, ku końcowi bowiem serca ludzkie twardniały, śmierć zaś tak nieustannie zaglądała im w oczy, że nie przejmowali się już tak bardzo stratą przyjaciół, oczekując, że wkrótce przyjdzie i ich godzina. 

Daniel Defoe Dziennik roku zarazy,

tłumaczenie Jadwiga Dmochowska

Być niczym, nie mieć nic

M: Być niczym, nic nie wiedzieć, nie mieć nic. To jedynie życie jakie warto wieść, jedyne szczęście jakie warto posiadać.

*

M: Odwiecznie daję, ponieważ nie mam nic. Być niczym, nie mieć nic, nie zatrzymywać nic dla siebie, jest najwyższym podarunkiem, najwyższą szczodrością.

*

M: Kiedy zgodnie z prawami swego bytu odnajduje drogę powrotną, porzuca wszelkie motywacje, gdyż jego zainteresowanie światem doszło do końca. Nie chce nic – ani od innych, ani od siebie. Umiera dla wszystkiego i staje się wszystkim. Nie chcieć nic i nic nie robić – oto prawdziwa twórczość. Obserwować wyłanianie się i zanik wszechświata we własnym sercu jest cudem.

*

M: Kiedy nie domagasz się niczego od świata, ani od Boga, kiedy niczego nie chcesz, niczego nie szukasz, niczego nie oczekujesz, wtedy najwyższy stan przyjdzie do ciebie niezaproszony i nieoczekiwany!

*

M: Pozostawaj otwarty i cichy, to wszystko. To czego szukasz jest tak blisko ciebie, że nie ma miejsca na drogę ku temu.

*

M: To z czego zrezygnowałeś nie ma teraz znaczenia. Z czego nie zrezygnowałeś? Odkryj to i zrezygnuj. Praktyka jest poszukiwaniem możliwości rezygnacji. Opróżnij się całkowicie.

*

M: Przez niesłabnące patrzenie, stałem się całkiem pusty i wraz z pustką, wszystko do mnie wróciło z wyjątkiem umysłu. Nieodwołalnie straciłem umysł.

*

M: Bądź opróżniony z wszelkiej mentalnej zawartości, wszelkiej imaginacji i wysiłku, i sama nieobecność przeszkód spowoduje wejście rzeczywistości.

*

M: Co odkryłem przez łaskę mojego guru, to to, że jestem niczym na co można by wskazać. Nie jestem „tym” czy „tamtym”.

*

M: Nie jestem nigdzie do odnalezienia! Nie jestem rzeczą by dano mi miejsce wśród innych rzeczy.

*

M: Po prostu bądź. Zobaczywszy, że nie jesteś ani „zewnętrznym” światem rzeczy postrzegalnych, ani „wewnętrznym” światem myśli, że nie jesteś ani ciałem ani umysłem, po prostu bądź.

*

M: Wolność przychodzi z wyrzeczeniem. Wszelkie posiadłości to zniewolenie.

*

P: Odkrywam, że przytomność wnosi ze sobą stan wewnętrznego milczenia, stan psychicznej pustki.

M: To w początku, że tak jest, ale to nie wszystko. Czy odczułeś wszechobejmującą pustkę w której unosi się wszechświat niczym obłok na niebie?

P: No cóż, pozwól mi najpierw poznać dobrze moją wewnętrzną przestrzeń.

M: Zniszcz mur który separuje, ideę „jestem ciałem” a wewnętrzne i zewnętrzne staną się jednym.

P: Mam umrzeć?

M: Fizyczna destrukcja nie ma znaczenia. To lgnięcie do sensorycznego życia cię zniewala. Gdybyś potrafił doświadczyć w pełni pustkę wewnętrzną, eksplozja w rzeczywistość byłaby blisko.

*

M: Po prostu odwróć się od wszystkiego co zajmuje umysł: wykonuj pracę jaka musi być wykonana, ale nie podejmuj nowych zobowiązań, utrzymuj się pustym, dostępnym, nie stawiaj oporu niczemu co przychodzi niezaproszone. W końcu osiągniesz stan nie-chwytania, radosnego braku przywiązania, wewnętrznej swobody i wolności, nieopisywalny, a jednak cudownie realny.

