Lekcja filozofii / Korespondencja Zbigniewa Herberta i Henryka Elzenberga

 Korespondencyjna rozmowa Herberta i Elzenberga jest zapisem zmagań dwóch wybitnych twórców polskiej kultury oraz problemów, z jakimi borykali się w dążeniu do przyjęcia i spełnienia swojego powołania.

I

„Nie ma Pan pojęcia, jak nieskończenie ważną rzeczą, śród tylu smutków życiowych, stało się dla mnie podtrzymywanie tych nielicznych nici rzeczywistych i niekonwencjonalnych, które tu i ówdzie jeszcze mnie łączą z tym lub owym głębszym, czującym i niekonwencjonalnym człowiekiem”, pisał osamotniony i schorowany 71-letni uczony do 34-letniego pisarza. A ten mu odpowiadał: „Jest Pan Profesor często obecny w myślach swego nieudanego ucznia […]. Chciałbym, aby ta kartka była nie zbiorem banalnych słów, ale głosem serca. Boję się pisać, aby nie popaść w afektację (to ta malutka poezja, którą uprawiam, zabrała mi naiwną szczerość)”.

Byli sobie serdecznie oddani. A jednak odczuwamy trudność, gdy przychodzi określić naturę łączącej ich więzi. Wydawałoby się, że odsłoni ją przedstawiona tu korespondencja. Przypada ona na lata 1951-66, lata wschodzenia i artystycznej pełni talentu Zbigniewa Herberta, dojrzałości i schyłku Henryka Elzenberga.

Ale i ona, zamiast nasycić ciekawość, nasuwa następne pytania. Czym jest bowiem ta wymiana listów i na czym polega jej osobliwy charakter? Co jest jej właściwym przedmiotem?

Elzenberg spisywał swoje refleksje przez 56 lat. Jest to jedyny tego rodzaju dziennik w polskim piśmiennictwie. Wydawca obdarzył go tytułem Kłopot z istnieniem. Aforyzmy w porządku czasu. W roku 1954 autor, złożony niemocą, odnotował w szpitalu nurtujący go „kłopot”: „Kiedy cię nachodzi myśl, że tak rychło po twojej śmierci nikt nie będzie znał twego imienia, pomyśl, że nikt nie wie, jakie miał imię autor wedyckiego Hymnu Stworzenia. A czy warto się było urodzić, by ułożyć Hymn Stworzenia? Warto, zaiste. Imię jest niczym; płodny akt twórczy, święty poryw ducha są wszystkim. To było trzy tysiące lat temu; ten człowiek może pasł krowy. I myślał, że nie Indra i nie Waruna, i nie hotar, i nie inni kapłani, i nie drewienka ofiarne, i nie soma, i nie płomień ołtarza. Przebił się przez to wszystko, męczył się, wątpił. I przecież jakoś dotknął rzeczywistości, choćby przez postawienie pytania. Jakimś niebywałym impulsem «ruszył z posad bryłę świata» mocniej może niż poprzez wszystkie te wieki ktokolwiek z tych, którzy po nim nadeszli. Ruszył w sposób nie ten brutalny, tylko ten piękny i czysty: drogą przez myśl i natchnienie”.

Ten bezimienny pasterz, podobnie jak Lukrecjusz, Pascal, Budda czy król-filozof Marek Aureliusz, to główne postaci dziennika profesora. Są też oni prawdziwymi bohaterami rozwijającej się na naszych oczach listownej opowieści o dwóch z rzeszy niekiedy bezimiennych, niekiedy świetnych i głośnych w świecie, którzy trudzą się, „aby jakoś dotknąć rzeczywistości, choćby przez postawienie pytania”.

„Imię jest niczym; płodny akt twórczy, święty poryw ducha są wszystkim” – to stwierdzenie Elzenberga, wyrażone charakterystycznym, nieco podwyższonym w tonacji, czystym i pięknym stylem klasyków, przewija się, jak refren, przez całe jego dzieło.

Twórcza samorealizacja, doskonalenie talentów i cnót było najważniejszym przykazaniem etyki, nad którą pracował filozof. Listy służyły podtrzymaniu kontaktu i wzajemnej więzi oraz, zwłaszcza na początku, wymianie poglądów. Bez wątpienia wiele znaczyły dla obu autorów. Pisywali je niezależnie od tego, gdzie się znajdowali i jakie były koleje ich losu. Podyktowane potrzebą chwili – „kłopotem” życiowym lub głębszym, były odpryskiem ich pracy wewnętrznej. Najbardziej pochłaniało ich własne dzieło. Jego moc zniewala nas i dzisiaj, rozpalając pasję i przywiązanie do tych osób. Drążyło ono ich życie i charakter. Powinniśmy umieć odczytać jego cienistą obecność tak, jak nauczył się tego Herbert w kontakcie z Elzenbergiem. Biały gołąb listu – mówiąc słowami poety – krążył między nimi na znak pobratymstwa w obranej przez nich obu drodze życiowej. Niekiedy tylko w postaci symbolicznego znaku, wyrażonego ilustracją widniejącą na odwrocie skrupulatnie dobieranych pocztówek. Przedstawiały one konną sylwetkę Marka Aureliusza, głowę wojownika czy buddyjskiego mnicha, popiersie Peryklesa – pieczęcie paktu.

Korespondencyjna rozmowa Herberta i Elzenberga jest zapisem, szczególnym, wyrazistym, przekonującym, zmagań dwóch wybitnych twórców polskiej kultury oraz problemów, z jakimi borykali się w dążeniu do przyjęcia i spełnienia swojego powołania. Ono jest motorem akcji i osią intrygi rozgrywającej się na naszych oczach przygody duchowej. Kto ma uszy do słuchania, usłyszy; kto ma oczy – dostrzeże.

Herbert był studentem. U swojego wykładowcy szukał lekcji filozofii. Obaj rozumieli tę naukę w specjalny sposób. Elzenberg, cieszący się w II Rzeczypospolitej renomą wybitnego i oryginalnego myśliciela, był nie tyle uczonym z profesorskim tytułem, ile przede wszystkim mistrzem życia, mentorem. Nie wpajał dogmatycznych prawd i nakazów. Poddawał swoich uczniów filozoficznej inicjacji. Rozwijał w nich smak swobody, umysłową niezależność. Widzimy, jak delikatnymi i wstrzemięźliwymi uwagami prowadzi w listach młodego adepta filozofii na drodze poznania. Sformułowania profesora są lakoniczne; precyzyjny język odsłania wewnętrzną dyscyplinę piszącego. Uczucia trzyma na uwięzi, nie traci intelektualnej samokontroli. Listy ucznia są zrazu inne, ale z czasem i on opanuje sztukę regulowania niespokojnego płomyka odczuć, trawiących jego naturę.

Herbert do końca wracał pamięcią do postaci profesora.

„Kim stałbym się gdybym Cię nie spotkał – mój Mistrzu Henryku”, zapytywał w wierszu Do Henryka Elzenberga w stulecie Jego urodzin.

II

„Byłbym do końca śmiesznym chłopcem / Który szuka / Zdyszanym małomównym zawstydzonym własnym istnieniem / Chłopcem który nie wie” – stwierdza Herbert.