*

M: Odnalazłem się pragnąc i wiedząc coraz mniej i mniej, aż do czasu gdy mogłem powiedzieć z pełnym zadziwieniem: „Nie wiem nic, nie chcę niczego”.

*

M: … wszystko samo się naprawi jak tylko zrezygnujesz z wszelkiej troski o przeszłość i przyszłość, i będziesz żył całkowicie w teraz.

P: Ale teraz nie ma wymiaru. Stanę się nikim, niczym!

M: Dokładnie. Jako nic i nikt jesteś bezpieczny i szczęśliwy.

*

M: Nie jesteś niczym, czego jesteś świadomy. Oddaj się pilnie rozbiciu struktury, którą wybudowałeś w swoim umyśle. Co umysł stworzył, umysł musi zniszczyć.

*

M: Osiągasz punkt kiedy nic nie może ci się przydarzyć. Bez ciała, nie możesz być zabity, bez posiadłości nie możesz być okradziony; bez umysłu, nie możesz być oszukany. Nie ma punktu gdzie pragnienie czy lęk mogłyby znaleźć zahaczenie. Tak długo jak nie może ci się przytrafić zmiana, cóż innego ma znaczenie?

*

Ale twój prawdziwy dom jest w pustce od wszelkiej zawartości.

P: Pustka i nicość – jakie straszne.

M: Stawiasz im czoła w najbardziej radosny sposób, kiedy idziesz spać.

*

M: Jest to spowodowane twoim całkowitym brakiem zrozumienia rzeczywistości. Twój umysł jest pogrążony w nawyku oceniania i pozyskiwania, i nie uzna, że nieporównywalne i nieosiągalne, czekają bezczasowo w twym sercu na rozpoznanie. Wszystko co musisz zrobić to porzucić wszelkie wspomnienia i oczekiwania. Po prostu utrzymuj się w stanie gotowości w zupełnym ogołoceniu i nicości.

Bodhisatta czyli o pomaganiu innym

 Cunda, nie jest możliwe by ten kto grzęźnie w ruchomych piaskach mógł wyciągnąć innego, który grzęźnie w ruchomych piaskach. Jest możliwe by ten kto nie grzęźnie w ruchomych piaskach mógł wyciągnąć innego, który grzęźnie w ruchomych piaskach. Nie jest możliwe by ten co sam nieopanowany i niezdyscyplinowany i bez osiągnięcia wygaszenia opanował innego, zdyscyplinował go i doprowadził do wygaszenia. Jest możliwe by ten co sam opanowany i zdyscyplinowany i z osiągnięciem wygaszenia opanował innego, zdyscyplinował go i doprowadził do wygaszenia. M 8

 (Fragmenty rozmów z Nisargadattą Maharajem)

M: W rzeczywistości nie ma innych i przez pomoc sobie pomagasz każdemu innemu. Jeżeli rzeczywiście podchodzisz poważnie do cierpienia ludzkości, musisz udoskonalić jedyne narzędzie pomocy jakie masz – siebie samego.

*

M: By pomagać innym, musi się być poza potrzebą pomocy.

*

M: Jedyna pomoc jaka warto dać, to uwolnienie od potrzeby dalszej pomocy. Ponawiana pomoc nie jest wcale pomocą. Nie mów o pomaganiu innemu zanim nie potrafisz postawić go poza potrzebą wszelkiej pomocy.

P: W jaki sposób jest się poza potrzebą pomocy i czy można pomóc komuś tego dokonać?

M: Kiedy zrozumiałeś, że wszelka egzystencja, w separacji i ograniczeniu, jest bolesna, i chcesz i jesteś zdolny by żyć integralnie, w jedności z całym życiem, jako czysty byt, wyszedłeś poza potrzebę wszelkiej pomocy. Możesz pomóc drugiemu przez rady i przykład i, przede wszystkim, przez swe bycie. Nie możesz dać, tego czego nie masz, i nie masz tego, czym nie jesteś. Możesz dać tylko to co masz – i z tego możesz dawać w nieograniczonej ilości.

*

P: Jak mogę odnaleźć spokój, kiedy świat cierpi?

M: Świat cierpi nie bez racji i przyczyny. Jeżeli chcesz pomóc światu, musisz wyjść poza potrzebę pomocy. Wtedy wszystko co zrobisz bądź nie zrobisz, pomoże światu w najbardziej efektywny sposób.

*

M: Człowiekowi rzeczywiście pomożono, gdy już dłużej nie potrzebuje pomocy. Wszelka inna pomoc jest daremna.

*

M: Problemy świata zostały stworzone przez niezliczonych ludzi takich jak ty, każdy z nich pełen swych własnych pragnień i lęków. Kto inny poza tobą może uwolnić cię od twojej przeszłości, personalnej i socjalnej? I jak tego dokonasz, jeżeli wpierw nie uświadomisz sobie pilnej potrzeby uwolnienia się wpierw od pragnień zrodzonych z iluzji. Jak możesz prawdziwie komuś pomóc, dopóki sam potrzebujesz pomocy?

*

M: Tylko ludzie, którzy wyszli poza świat, mogą światu pomóc. Nigdy nie działo się inaczej. Tych paru, których wpływ był długotrwały, wszyscy oni byli znającymi rzeczywistość. Osiągnij ich poziom a dopiero potem mów o pomaganiu światu. (…) Nie ma nic złego ze światem, a tylko z ludźmi, którzy uczynili go złym. Idź powiedz im, żeby się zachowywali.

P: Pragnienie i lęk sprawiają, że zachowują się tak jak się zachowują.

M: Dokładnie. Tak długo jak ludzkie zachowanie jest zdominowane przez pragnienie i lęk, nie ma większej nadziei. I wiedzieć jak podejść do ludzi efektywnie, sam musisz być wolny od pragnienia i lęku.

*

M: Nie obawiaj się błędów; możesz je zawsze naprawić, tylko intencje się liczą. Nie jest w naszej mocy kształt jaki rzeczy przybierają; ale motywy naszych działań tak.

*

M: Odkąd cię znam, wydajesz się zawsze skłaniać ku pomocy światu. Jak bardzo mu pomogłeś?

P: Ani trochę. Ani świat się nie zmienił, ani ja.

„Nie chcę wolności — boję się jej"

„Nie chcę wolności — wyznał mi w Paryżu pewien przybysz z Europy Wschodniej. — Boję się jej. Czuję się stary i zmęczony, a wolność oznacza wybory, umiejętność oceniania i dokonywania selekcji. Oznacza też ciągły wysiłek wydawania ocen i wartościowania życiowych stanowisk i postaw. Stawia człowieka przed odwiecznym pytaniem — Kim jestem i dokąd zmierzam? — na które istnieje tyle różnych odpowiedzi, że głowa mi pęka. W komunistycznej Europie Wschodniej doskonale wiem, kim jestem, mam świadomość swych możliwości czy ich braku, znam zasięg swoich funkcji i pragnień. Mój telefon jest na podsłuchu, ale ja o tym wiem; ta błogosławiona pewność chroni mnie przed ciągotami do niestosownych wyznań. Wolność tutaj to przyprawiająca o mdłości liczba szamponów, pomiędzy którymi muszę wybierać. A ja nie chcę aż tylu. Chcę jednego, produkowanego pod kontrolą rządową, bardzo trudnego do zdobycia. Wtedy moje potrzeby i życzenia mają sens. To się nazywa spokój ducha”. 

Jego udręka zrobiła na mnie wrażenie. Oczywiście, nie wspomniałem, że przy różnorodności szamponów w Ameryce zapasy francuskie wyglądają, jakby były pod kontrolą rządową. 

Tyrmand, Zapiski dyletanta

Czy ocena własnego sprawstwa jest realistyczna?

Zanim jednak przejdziemy do tej skądinąd zasadniczej kwestii, warto przez chwilę zastanowić się nad problemem, czy sądy dotyczące naszego wpływu na bieg wydarzeń są realistyczne, czy też nie. Czy ocena stopnia kontroli, jaka sprawujemy nad biegiem zdarzeń, odpowiada czy też nie odpowiada rzeczywistości?