Dla filozofa jego młody przyjaciel był zapewne jakimś odosobnionym zjawiskiem, artystą w stanie naturalnym, nieświadomym, jak głęboko dzieło nurtuje los. Rozwój talentu ucznia umacniał Elzenbergowską wiarę w istnienie podmiotowe i twórcze. Życiowe kroki Herberta wywoływały u profesora zrozumienie i respekt. Dla postronnych decyzje te – takie jak niezłożenie w przepisowym terminie egzaminu na uczelni, porzucenie studiów, brak stałej posady, koczowniczy tryb życia, zrywanie wszelkich pęt: zobowiązań, związków ograniczających jego swobodę, gdy tylko odczuł ich najlżejszy ucisk – prowadzą na manowce samozatracenia się. „Ogromnie trudno wytłumaczyć, dlaczego nie żyję tak jak inni (posada, żona, zegar w sypialni, spacery dokoła stołu, rosół w niedzielę)”, zwierza się uczeń profesorowi. On jeden nie prawi morałów, nie zdaje pytań. Wie, że droga obrana przez Herberta stanowi wyraz jego duchowej niezależności. I że tylko ona prowadzi go do spełnienia. W tym trudnym czasie pierwszej połowy lat pięćdziesiątych w Polsce było niewielu zdolnych tak rozumować. Inni, nawet teraz, po latach, jak tego dowodzą niektóre książki poświęcone życiu Herberta i jego psychicznej sylwecie, widzą w tych samych zachowaniach przejaw rozprzężenia czy słabości. Nawet przyjaciele dostrzegali w wyborach Herberta albo instynkt samozniszczenia, albo naiwny idealizm, w najlepszym przypadku niezatarty schemat artystowskiej bohemy, z gruntu jemu obcy. Jego samego zaś, jak widzimy w listach, od czasu do czasu zagarniał przypływ desperacji, lęku, niepewności.

Któregoś dnia Elzenberg notuje refleksję, iż świadomość artysty, zwłaszcza poety, krystalizuje się w akcie twórczym i w pełnej formie poza nim (Herbert użyje na to samo określenia: „przedtem”) nie istnieje.

Dzieje się tak zwłaszcza „u ludzi, którzy się z życiem jakoś mierzyli, pasowali, i z tych zapasów czerpali treść dla swojej twórczości”, zauważa profesor, a my się zastanawiamy, czy asumpt do takiej uwagi dał mu nieznany autor wedyjskiego hymnu, który „może pasł krowy”, czy osoba Herberta. A może – własne doświadczenie? Tę prawdę, znaną artystom o przenikliwej inteligencji, wyraził swego czasu Josif Brodski, mówiąc, że nigdy nie wie, dokąd zaprowadzi go wiersz.

Elzenberg podważa mocno ugruntowany, pospolity pogląd, jakoby utwór był zapisem rozmyślań artysty nad zaznanym doświadczeniem: „przeżycie, to co się z nim dzieje – z jego wnętrzem, jego istotą – dochodzi do świadomości nie inaczej, jak w postaci aktu twórczego […]. Nagromadzony potencjał przeżyciowy aktualizuje się i wybucha w postaci dzieła […]. Nie wystarczy nawet powiedzieć, że przeżycie «wciela się» w utwór; występuje ono od początku w postaci twórczej i z nią przechodzi wszystkie swe fazy. Twórczość jest formą, w jakiej rozgrywa się dramat życia, realny, ludzki dramat człowieka, a dzieła są etapami, perypetiami tego dramatu”, stwierdza.

Ta mądra uwaga przywraca dzieło w samej jego genezie twórczemu widzeniu (czyli nie wywodzi go, jak zwykle pod piórem biografów – z reguły upraszczających związki, zawsze zawiłe, łączące sztukę z życiem – z morale autora, jego lektur, przygód i wszelakich bałamuctw). Lecz skoro nie chcemy zaprzeczyć wiedzy zawartej w tym spostrzeżeniu, musimy przyjąć, że poczynił je ktoś, komu była dana ta właśnie postać sztuki. Dar wyprowadzania z tak nieosobistej głębi psychiki rodowodu utworu był diamentowym talentem Elzenberga. Jako krytyk jeszcze w latach międzywojnia zdobył sobie uznanie wąskiego kręgu bardziej wyrafinowanych umysłów, z najmłodszych zwrócił na niego uwagę Ludwik Fryde.

„Gotowe dzieło kształtuje realne życie późniejsze, wyznacza mu tok i kierunek. Artysta w swym dalszym rozwoju czuje i myśli tak a tak, dlatego że ma za sobą takie a takie dzieło; jest ono siłą, która określa jego ludzką rzeczywistość; i stopniowo staje się on tworem swych dzieł, tak jak one są jego tworami […]. Uzupełniająco zaś warto chyba zaznaczyć, że wszystko to dotyczy przede wszystkim poetów, bo u nich, jako artystów słowa, a więc bądź co bądź także i myśli, utwór w sposób naturalny i mniej więcej konieczny staje się narzędziem uświadomienia sobie siebie samego”, dopowiada Elzenberg.

Na drodze do uzyskania tej mądrości Elzenberg był mistrzem i przewodnikiem, Herbert uczniem, może zawstydzonym własnym darem i niepewnym, jak ma sobie z nim poczynać.

III

„Żyliśmy w czasach które zaiste były opowieścią idioty / Pełną hałasu i zbrodni” – Herbert ciągnie swoją opowieść.

U początku tego listownego kontaktu odkrywamy dwa wydarzenia: odsunięcie Elzenberga od zajęć dydaktycznych na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika jesienią 1950 roku i przeniesienie się Herberta, wskutek rozbicia wydziałów toruńskiej humanistyki, na studia do Warszawy z początkiem następnego roku akademickiego 1951/52. Profesor, zmuszony porzucić swoją główną specjalność, stara się na innej uczelni o wykłady z literatury francuskiej. Był jej miłośnikiem i wybitnym znawcą. W trakcie drugiego semestru i te zajęcia zostają uniemożliwione. Za zezwoleniem odpowiedniego ministerstwa, o które zadbał zapobiegliwy pracodawca, uczony podejmuje zlecone prace wydawnicze. Represje reżymu w Polsce wobec najbliższego środowiska Elzenberga sięgają szczytu. Kadra starej, przedwojennej profesury uległa rozbiciu. Ciosy te podcięły życie niektórych współpracowników profesora. Zamknięto „Zeszyty Wrocławskie”. On sam traci uczniów. Ma niewielu przyjaciół i jeszcze mniejszą garstkę wyznawców. Jego twórczość poetycka nie jest znana. Od 1953 zaczyna zapadać na zdrowiu. Porządkuje rękopisy niewydanych prac. W wyniku przemian politycznych Października 1956 zostaje przywrócony do zajęć akademickich i 1 X 1957 ponownie mianowany kierownikiem Katedry Filozofii UMK. Znajduje się na marginesie życia naukowego przed i po Październiku. Dopada go starość, niemal niedołężny osiada w Warszawie. Umiera w wielkich cierpieniach w roku 1967. Miał wtedy lat 80. Przemyślenia filozoficzne i szkice literackie dostępne szerszym kręgom zawarł w dwóch publikacjach, które udało się ogłosić w latach 1963 i 1966.

Herbert z młodego, nieustatkowanego studenta przedzierzga się w świadomego siebie nieustabilizowanego życiowo artystę. Ogłasza kolejne tomy. Zawarte w nich wiersze wyszły spod pióra człowieka, który nie miał stołu do pracy ani nawet własnego kąta i pomieszkiwał jako sublokator w cudzych mieszkaniach lub krążył po Polsce. Ćwiczył się też w prozie. Wolno uznać, że osiągnął wtedy biegłość w jej najmniej popularnym gatunku – pisaniu podań. „Ja niżej podpisany Herbert Zbigniew” zabiegał o zameldowanie w Warszawie, przynajmniej czasowo, na trzy miesiące; odwoływał się od decyzji władz nakazujących w trybie nagłym wysiedlenie go ze stolicy w ramach walki z chuliganami; usprawiedliwiał 10-minutowe spóźnienie do pracy, zwracał się o trzydniowe zwolnienie z powodu wyjazdu.