Iluzja kontroli

Interesujących odpowiedzi na to pytanie udzielają badania Lauren Alloy i Lynn Abramson (1979) nad sądami o kontroli u osób depresyjnych i niedepresyjnych. Samo zadanie, wykonywane przez uczestników eksperymentu, było bardzo proste. W każdej próbie z serii (np. 40-tu prób) uczestnik mógł nacisnąć pewien przycisk bądź też nie nacisnąć go (decyzja zależała wyłącznie od niego), po czym zapalała się (lub nie zapalała) zielona lampka. Tak więc, w danej próbie mogło dojść do jednego z czterech przypadków przedstawionych w tabeli 2.

Tabela 2. Rodzaje zdarzeń w eksperymentach Alloy i Abramson (1979)

(A) Badany nacisnął przycisk i lampka zapaliła się

(B) Badany nie nacisnął przycisku i lampka zapaliła się

(C) Badany nacisnął przycisk i lampka nie zapaliła się

(D) Badany nie nacisnął przycisku i lampka nie zapaliła się

Po zakończeniu serii prób proszono badanego, by ocenił, w jakim stopniu miał wpływ na zapalanie się lampki, tzn. w jakiej mierze jej zapalenie się zależało od tego, czy nacisnął, czy też nie nacisnął przycisku. W omawianych badaniach uzyskano wiele ciekawych wyników. W pierwszym z eksperymentów sytuacja zaaranżowana była w taki sposób, że zapalenie się lampki rzeczywiście zależało od zachowania się badanego. Okazało się, że w takich okolicznościach ludzie trafnie spostrzegają związek między własnym zachowaniem a zdarzeniem, tzn. szacują swój wpływ jako silny wtedy, kiedy obiektywnie zależność ta jest wysoka, i jako niezbyt silny, gdy zależność ta jest umiarkowana. Nie stwierdzono też wyraźnych różnic między osobami depresyjnymi i niedepresyjnymi.

Obraz zmieniał się jednak całkowicie, kiedy to - obiektywnie rzecz biorąc - występowanie zdarzeń było niezależne od zachowania się badanych (tzn. kiedy nie było żadnego związku między naciskaniem bądź nie naciskaniem przycisku a zapalaniem się lampki). O ile osoby depresyjne okazywały w dalszym ciągu realizm w ocenie własnej kontroli, tzn. określały swój wpływ jako minimalny, o tyle osoby niedepresyjne zdecydowanie przeceniały swój wpływ, czyli ulegały iluzji kontroli.

Teza, że osoby normalne mają trudności z dostrzeganiem braku związku między swoim działaniem a jego następstwami, została również potwierdzona przez wyniki innych badań. Zarówno prace Ellen Langer (1975), jak i Camille Wortman (1975) ujawniły, że ludzie skłonni są spostrzegać sytuacje losowe (np. loterię) jako sytuacje sprawnościowe, tj. takie, w których wynik zależny jest od ich wkładu (wysiłku, uzdolnień itp.). Tendencja ta nasila się, jeżeli sytuacja losowa, w której się znajdujemy, zewnętrznie przypomina sytuację sprawnościową, np. człowiek ma w niej możliwość dokonywania wyboru sposobu działania, czy też współzawodni­czy z inną osobą o dobry rezultat. Wyniki te wydają się dość tajemnicze. Dlaczego właściwie ludzie dobrze przystosowani mieliby w pewnych okolicznościach tak silnie przeceniać swój wpływ? Co takiego zakłóca możność dostrzeżenia, że nad pewnymi rzeczami nie sprawują kontroli? Jakie okoliczności sprzyjają, jakie zaś nie sprzyjają pojawianiu się tego złudzenia? Wreszcie, jakie to różnice między osobami depresyjnymi i niedepresyjnymi przyczyniają się do tego, że te ostatnie łatwiej ulegają iluzji kontroli?

Jak się okazuje, jednym z takich ważnych czynników może być nastrój, w jakim się znajdujemy. Stwierdzono (Alloy, Abramson i Viscusi, 1981), że jeżeli osobę depresyjną wprawi się w dobry nastrój i poprosi się o oszacowanie własnego wpływu w opisanym wcześniej zadaniu, wystąpi u niej iluzja kontroli. Co więcej, jeżeli u osoby nie zdradzającej jakichkolwiek objawów depresji wzbudzi się uczucie przygnębienia, to iluzja kontroli u niej zaniknie! Tak więc skłonność do nierealistycznie wysokiej oceny własnego wpływu może być po prostu związana z naszym stanem emocjonalnym: dobry humor sprawia, że wyolbrzymiamy nasze możliwości kontrolowania biegu wydarzeń.

Chociaż związek nastroju z percepcją własnej kontroli jest dobrze udokumentowany, nie całkiem jasne jest, dlaczego tak się dzieje. Jedno z możliwych wyjaś­nień jest następujące: będąc w dobrym nastroju, jesteśmy bardziej skłonni do poznawczego angażowania się w generowanie hipotez (na temat związków między tym, co robimy, a następstwami). Takie nastawienie może koncentrować nasząuwagę na zdarzeniach potwierdzających nasze hipotezy, co sprzyja wykrywaniu współzależności nawet tam, gdzie jej tak naprawdę nie ma.

Egotyzm atrybucyjny

Tendencyjność w ocenie własnego wpływu na przebieg zdarzeń ujawnia się nie tylko wtedy, gdy ludzie proszeni są o określenie wielkości tego wpływu, ale i wtedy, gdy wyjaśniają przyczyny wydarzeń (dokonują atrybucji przyczynowych). Często stwierdza się wtedy egotyzm atrybucyjny, a więc skłonność do spostrzegania siebie i własnych działań jako źródła zdarzeń pozytywnych, a zarazem do zaprzeczania, że jest się źródłem zdarzeń negatywnych (por. Greenwald, 1980; Snyder, Stephen i Rosenfield,1978; Zuckerman, 1979). Przejawia się to w wielu zjawiskach psychologicznych, np.:

- ludzie skłonni są przypisywać własne sukcesy sobie (własnym zdolnościom i wysiłkowi), a niepowodzenia czynnikom zewnętrznym (takim jak duża trudność zadania czy też brak szczęścia, por. Zuckerman, 1979);

- w przypadku pracy grupowej, ludzie mają skłonność do przecenienia własnego wkładu w sukces grupy („przyczyniłem się w większym stopniu niż inni " ) i nie doceniania go przy niepowodzeniu (por. Greenwald, 1980); - ludzie podkreślają swoją przynależność do grupy, która odniosła sukces, i niechętnie identyfikują się z grupą, która doznała niepowodzenia (studenci jednego z amerykańskich uniwersytetów częściej nosili koszulki z jego insygniami w dzień po tym, jak ich drużyna wygrała, niż wtedy, gdy przegrała; opisując wygraną swojej drużyny, częściej używali formy „my" niż opisując jej przegraną, por. Greenwald, 1980).

Można więc mówić o istnieniu ogólnej tendencji, polegającej na wyolbrzymianiu własnej roli w wywoływaniu zdarzeń pozytywnych i pomniejszaniu jej w wywoływaniu zdarzeń negatywnych. Co ciekawe - podobnie jak dzieje się to z iluzją kontroli - owa tendencyjność zanika w stanie klinicznej depresji (por. Rapsiin . , 1982). Podobnie jaki wyniki poprzednio omawianych badań, rezultaty te skłaniają do zadania sobie pytania, na czym polega zdrowie psychiczne? Czy wiąże się ono z trafną, realistyczną oceną własnych możliwości oddziaływania na świat, czy też towarzyszy mu „chciejstwo", tj. brak realizmu, nadmierny optymizm, przecenianie swojego wkładu w zdarzenia pozytywne?

Mirosław Kofta

z artykułu:

Poczucie kontroli, złudzenia na temat siebie,

a adaptacja psychologiczna

Akceptacja jest związana z praktyką upekkhā

Akceptacja jest związana z praktyką upekkhā – równowagi czy też można by powiedzieć, znajdywaniu przyjemności w neutralnym uczuciu, bez ekscytacji przyjemnym i bez awersji do bólu. Zwykły człowiek nie rozpoznaje, że w tym sensie neutralne uczucie może być przyjemne i cały czas miota się pomiędzy przyjemnością, dążąc do niej i awersją- unikając bólu. A jako że w samej naturze doświadczenia leży to, iż ból i przyjemność nawzajem się zastępują co pewien czas, wszelkie działania zmierzające to zapewnienia sobie przyjemności poprzez manipulowanie, czy wpływanie na zewnętrzne okoliczności, musi być skazane na niepowodzenie. I odwrotnie, neutralne uczucie związane z równowagą, uniezależnia nas od sytuacji zewnętrznej, i niesie z sobą prawdziwy spokój. Parę cytatów na ten temat z rozmów z Nisargadattą Maharajem:

M: Cóż złego uważasz, że jest z twoim umysłem?