Od chwili porzucenia studiów, w roku 1952, usiłuje żyć z pióra. W roku 1953, po śmierci Stalina, „Tygodnik Powszechny” i „Przegląd Powszechny”, pisma, z którymi udało mu się nawiązać regularną współpracę, zostają zamknięte. Z innymi zrywa sam, ugodzony do żywego ich politycznym kunktatorstwem. Utrzymuje się z robienia kwerend, pomagają mu najbliżsi, pracuje jako chronometrażysta-kalkulator, ekonomista, biuralista, urzędnik. Pierwsze tomy jego poezji, ukazujące się od roku 1956, zapewniają mu trwałe miejsce w polskiej literaturze. Po Październiku jego sytuacja trochę się zmienia: wyjeżdża na Zachód, poznaje nowe kraje, pisze szkice, publikuje. Dostaje przydział na mieszkanie. Jest to kwaterunkowa kawalerka o powierzchni 28 m2. Jego twórczość zaczyna być znana w świecie. Los poety pozostał jednak ten sam. Okresowo nęka go, jak wyzna, „herbertowski” nastrój.

Znoju tego życia i związanych z nim upokorzeń, nędzy, goryczy możemy się tylko domyślać. W listach się o tym nie mówi. Co najwyżej przynoszą one oszczędne, zawsze skrótowe wiadomości. I to tylko niektóre, niekiedy. Nie dobiega nas lament, utyskiwanie, drobiazgowa litania doznanych krzywd. Nikt też nie opowiada o swoim heroizmie, wyrzeczeniu, poniesionych ofiarach. Nie należy tego przypisywać roztargnieniu. To niepojęte dla niektórych dzisiejszych biografów i krytyków męstwo cechowało obydwu, profesora i ucznia. Poza tym, jak powiedział o pokrewnym im duchu inny adept poetyckiej sztuki Herberta, nic o sobie nawzajem nie musieli wiedzieć, gdyż byli przyjaciółmi. Pochłaniało ich co innego.

IV

„Twoja surowa łagodność delikatna siła / Uczyły mnie jak mam trwać w świecie niby myślący kamień / Cierpliwy obojętny i czuły zarazem” – wyjawia Herbert.

Rodzaj metafizyki, który samotnie uprawiał w Polsce Elzenberg, sięgał swoimi korzeniami do filozofii starożytnych. Stoicyzm był znakiem rozpoznawczym wielkich przedstawicieli XX stulecia – „wilczego wieku”, jak nazwał go Osip Mandelsztam, niemal rówieśnik Elzenberga. Filozof, tak jak jego student i tylu innych uczyli się, jak żyć pod ciężarem doświadczeń historii. Stoicyzm wpajał dzielność, opanowanie, odporność wobec dojmujących przeżyć. Trwać jak myślący kamień, cierpliwy, obojętny – to wzór zachowania, który wychynął z głębi czasu, wraz z sylwetką Marka Aureliusza, króla-filozofa. Elzenberg w roku 1921 poświęcił mu na Uniwersytecie Jagiellońskim dysertację habilitacyjną. Kierował się mądrością starożytnych we własnym życiu i w swojej filozofii. Jak oni, chciał przeniknąć głębię i powagę losu, i rozważał jego sens na tle uniwersum – kosmicznej całości bytu. Lecz ataraksja, zalecana przez stoików, zadowalała go tylko częściowo. Bolała go postawa chłodnej obojętności, ranił brak uwagi dla spraw ludzkich – nieuchronna cena stoickiej sztuki dystansu. Obawiał się, że zalecane przez filozofów powściągnięcie uczuć zamienia w wyniosły posąg. Pragnął mistycznego oderwania. Buddyzm był mu milszy ze względu na delikatną aurę, łagodną barwę uczuć, czułość. Również Herbert chciał zdjąć z twarzy Marka Aureliusza maskę stężałych rysów bohaterskiego cesarza, zobaczyć, jak w jego mądrym i ciężkim spojrzeniu zapala się iskra żalu. W wierszach zamierzał zapisać pełną gamę doznań swojego czasu, także tych nie uznawanych przez króla-filozofa – przyspieszony puls, strwożony oddech. Dar empatii, współodczuwania, wyryty w jego poezji, był jej filigranowym prześwitem. W Przesłaniu Pana Cogito sformułował przestrogę: „strzeż się oschłości serca kochaj źródło zaranne / ptaka o nieznanym imieniu dąb zimowy”.

Męstwo, duchową niezależność – cnoty wyróżnione w etyce Elzenberga – w jego osobistym przypadku opromieniała dyskretna i czujna dobroć. Jej stały przejaw widzimy w listach. Był to może najbardziej poruszający wykład jego aksjologii. Lecz ta „surowa łagodność delikatna siła” ustanawiały także jej rdzeń. W poetyckim wyznaniu, zastanawiając się, wzorem Hölderlina, nad tym, co jest w życiu „najwyższe”, profesor stwierdził: „pragnąć walki, służby, sławy”. Na pytanie o to, co jest w życiu „najgłębsze”, odpowiedział natomiast, że jest to zachowanie, na obranej drodze „walki, służby, sławy”, umiejętności, aby: „w miękkim uśmiechniętym oku / Wyczytać lęk i przepaść i grzech tajnie śniony, / I kochać jak się kocha twarz zmiennych obłoków, / Jak uśmiech fal bezgrzesznych i traw leśnych skłony”.

W roku 1953 miał przebyć niebezpieczną operację. Zanim udał się do szpitala, kopię tego wiersza posłał Herbertowi.

Hart był dla filozofa szlachectwem duszy. Pod warunkiem, że jej nie niszczył. W swoim dekalogu cnót zalecanych profesor pierwszeństwo przyznawał tym, które pomagają ocalić uśmiech i lekki obłok oddechu – ukoić rozpacz, samotność, niepokój, lęk, ale ich nie zgłuszyć, gdyż są to uczucia przynależne do samej istoty człowieczeństwa. Wyobrażam go sobie jako człowieka, który do uczniów zwracał się półgłosem.

V

„Krążyli wokół Ciebie sofiści i ci którzy myślą młotem / Dialektyczni szalbierze wyznawcy nicości”.

Po studiach literackich i filozoficznych w Szwajcarii i na Sorbonie, gdzie był m.in. słuchaczem wykładów Bergsona, Elzenberg pozostał przy filozofii. W latach trzydziestych objął katedrę w Wilnie. Aspirował do własnego systemu, znany jako twórca aksjologii i jej samotny reprezentant w XX wieku. Ukazuje to Lesław Hostyński: „W czasach dominacji filozofii o nastawieniu pozytywistycznym Elzenberg proponował obronę wartości, wartości absolutnych i obiektywnych, rozumianych niemal na wzór Platoński. Ten nowoczesny platonik był reprezentantem radykalnego, ontycznego obiektywizmu aksjologicznego w odmianie idealistycznej. W tym sensie był myślicielem wyjątkowym nie tylko w polskiej, ale i w europejskiej filozofii XX wieku. Był zwolennikiem poglądu, że wartość estetyczna jest poznawalna, a poznaje się ją w przeżyciu kontemplacyjnym i poprzez ekspresję. W dziedzinie etyki był natomiast zwolennikiem perfekcjonizmu wywodzącego się z myśli stoickiej. Nie uznawał wyznaczania celów i rozwiązań połowicznych, był maksymalistą etycznym”.