P: Jest niespokojny, chciwy przyjemności i obawiający się nieprzyjemnego.

M: Cóż złego jest w poszukiwaniu przyjemności i wzbranianiu się przed nieprzyjemnym? Pomiędzy brzegami bólu i przyjemności płynie rzeka życia. To tylko wtedy gdy umysł odmawia płynąć wraz z rzeką i cumuje na jednym z brzegów, życie staje się problemem. Przez płyniecie wraz z życiem mam na myśli akceptację – zezwolenie na przychodzenie tego co przychodzi i odejście tego co odchodzi. Nie pragnij, nie obawiaj się, obserwuj aktualne doświadczenie, takim jakim jest i jak się wydarza, gdyż nie jesteś tym co się wydarza, ale tym któremu się to wydarza. (…)

*

M: Jakakolwiek mogłaby być sytuacja, jeżeli jest do zaakceptowania, jest przyjemna. Jeżeli jest nie do zaakceptowania, jest bolesna. Co czyni ją do zaakceptowania, nie jest ważne; powód może być fizyczny lub psychologiczny czy nie do wyśledzenia; akceptacja jest czynnikiem decydującym. Odwrotnie, cierpienie jest spowodowane brakiem akceptacji.

P: Ból jest nie do zaakceptowania.

M: Dlaczego nie? Czy kiedyś próbowałeś? Spróbuj a odkryjesz w bólu radość której przyjemność nie może zapewnić; z prostego powodu, że akceptacja bólu zabiera cię znacznie głębiej niż przyjemność. Osobiste „ja” z samej swej natury stele poszukuje przyjemności i unika bólu. Zakończenie tego wzorca jest zakończeniem „ja”. Koniec „ja” z jego pragnieniami i lękami pozwala ci powrócić do twojej rzeczywistej natury, źródła wszelkiego szczęścia i spokoju. Odwieczne pragnienie przyjemności jest odzwierciedleniem bezczasowej wewnętrznej harmonii. Można zaobserwować, że człowiek staje się samoświadomy tylko gdy pochwycony w konflikt pomiędzy przyjemnością i bólem, wymagający wyboru i decyzji. To te zderzenie pomiędzy pożądaniem i lękiem powoduje gniew, który jest wielkim niszczycielem zdrowia i życia. Kiedy ból jest akceptowany i brany za to czym jest – lekcją i ostrzeżeniem, głęboko i uważnie spenetrowany, separacja pomiędzy bólem i przyjemnością rozpada się, oba stają się doświadczeniem – bolesnym gdy stawia się mu opór, radosnym gdy akceptowane.

*

M: Całe szczęście pochodzi z przytomności. Czym bardziej jesteśmy świadomi, tym głębsza radość. Akceptacja bólu, nie stawianie oporu, odwaga, i wytrzymałość, otwierają głębokie i odwieczne źródła rzeczywistego szczęścia, prawdziwej błogości.

P: Dlaczego ból miałby być bardziej efektywny niż przyjemność?

M: Przyjemność jest akceptowana bez problemów, podczas gdy „ja” z całych sił odrzuca ból.. Jako, że akceptacja bólu jest negacją „ja”, a „ja” stoi na drodze prawdziwego szczęścia, pełna akceptacja bólu uwalnia źródła szczęścia.

P: Czy akceptacja cierpienia działa w ten sam sposób?

M: Fakt bólu jest łatwo wprowadzany w pole przytomności. Z cierpieniem nie jest tak prosto. Skupić się na cierpieniu nie wystarczy, gdyż życie mentalne, takim jakim je znamy, jest jednym ciągłym strumieniem cierpienie. By dojść do głębszych pokładów ciernienia, musisz dojść do ich korzeni i odkryć ich rozległą podziemną sieć gdzie lęk i pożądanie są ściśle splecione, i nurty życiowej energii blokują, przeszkadzają i niszczą się wzajemnie.

*

P: To nie chwały szukam, a rzeczywistości.

M: Do tego potrzebujesz dobrze uporządkowanego i cichego życia, spokoju umysłu, i ogromnej gorliwości. W każdym momencie, cokolwiek przychodzi do ciebie nieproszone, przychodzi od Boga i z pewnością ci pomoże, jeżeli wykorzystasz to w pełni. Tylko to do czego dążysz kierowany swą imaginacją i pragnieniem jest tym co przynosi ci kłopoty.

*

M: Zetkniecie się z wszelką nietrwałością życia jest karą wystarczającą! Nie musisz wymyślać kłopotów. Przywitać radośnie wszystko co niesie życie jest całą ascezą jakiej potrzebujesz.

Młode Żydówki z najczystszymi intencjami ideologicznymi

Gdy na nią patrzyłem, ogarnął mnie smutek. Ileż ja wiem o takich młodych Żydówkach, ze spojrzeniem przepełnionym nienawiścią do zła (tym razem kod: LBJ) i z najczystszymi intencjami ideologicznymi. Drobne dziewczęta z nie doszorowanymi paznokciami, zawsze w końcu padają ofiarą własnego: „Wiem lepiej, jak to naprawdę jest...” Dzisiaj wpinają w bluzki psychodeliczne znaczki o marksistowskiej treści i noszą plakaty z Ho Szi Minem, uśmiechającym się taktownie, lecz złośliwie, bo on przecież wie, jak to naprawdę jest. Teraz obnoszą hasło Make love not war, a trzydzieści lat temu maszerowały ulicami miast Europy Wschodniej z fotografiami Józefa Stalina. Kilka lat później wstrząsająca ich liczba przepadła w straszliwych, zbrodniczych obozach koncentracyjnych rozrzuconych, przez ich wąsatego idola, po Kazachstanie i Syberii. Dla ich sióstr z Nowego Jorku Jahwe może sprawić, by mogły bez końca protestować, rozmijać się z prawdą, a ich niedomycie będzie tylko oznaką nonkonformizmu, a nie upadku człowieka.

Leopold Trymand

Zapiski dyletanta

Ewangelia według Kilgore'a Trouta

Brakiem wszystkich opowieści o Chrystusie, twierdził ów przybysz z Kosmosu, jest to, że Chrystus, który nie prezentował się zbyt okazale, był w rzeczywistości Synem Najpotężniejszej Istoty Wszechświata.

Czytelnicy wiedzieli o tym od początku, toteż kiedy dochodzili do sceny ukrzyżowania, myśleli sobie to, co Rosewater odczytał na głos:

O rany, też wybrali sobie faceta do linczowania!

Za tą myślą jak cień szła inna: są inni faceci, których można linczować. Jacy? Tacy, którzy nie mają pleców. Zdarza się.

Przybysz z Kosmosu podarował Ziemianom nową Ewangelię. Jezus był w niej naprawdę nikim i stał ością w gardle wielu facetom, którzy mieli znacznie lepsze plecy niż on. Mimo to nadal głosił wszystkie te cudowne i zagadkowe rzeczy, które znamy z innych Ewangelii.

Tak więc pewnego dnia ludzie zabawili się, przybijając go do krzyża i wkopując ten krzyż w ziemię.Uczestnicy linczu byli przekonani, że sprawa nie wywoła żadnych następstw. Czytelnik powinien być również o tym przekonany, ponieważ nowa Ewangelia podkreślała przy każdej okazji, że Jezus był nikim.

I nagle, na chwilę przed śmiercią tego włóczęgi, rozwarły się niebiosa wśród grzmotów i błyskawic i rozległ się głos Boga. Bóg powiedział ludziom, że adoptuje tego włóczęgę, czyniąc go swoim synem i dając mu wszelką władzę i przywileje Syna Stwórcy Wszechświata na wsze czasy. I powiedział Bóg, że od tej chwili będzie karał okrutnie każdego, kto spróbuje znęcać się nad jakimś biedakiem, który nie ma pleców.

(...)

Nawiasem mówiąc, Trout napisał książkę o drzewie dolarowym. Zamiast liści rosły na nim dwudziestodolarowe banknoty. Kwitło obligacjami pożyczki państwowej, a owocowało diamentami. Do drzewa ściągali ludzie, którzy zabijali się pod nim nawzajem, dostarczając w ten sposób doskonałego nawozu.