Profesor był przeświadczony o obiektywnym istnieniu wartości i, zarazem, o nieprzeniknionej dla rozumu naturze bytu. W centrum jego refleksji znalazła się postawa religijna. Właściwy jej głód absolutu kierował poznaniem, zakorzeniając je w ontologii – poszukiwaniu „istoty rzeczy”. Tymczasem rozwijana przez rówieśników uczonego filozofia o nastawieniu neopozytywistycznym z zasady oddalała pytania metafizyków, jako nierozwiązywalne lub błędnie sformułowane. Toteż ich rozstrzygnięcia były dla niego próżną sofistyką.

Elzenberg wyodrębniał w dziejach ludzkości dwa niestykające się ze sobą nurty – barbarzyństwa, zbrodni, zniszczenia oraz kultury, zasilanej twórczością, religią, filozoficznym poznaniem. Fiasko, na jakie skazują człowieka natura, historia, kosmos, jest okupione wysiłkiem twórczym i gestem etycznym. Zbawienie – w sensie filozoficznym, w jakim pojmował je myśliciel – jest więc dostępne (jego wywód na ten temat z początku lat pięćdziesiątych nie ujrzał światła dziennego, ponieważ na drodze do filozoficznego zbawienia stanęła wówczas cenzura).

Głównych przeciwników metafizyki profesor upatrywał w uczonych ze szkoły lwowsko-warszawskiej. Całymi latami przed II wojną i jeszcze w późnych latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych prowadził z nimi nieustępliwą wojnę. Oskarżał ich, jak również ich kontynuatorów, o odstępstwo dla niego najpoważniejsze: o rezygnację z właściwego powołania filozofii. Powiada się nawet, że zawzięcie ich krytykując, stworzył mit tej szkoły i wyjaskrawił jej poglądy (w przypadku Elzenberga chodziło oczywiście o krytykę czysto filozoficzną; niewygoda jego położenia wynikała również z tego, iż szkoła lwowsko-warszawska była w okresie stalinizmu celem zaciekłych ataków marksistów, toteż profesor ogłosił wówczas na tym froncie jednostronne zawieszenie broni).

Marksizm był dla niego propozycją nierzetelnej filozofii. Odrzucał go całkowicie. I, zapewne dlatego, niemal zupełnie w swojej polemice pomijał. Określenie „wyznawcy nicości” w przywołanym tu wierszu Herberta należy rozumieć jako obelgę. Oznaczało chybione podejście do rzeczywistości: marksiści – „dialektyczni szalbierze” – już u progu rozumowania o świecie natykali się na zatrzaśnięte drzwi. Dialektyka odcinała ich od drogi poznania prowadzącej do prawdy bytu.

Poglądy Elzenberga nie miały nic wspólnego z nihilizmem we współczesnym jego rozumieniu. Dowodził całym swoim dziełem, iż życie ludzkie jest „wartościowe obiektywnie”: „A że liczne formy życia są piękne, że życie jest warunkiem istnienia wszystkich rzeczy, wartościowych, że w nim się one poczynają i w świadomości żyjących dochodzą do bytu, więc jest wartościowe istotnie. A zatem, choć doczesne, lepsze niż niebyt: niebyt bowiem, nie będąc niczym, nie może być wartościowy”.

Niektórzy krytycy usiłowali umieścić w perspektywie nihilizmu dzieło Herberta. Nie mogła go spotkać większa obraza. Z jego poezji znamy wizje „królestwa bez kresu”, „miasta popiołów”, „ciemnego kresu”, „migotania nicości”; pojawia się w niej „ogromny pysk nicości”. Lecz nicość u niego to, jak u Elzenberga, zawiesista mgła, która spowija pejzaż, uniemożliwiając rozpoznanie świata. Poeta przedstawił ją też pod postacią wysłannika nieszczęść, którego trudno opisać, gdyż „wymyka się definicjom”. O tym, że „jest / jest na pewno”, dowiadujemy się z „dowodu nie wprost”; świadczy o tym zło, które wyrządził: „dowodem istnienia potwora / są jego ofiary”.

Właśnie w istnienie dobra i zła, prawdy i kłamstwa nie wątpił Elzenberg, co go skutecznie uodporniło na pokusy nihilizmu. Herbert niejednokrotnie dawał wyraz wyznawanemu w ślad za swoim mistrzem, a może nawet jeszcze przed ich znajomością, stoickiemu przekonaniu o tym, że kosmos, natura, historia, polityka, „zdradzą nas” i wydadzą nicości, skazując na nieuchronną porażkę. W obrazy świata wpatrywał się nieufnym okiem sceptyka. Jego niewiara miała jednak granice. Wytyczył je linią stanowczą: nigdy nie uznał moralnego relatywizmu. Chciał pozostać wierny zasadzie „niepewnej jasności”.

Podejrzenie o nihilizm powinno zostać oddalone. Wydaje się natomiast, że należałoby głębiej rozważyć właściwą i filozofowi, i poecie, podstawową intuicję. Cechuje ona twórczość Herberta, uważaną z tej racji, według arcytrafnego określenia Stanisława Barańczaka, za „poezję chwiejnej równowagi”. Jest to mianowicie przeświadczenie o sprzecznej naturze bytu. Sformułował je w swoich zapiskach profesor.

Dla metafizyka w stanie naturalnym, instynktownie wpatrzonego w „istotę rzeczy” i zawsze wnikającego poza grę pozorów, wiry na powierzchni, największym problemem jest zmiana. Zdarza się, że nadaje jej imiona zdrady, odstępstwa, niepamięci. Nakaz wierności jest najgłębszy, tkwi w sercu rzeczy.

W wierszu upamiętniającym Elzenberga Herbert formułuje swój pogląd dobitnie: „Ale Prawo Tablice Zakon – trwa”.

VI

„Jeszcze na łożu śmierci – tak mi mówiono – czekałeś na głos ucznia”.

Cóż takiego Herbert-poeta zawdzięczał Elzenbergowi?

Wiemy, jakie wiersze pisał na początku. Akurat został studentem Elzenberga w Toruniu. Ogłosił je własnym piórem nurzanym w atramencie, w szkolnym zeszycie – okolicznościowym albumiku. Herbert nie opublikował swoich juweniliów. Jak wiemy, cechowały go wysokie wymagania wobec własnego dzieła.

Elzenberg, autor esejów filozoficznych o uznanych walorach literackich, także pisał wiersze. Uważał, że poezja powinna być wyrazem głębszych poglądów na temat życia, chwytać sedno doświadczenia egzystencjalnego.

Powinna być przeniknięta ideami, twierdził. Kiedy Herbert w liście do niego wspomina swoją ciotkę (oczywiście, zaznacza poeta, wychowywała się jeszcze w XIX wieku), która uważała, iż w liście powinno być więcej idei niż rzeczy, słyszymy czułe i przekorne echo upomnień udzielanych przez profesora. Odnajdujemy je również w dzienniku filozofa: „Poezja nie może żyć sama z siebie, ani z tego, co jej dostarcza życie bieżące […]. Poezja potrzebuje idei, religii, filozofii, dążeń etycznych; musi się karmić ideą i być głosem jakiejś myśli o świecie”.

Wiersze takie pojawiły się u Herberta w czasie znajomości z Elzenbergiem. Posłał je swojemu mistrzowi. Stały się tematem ich korespondencyjnej rozmowy. Niektóre poeta ogłosił drukiem. Wznawiał je w kolejnych wydaniach swoich tomów. Pozostają w kanonie jego dzieła.