Zdarza się. 

Kurt Vonnegut, Rzeźnia nr 5

tłumaczenie: Lech Jęczmyk

Asuba

Kto ma zdrowy umysł, temu litery nie są potrzebne

Później przyszli do Antoniego na zewnętrzną pustynię inni filozofowie i sądzili, że go wydrwią, ponieważ nie znał liter (grammata). Antoni rzekł do nich: „Cóż powiecie? Co jest najpierw, umysł czy litery? I co jest przyczyną czego: umysł liter czy litery umysłu?". Gdy oni odpowiedzieli, że pierwszy był umysł, który później wynalazł litery, Antoni odrzekł: „Kto ma zdrowy umysł, temu litery nie są potrzebne". To wprawiło w zdumienie tych, którzy tam byli, i gości. Odeszli zdumieni, że człowiek prosty ma taki rozum (VA 73).

Za: Ewa Wipszycka, Drugi dar Nilu, czyli o mnichach i klasztorach w późnoantycznym Egipcie, seria: źródła monastyczne: monografie 2, TYNIEC, Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2014

Asceza

 W starożytnym monastycyzmie ascezę można określić jako walkę przeciw namiętnościom, ale zawsze mając na uwadze theoria (52) albo prawdziwą gnozę (2). To ostatnie doprecyzowanie jest istotne i pokazuje aspekt pozytywny ascezy, którą stanowi wyzwolenie dla prowa­dzenia wyższej działalności duchowej. Jest to asceza po­dwójna: ciała i duszy.

  Asceza ciała dokonuje się szczególnie przez praktykę postu, tak drogą Ojcom Pustyni. Post bowiem hamuje namiętności (149, 80) albo wedle - obrazu bardziej ekspresywnego - wysusza akwedukt przyjemności (90). Ona wyciąga duszę z niskości i podnosi ją, upokarza­jąc ciało (89, 62). Ponadto oddala nieczyste sny (129), umacnia dziewictwo (19) i - najwyższa pochwała — czyni równym aniołom (53). Tak więc powinien o trwać całe życie.

  A przeciwnie, otyłość i bogactwo przeszkadzają mni­chowi wejść na wąską drogę, która prowadzi do życia (106, 110, 44). Przypomina nam to bajkę o łasicy po­czciwego La Fontaine'a.

  Do postu należy dorzucić inny jeszcze środek ascezy, bardzo tradycjonalny u mnichów, a mianowicie „czuwa­nie": „Czuwanie mnicha wyostrzone modlitwą jest mie­czem przeciw namiętnościom" (91). Później te czuwa­nia zostaną zinstytucjonalizowane w oficjum wigilii na końcu nocy; do nich zachęcał św. Antoni.

  Praca cieszyła się wielkim szacunkiem u mnichów egipskich, zarówno eremitów, jak i cenobitów; jest ona jednak wzmiankowana tylko w jednej sentencji prze­ciwko lenistwu (100).

  Asceza duszy — wedle nieustannego nauczania Oj­ców Pustyni, usystematyzowanego w nauce mnicha-intelektualisty Ewagriusza - stanowi czuwanie nad wszystkimi myślami. To czuwanie jest przeciwko my­ślom nieczystym (12), a bardziej ogólnie, przeciw my­ślom pożądliwym (66). Najlepszym sposobem, aby je oddalić, jest staranie się o to, aby dobre myśli nastę­powały ciągle, jedna po drugiej (12), aby przykładać umysł do dobrych uczynków (11) albo je utrwalać sło­wami Pisma Świętego (125). Ale także: „Asceza mni­cha stanowi rozmyślanie Pisma i wypełnianie przykazań Bożych" (4). Jest to nauka bardzo rozsądna, ponieważ przedkłada metody pozytywne i ogarnia cel ascezy psy­chicznej: medytację Słowa Bożego, pierwszy krok do kontemplacji. Temu czuwaniu przeciwstawia się nie­dbalstwo, którego złe skutki nam przedstawia Hypere-chios (41, 114, 159).

Za: Apoftegmaty Ojców Pustyni tom 3. Zbiory etiopskie (wybór),  35, TYNIEC Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2011