W tych pierwszych utworach Herberta, pisanych z szerszej perspektywy, rozpoznajemy kosmiczny zasięg horyzontu filozoficznego Elzenberga, na którym rozgrywa się ludzki los. Także trwałe przekonanie poety o tym, że sens życia, nieuchwytny w planie historii i w planie natury, istnieje obiektywnie, zakorzeniony w wartościach moralnych, w walce o ich utwierdzenie, w twórczej samorealizacji, w poznaniu, wywodzi się bezpośrednio z systemu myślowego jego profesora. Przedmiotem poezji Herberta były, zgodnie z nauką mistrza i naturą talentu jej autora, nie tyle przeżycia, ile ich sens egzystencjalny. Chciał go opisać. Nie miał gdzie drukować, a kiedy swoje wiersze dawał komuś do wglądu, w odpowiedzi dochodziły go głosy, że są zbyt trudne, chłodne, zbyt intelektualne. Rozumiał je wówczas może tylko Elzenberg. Jakkolwiek zbijała go z tropu ich nieoczekiwana forma.

Zalecenia profesora miały również postać bardziej szczegółową. Odradzał wikłania się w analizy psychologiczne, mierziło go studiowanie własnej psychiki, zgłębianie małych sekretów, mówiąc słowami Herberta, „małej rozbitej duszy / z wielkim żalem nad sobą”. Był przeciwnikiem wszelkiego, jak to nazywał, „ramiarstwa”: psychologii, socjologii, historyzmu, marksizmu, czyli nieistotowego ujmowania życia. Twórczość Herberta tchnie tym samym przekonaniem. Nie sądzimy, iżby poeta je ślepo przejął od swojego mistrza. Osoba i dzieło Elzenberga w artystycznym i życiowym dojrzewaniu Herberta stały się przede wszystkim inspiracją, podprowadzając poetę do progu inwencji własnej. Rozpostarły się wtedy przed nim nowe horyzonty. W trakcie tej znajomości nastąpiło otwarcie pisarstwa Herberta, szczególnie jego poezji i eseistyki, a także dramatów, na głębszą problematykę filozoficzną, i, również, na całe złoża tematów pojawiających się w ówczesnych i późniejszych utworach.

Elzenberg był też tym, który uznawał, że kunszt artystyczny odzwierciedla hart moralny. Prawość była dla niego „sprawą smaku”.

VII

„Niech pochwalone będą Twoje księgi / Szczupłe / Promieniste / Trwalsze od spiżu”.

Student dość szybko pojął, że droga nauki jest przed nim zamknięta. W kilku wierszach rozprawił się z filozofami, co ubodło jego profesora. Ale ślepo szedł za wezwaniem wewnętrznego głosu. Przyrodzona mu intuicja metafizyczna miała stać się miarą jego wierszy. Herbert wysłuchiwał uwag profesora o amuzyczności nowoczesnej poezji, jej zaskakujących metaforach, prozaicznym wysłowieniu. Nawet im przytakiwał. Ale nie wprowadzał poprawek do wierszy. W jakiś czas później Elzenberg dostrzegł ich wielkość. Przyznał to niezwłocznie w liście.

Czytając utwory Herberta, odnosimy wrażenie, że przybył do nas gotowy, z otchłani czasów, w której siebie uformował. Jego pasja życia, głód rzeczywistości, były instynktowne, jakby odziedziczył je wprost od starożytnych Greków. „Empiria”, jak określał to jego mistrz, była właściwym żywiołem poety. Chciał się w niej zanurzyć, doznać jej napięć i piękna. Konkret budził w nim metafizyczną czujność. Był osnową artystycznego obrazu.

W Elzenbergu skóra świata wzbudzała odrazę. Jego duchowe nienasycenie, zmuszające nas do ustawicznego szukania sensu życia i przenikania jego tajemnic, była w stanie ukoić tylko wizja szersza niż wysnuta na kanwie codziennej egzystencji, ba, wręcz sięgająca poza ziemię, kosmiczna. W czasie przyjaźni z Herbertem profesor czerpał coraz bardziej z mistycyzmu dalekowschodniego w najsurowszej jego postaci – z buddyzmu hinajańskiego.

Poeta pozostał obojętny na buddyjski trop w filozoficznych poszukiwaniach profesora. W pewnym momencie nawet się zbuntował przeciwko konstruowaniu, jak to zarzucił mistrzowi, własnej religii. Chciałby, domyślamy się z jego listu, religii mniej oderwanej i nie tak skrajnie indywidualistycznej; łączącej, a przynajmniej podzielanej przez innych: z dymem ofiarnym, obrzędem. Granicą eksperymentu był dla niego deizm, godzący tradycję chrześcijaństwa z właściwym im obu sceptycyzmem.

W listach dochodziło do konfrontacji dwóch odmiennych temperamentów twórczych. Lecz kiedy Herbert obrał „ziemską” drogę swojej poezji, jego mistrz bynajmniej nie uznał, że są to rozstaje, i że ich drogi rozchodzą się w przeciwne strony. Okazał życzliwe zaciekawienie. Zawsze gotowy rozpocząć twórczy wysiłek od nowa, płacił za ten dar odmiany ciągłym podważaniem i przeformułowywaniem własnych ustaleń. Jego dziennik jest szkołą wielostronnego ujmowania rzeczy.

Uczyli się wówczas od siebie nawzajem.

Poszukiwana przez Elzenberga droga duchowego wyzwolenia miała być zarazem drogą wyswobodzenia z pęt życia społecznego; uwolnienia od powszedniości. Przyznawał jednak w ówczesnych zapiskach, i sądzimy, że miały w tym pewien udział wiersze Herberta, iż konkret i „empiria” życia są źródłem mądrości i skarbem filozofii; potrafił ocenić, przynajmniej w teorii, jakie pożytki płyną z poznania tego typu „ziemskich” uwikłań. „Wspaniałość tego świata i wolność ducha, który się z jego okowów wyłamał: to plus tamto, to dopiero jest pełnia”, zanotował 8 IV 1954.

Myśliciel spostrzegł także konieczność zrównoważenia właściwego mu, jakby z natury napowietrznego typu poznania – doświadczeniem zmysłów, rzeczowością. Uchwycił lotnym spojrzeniem mistyka, dlaczego bohaterem wiersza staje się przedmiot. Nie wiemy jaki, ale zgadujemy, że mógłby to być na przykład stołek lub kamyk, i że do sformułowania tej przenikliwej uwagi dały zapewne asumpt powstałe w tym czasie utwory Herberta. Podążając tym tropem, filozof zapragnął opracować „mistykę niezaprzeczną”, która, wzorując się na sztuce, byłaby jakąś formą sublimacji wartości etycznych. Jej punktem wyjścia byłaby więc afirmacja; u podstaw tej mistyki pozytywnej, nie odwracającej się od świata, odnajdujemy Herbertowskie studia przedmiotów.

Herbert poszedł własną drogą. Nie zapomniał roli, jaką odegrał w jego twórczości Elzenberg: „Niech pochwaleni będą Twoi przodkowie […] // Niech pochwalona będzie Twoja kołyska”…

Tu wywód urywam. Jego celem było ukazanie, jak dalece twórczość obu autorów wyznacza dukt ich korespondencji. Niekiedy, jak widzieliśmy, listy te podążają własnym tokiem, kiedy indziej kluczą, zbaczają, pojawia się nowy trop. Ścieżkę myśli przecina konna sylwetka Marka Aureliusza, po chwili ginie nam z oczu. Zapewne zmierza na inne spotkanie. Tym razem z rosyjskim poetą.

Posłowie do: Zbigniew Herbert, Henryk Elzenberg, Korespondencja, Zeszyty Literackie

BARBARA TORUŃCZYK

Badania nad wścieklizną: historia naukowego oszustwa

(...)

"Chciwość, władza i kontrola
 

Wszelkie barwne przepisy nakazujące obowiązkowe szczepienie na wściekliznę psów, są wynikiem działania niektórych grup interesów. Przede wszystkim chodzi o lekarzy weterynarii oraz miejscową biurokrację. Jakie są tego przyczyny? Chciwość, władza i kontrola.

Lekarze weterynarii otrzymują duży odsetek z zysku ze sprzedaży szczepionek podawanych w swoich gabinetach. Średnio szczepionki kosztują od 30 (szczepienie na wściekliznę) do 100 złotych (szczepionka wieloskładnikowa) za dawkę. Dlatego też dopóki lobby lekarzy weterynarii będzie wspierać barwny przepis nakazujący coroczne szczepienie przeciwko wściekliźnie, dopóty pieniądze będą zasilać ich kieszenie. Z czegoś przecież muszą żyć. Ponieważ nie ma możliwości porównania regionów, gdzie nie szczepi się np. psów z regionami z wysoką wyszczepialnością, nie jesteśmy w stanie zweryfikować skuteczności takich szczepień.

Towarzystwa weterynaryjne, współpracując z innymi grupami i politykami w terenie, są wynagradzani wysokim prestiżem i pozycją zawodową w społeczności. Przecież chronimy cię przed zachorowaniem na wściekliznę – powiedzą – bez względu na to, czy tak choroba istnieje, czy nie. Z kolei politycy i urzędnicy samorządu terytorialnego korzystają z uprawnień wynikających z większej kontroli nad naszym życiem, wzbogacając przy okazji skarb publiczny opłatami i karami pieniężnymi, sprawiając przy tym wrażenie, że samorząd robi coś z populacją zwierząt, chorobami i zagrożeniami dla społeczeństwa. Stąd od czasu do czasu pojawiające się tabliczki o zagrożeniu wścieklizną. Ciemny lud trzeba trzymać w ryzach. Przy tej okazji odstraszy się też potencjalnych kłusowników i zachowa więcej zwierzyny na odstrzał dla uprzywilejowanych grup, które stać na tę rozrywkę.

O panującej w krajach trzeciego świata wściekliźnie, gdzie nie szczepi się zwierząt, a umieralność na tę chorobę jest rzekomo bardzo wysoka, co jakiś czas informują nas agencje informacyjne. Czy któryś z dziennikarzy pofatygował się choć raz, żeby sprawdzić te dramatyczne doniesienia?

Właśnie podsycany przez media i ludowe przekazy paraliżujący strach przed „bestią z lasu” – nasz lęk pierwotny – powoduje, że nikt nie pyta, o co w tym wszystkim chodzi.

Działania niepożądane po szczepieniu przeciwko wściekliźnie
 

Jak wynika z danych WHO, istnieją trzy główne typy szczepionek przeciwko wściekliźnie przeznaczonych dla ludzi:

1) Szczepionki zawierające tkanki mózgowe zwierzęce

– Szczepionka z wirusem wścieklizny inaktywowanym fenolem lub BPL(beta-propiolaktonem), na podłożu z materiału pobranego od owcy lub kozy albo z mózgu. Szczepionka zawiera tkanki nerwowe i jest stosowana w Azji i Afryce;

– Szczepionka z wirusem wścieklizny inaktywowanym BPL na podłożu z mózgu oseska myszy, ze zmniejszoną zawartością mieliny. Używana jest w Południowej Ameryce.

2) Ptasie szczepionki, wykorzystujące jako podłoże embrion kaczki są inaktywowane przez beta-propiolakton i oczyszczane poprzez ultrawirowanie. Szczepionka taka jest stosowana w Europie.

3) Szczepionki z hodowli komórkowych

– Szczepionka produkowana w hodowlach ludzkich komórek diploidalnych (HDCV) hodowana jest na ludzkim fibroblastie, inaktywowana beta propiolaktonem i stosowana głównie w Europie i USA;
– Szczepionka produkowana z pierwotnych komórek nerki chomika (primary hamster kidney cells – PHKC) jest hodowana na komórkach nerki chomika, inaktywowana formaliną; produkuje się ją i używa w Rosji, niektórych krajach WNP i Chinach.
– Oczyszczona hodowla komórek zarodkowych piskląt (PCEC) jest inaktywowana przez beta-propiolakton, oczyszczona przez ultrawirowanie i jest sprzedawana od wielu lat w Europie i w Stanach Zjednoczonych;
– Oczyszczona szczepionka przeciwko wściekliźnie Vero (PVRV), hodowana na komórkach Vero, inaktywowana beta-propiolaktonem i oczyszczana przez ultrawirowanie; licencjonowana we Francji
– Szczepionka przeciwko wirusowi wścieklizny (RVA), w której używa się szczep Kissling wirusa wścieklizny, zaadaptowany do diploidalnej komórki fibroblastów płucnych płodu rezusa, inaktywowany b-propiolaktonem i zawierający fosforan glinu

Jak podają źródła medyczne szczepionki zawierające tkanki mózgowe zwierzęce, tj. pierwszego typu (używane w Afryce, Azji i Ameryce Południowej) wywołują ciężkie zdarzenia niepożądane. Dokładnie tak samo, jak miało to miejsce w eksperymentach Pasteura.

Pacjent może cierpieć na poważną i często śmiertelną chorobę po szczepionce na bazie tkanki nerwowej. Wypadki te dzieli się na dwa typy: wścieklizna wywołana szczepionką oraz wypadki neuroparalityczne (w obu chodzi o to samo), które stanowią największe zagrożenie ze strony szczepień przeciwko wściekliźnie. Wszystkie typy szczepionek zawierających dorosłe ssacze tkanki nerwowe wykazują podobne zdolności do wywoływania reakcji neuroparalitycznych. Reakcje neuroparalityczne zwykle rozwijają się między 13 a 15 dniem leczenia i mogą przyjmować jedną z trzech następujących form:

Typ Landry. W tym typie wypadku pacjent szybko staje się gorączkowy i cierpi na plecy. Migotliwy porażenie nóg zaczyna się i w ciągu jednego dnia ramiona stają się sparaliżowane. Później paraliż rozprzestrzenia się na twarz, język i inne mięśnie. Wskaźnik śmiertelności wynosi około 30%; w pozostałych 70% odzysk zwykle występuje szybko.

Typ Dorsolumbar – zapalenie rdzenia kręgowego. Pacjent może być gorączkowy i czuć się słaby, z porażeniem kończyn dolnych, zmniejszoną wrażliwością i zaburzeniami zwieracza. Umieralność nie przekracza 5%.

Zapalenie nerwu – czasowy paraliż nerwu twarzy, oczu, językowo–gardłowego, okoruchowego lub nerwu błędnego."

Strach przed bestią

Wścieklizna jest dziś uznawana za niebezpieczną wirusową chorobę zakaźną niektórych ssaków, mogącą przenieść się na człowieka. Cechuje ją znaczne podniecenie i agresja („wściekłość”). Wściekliznę nazywa się też wodowstrętem lub hydrofobią (z łac.), co jest odbiciem jednego z objawów choroby, mianowicie mimowolnych skurczów mięśni na widok lub sam dźwięk wody.

Popularny w czasach Louisa Pasteura – odkrywcy szczepionki na tę chorobę – horror związany z wścieklizną nie miał żadnych podstaw w statystykach, ani znaczenia dla demografii, ponieważ hydrofobia była bardzo rzadka u ludzi. Tuż przed wynalezieniem tej „cudownej szczepionki” śmiertelność we Francji oficjalnie nie przekraczała 50 osób rocznie. Pomimo tak sporadycznego występowania, wścieklizna od dawna zajmowała szczególne miejsce w ludowych przekazach. Aż do czasów AIDS była ucieleśnieniem tajemniczej i przerażającej choroby, a jej typowym nosicielem miał być najlepszy przyjaciel człowieka. Hydrofobia od czasów średniowiecznych powiązana była z ludowym wyobrażeniem bestii, choroby związanej z demonami (teoria miazmatu).

W dawnych czasach, jak odnotowano w zapiskach dostępnych w starych bibliotekach, pocałunek króla miał leczyć wściekliznę. Później odkryto, że kawałek królewskiego ubrania może być równie skuteczny. Wierzono też, że „kamień szaleństwa”, stosowany w miejscu ugryzienia, „wyciągał szaleństwo”. Natomiast fragment „sierści psa, który nas ugryzł” powinien zostać przeżuty, połknięty lub zawiązany na ranie.

Badania nad wścieklizną

W 1881 r. chemik Louis Pasteur ogłosił, że odkrył metodę przenoszenia wścieklizny pomiędzy zwierzętami. Mianowicie w sterylnych warunkach pobrał zawartość czaszki zwierzęcia uznanego za chore na wściekliznę, a następnie wstrzykiwał ją przez dziurę wydrążoną w czaszce zdrowego psa bezpośrednio na powierzchnię mózgu. Przyznam, że to dość osobliwa metoda udowadniania zarażenia daną chorobą. W dodatku uciekająca się do okrutnej wiwisekcji, nie uwzględniającej traumy zwierzęcia, na którym przeprowadza się tortury. Takie zabijanie uznawane jest do dziś przez wirusologów jako bezpośredni dowód na istnienie danego wirusa, zdolności replikacji oraz jego izolacji. Gdyby Pasteur pobrał tkankę od każdego innego (zdrowego) zwierzęcia, efekt byłby zapewne ten sam.

Nigdy jednak nie wydzielił w swoich badaniach nad „wirusem” odpowiednich grup kontrolnych, aby się o tym przekonać.

Inną techniką „zarażania” chorobą było dożylne wstrzyknięcie tego samego materiału. Jednak w przeciwieństwie do wyżej przedstawionej wewnątrzczaszkowej iniekcji, tutaj wirus wywoływał wściekliznę w formie „paraliżu”, a nie „szaleństwa”. Jak się to ma do 3 postulatu Kocha (drobnoustrój wyodrębniony od chorej osoby, po wprowadzeniu do ludzi lub zwierząt musi wywołać tę samą!! chorobę) nie mam pojęcia. Idźmy dalej. (...)

Mit wielkiego bohatera, czyli jak góra urodziła mysz

Mit wielkiego bohatera narodowego, a dziś całej ludzkości, Pasteur zawdzięczał w swoich czasach głównie francuskiemu nacjonalizmowi. Jego koledzy z Akademii Nauk mówili wręcz, że jego szczepionka na wściekliznę „przydaje najwybitniejszy połysk naszemu krajowi” oraz że data jej publicznego zaprezentowania 26 października 1885 r. będzie „na zawsze chwalebna dla francuskiej nauki.”

Badania Pasteura nad wścieklizną pozostawiły ponadczasowe etyczne dylematy. Idąc za amerykańskim Centers for Disease Control and Prevention (CDC), od 1977 r. zanotowano tylko trzy przypadki wyleczenia z symptomów wścieklizny. Z drugiej strony jest ona niezwykle rzadka u ludzi, zwłaszcza w uprzemysłowionych krajach. Co więcej, wścieklizna nie jest chorobą zakaźną w klasycznym rozumieniu tego słowa, czyli nie przenosi się z człowieka na człowieka. Z powyższych powodów nie znajduje się usprawiedliwienia dla ryzyka powikłań poszczepiennych czy gwałcenia integralności cielesnej poprzez przymusową immunizację, w przeciwieństwie do innych obowiązkowych szczepień. Tutaj stosuje się je tylko wtedy, gdy dojdzie do pogryzienia człowieka przez zwierzę z potwierdzoną wścieklizną. Tak więc uznaje się za Pasteurem, że potencjalne (nieudowodnione) korzyści ze szczepienia odniesie jedynie osoba, wobec której je zastosowano, a nie jak w przypadku innych chorób – cała społeczność. Jednak koncepcja ta stoi całkowicie w sprzeczności z promowaną do dziś przez świat nauki teorią zakaźną chorób, wywodzącą się z dawnej teorii miazmatycznej.

Jeśli szczepionka Pasteura nie była zwyczajnym środkiem zapobiegawczym, za który uważa się szczepionki na inne choroby, trudno też uznać ją za zwyczajną metodę terapii. Nie wiemy bowiem czy niesie ona jakiekolwiek potencjalne korzyści dla osoby zaszczepionej. Skoro bowiem dla osoby z objawami wścieklizny szczepienie nie odnosi żadnego skutku, a z drugiej strony nigdy nie potrafimy przewidzieć czy zdrowa osoba, pogryziona przez zwierzę w ogóle zachoruje, a do tego dochodzi kwestia niepewności diagnostycznej, sytuacja zaczyna się mocno komplikować. Szczepionka miała według Pasteura zawdzięczać swoje cudowne właściwości dziwnie długiemu okresowi inkubacji wścieklizny, w którym to po ugryzieniu dany osobnik miał czas na uodpornienie.

Teoria Pasteura jest swoistym paradoksem i nie da się jej ani potwierdzić, ani obalić bez przeprowadzenia skrupulatnych eksperymentów z zachowaniem kontroli. Z całą pewnością jednak można na niej zarobić, czego przykładem jest osobista kariera tego słynnego naukowca.

Czytaj cały bardzo ciekawy artykuł

Badania nad wścieklizną: historia naukowego oszustwa →

Obrazki o szczepionkach

 

O szkaradzie nieczystości i o walce z pożądliwością zmysłową

 

Praeludium I. Zastanowić się nad słowami Apostoła: Ta jest wola Boża, poświęcenie wasze, żebyście się powściągali od rozwiązłości1.

Praeludium II Spraw, Panie, abym z całej duszy brzydził się nie­czystością i wsparty Twą łaską, stanął mężnie do walki z pożądliwością zmysłową.

Punkt I. Jak brzydką i straszną w skutkach jest dla kapłana nieczy­stość.

    Brzydką jest nieczystość, bo ona czyni człowieka podobnym do nie­rozumnych zwierząt, które ślepo idą za swoimi popędami. O jakaż to hańba dla kapłana zacierać w sobie obraz Boży i zniżać się do rzędu by­dląt! Ona nadto plami to ciało, które według słów Apostoła, jest człon­kiem Chrystusa i kościołem Ducha Świętego, a tym samym wzgardę wy­rządza Chrystusowi i Duchowi Św. Toż słusznie do nieczystego odzywa się Augustyn św.: Parce in te Christo, agnosce in te Christum [Zachowaj w sobie Chrystusa, rozpoznaj w sobie Chrystusa]2.

     Straszną jest nieczystość, bo straszne są jej skutki. Zaiste, podobna ona do palącego ognia, który skoro do duszy się wedrze, niszczy wszystkie jej cnoty aż do korzenia, a ją samą w ohydną pustynię przemienia. Jeżeli zaś tak straszną jest dla wszystkich, o ileż więcej dla kapłana, bo corruptio optimi pessima [Najgorsze jest zepsucie [człowieka] najlepszego]. Toż nic wstrętniejszego Bogu i ludziom, jak kapłan oddany nieczystości.

     Taki kapłan rzadko powstaje po pierwszym upadku, ale najczęściej brnie z grzechu w grzech i mnoży świętokradztwa; ile bowiem Mszy św. odprawionych, ile Sakramentów św. spełnionych w tym stanie, tyle świę­tokradztw. Naśladując zaś Judasza w przyjęciu świętokradzkiej Komu­nii, wyzywa tym samym karę Boga sprawiedliwego, a nieraz zatwardza się w złem i traci nawet wiarę, bo już dawno zauważył św. Ambroży: Ubi coepit luxuriari, incoepit deviari a fide [Kiedy zaczyna się życie rozpustne, zaczyna się odchodzenie od wiary].

     Taki kapłan upadla się i poniża, jak owi Izraelici, o których powie­dział Prorok: Qui nutriebantur in croceis, amplexati sunt stercora [Którzy jedli przysmaki, leżą w gnoju]3; przez to zaś popada w pogardę u ludzi, a wielu z nich gorszy złym przykładem i gubi. Nie jest to już pasterz, ale wilk drapieżny, qui non venit nisi ut fureturet mactet et perdat [który przy­chodzi jedynie by kraść, zabijać i niszczyć]. Toż takiemu grozi Prorok strasznym biada: Audite sacerdotes, gula vobis judicium est, ąuoniam laqueus facti estis et rete expansum [Słuchajcie, kapłani, pożądliwość jest wam prawem, ponieważ staliście się sidłem i rozpiętą siecią]4." (...)

Cóż tedy ma czynić kapłan, aby uniknąć tak strasznego losu?

     Oto niech się brzydzi nieczystością, ile duch jego zdoła, i ma to prze­konanie, że to jest wielki grzech i nieprawość największa, że to jest ogień aż do zguby pożerający. Niech również strzeże się choćby najmniejszego przewinienia, bo i najmniejsze jest groźne; a jeżeli mu sumienie coś wy­rzuca, choćby to lekkim się wydało, niech się zaraz spowiada, a przynaj­mniej wzbudzi akt żalu, by grzech powszedni zaraz zgładzić i złemu przy­wiązaniu lub groźniejszej pokusie zapobiec. Jeżeliby zaś nieszczęściem ciężko upadł, niech płacze, modli się i umartwia, jako upominają Dok­torowie św.: Inhaerepoenitentiae usąue ad exitum vitae tuae [Pokutuj wy­trwale, aż do końca twojego życia]9, bo tanto debet a se licita rescindere, quanto se meminit et illicita perpetrasse [Na ile człowiek zapamiętał, iż dopuścił się rzeczy zabronionych, w takiej samej mierze powinien zrezy­gnować z rzeczy dozwolonych]10.

   O Panie, trzymajże mnie, abym nie upadł, i wspieraj swą łaską wszyst­kich kapłanów, aby strzegąc się nieprawości największej, służyli Ci czystym sercem. Cormundum crea in me Deus [Boże, stwórz we mnie serce czyste]!

Punkt II. Jak ma kapłan walczyć z pożądliwością zmysłową.

1. Nie było i nie ma człowieka, oprócz Najświętszej Panny, w któ­rym by nie tkwiła ta pożądliwość, jako smutna grzechu spuścizna. Nawet Święci, mimo długich lat pokuty, nie są od niej wolnymi, bo wszakże św. Hieronim jeszcze w starości tłukł kamieniami wychudłe od postów cia­ło, w którym nieczysty palił się ogień; jeżeli zaś czytamy, że ten lub ów Święty, jak np. św. Dominik, nie doświadczał rokoszu zmysłowości, była to łaska wyjątkowa. Nie był od niej wolnym sam Apostoł, tak, że pośród obfitych łask Bożych i wielkich prac swoich musiał wydać głos skargi: Nieszczęsny ja człowiek, kto mnie wybawi od ciała tej śmierci11. Nie u wszyst­kich jest ona jednak zarówno silną i natarczywą, zależy tu bowiem wiele od temperamentu, wychowania i późniejszej walki lub sromotnego poddania się; skąd wniosek, że kto ma temperament krewki, a przy tym w młodości poplamił się podobnymi grzechami, ten tylko po dłuższej próbie może przystąpić do święceń. Nawet u tego samego człowieka zmy­słowość czasem spoczywa, jak iskra w popiele, czasem znowu mocnym bucha płomieniem, gdy ją coś z wewnątrz lub zewnątrz podrażni.
2. Jakże tedy ma kapłan zachować się względem zmysłowości?

    Przede wszystkim nie ma potęgować tejże, a stąd unikać wszelakich bodźców, które ją rozbudzają, albo mocniejszą czynią.

   Takim bodźcem jest niewstrzemięźliwość w jedzeniu i piciu, bo ona jest matką nieczystości, która według słów św. Ambrożego, pascitur conviviis, nutritur deliciis, vino accenditur, ebrietate inflammatur [Pasie się przez uczty, karmi się przez rozkosze, rozgrzewa winem, rozpala przez pijaństwo]12; toż zabić trzeba matkę, aby się nie urodziła córka. Szcze­gólnie niech kapłan wystrzega się nadmiernego lub częstego używania gorących napojów, zwłaszcza wódki i wina, bo już dawno powiedział Pro­rok: Wino i pijaństwo odejmują serce, a za Prorokiem św. Hieronim: Góry Etna lub Wezuwiusz, miotające ogniem, nie srożą się tak gwałtownie, jak krew młodych łudzi, gdy się ją rozpali winem lub zbytecznym pokar­mem. Tylko starsi i słabi mogą śmielej używać wina, byle w niewielkiej ilości, jak to radzi św. Paweł Tymoteuszowi: Używaj po trosze wina dla żołądka twego i częstych chorób twoich14. Czy i ja pamiętam, że in vino luxuria [w winie rozwiązłość]?

     Z drugiej strony są pewne choroby, które zwłaszcza w nocy wywołu­ją nieczyste wzruszenia albo nawet polucje; otóż w takim razie należy zasięgnąć rady lekarskiej, aby usunąć fizyczną ich przyczynę.

    Takim bodźcem jest próżnowanie, bo wszakże ono głównie było przy­czyną grzechów Sodomy i Gomory, ono popchnęło Dawida do cudzołó­stwa, a Salomona do rozpusty z pogańskimi niewiastami15; ono też niejednego gubi kapłana; i słusznie powiedziano: Luxuria cito decidit ho-minem otiositer vagantem [Rozwiązłość szybko zabija człowieka próżnu­jącego]16. Toż strzec się ma kapłan gnuśnej nieczynności, jak niemniej czczych marzeń, długiego wylegiwania się w łóżku, niepotrzebnej drzemki poobiedniej (a daemonio meridiano!) [od złego ducha godziny połud­nia!], a natomiast ukochać pracę, bo według słów św. Bernarda: delectatio carnis per la borem vincitur [Rozkosz cielesną pokonuje praca]. Niech mianowicie w chwilach wolnych od obowiązków, oddaje się czytaniu (ama lectionem sanctarum Scripturarum et carnis vitia non amabis) [Ukochaj czytanie świętych Pism, a nie znajdziesz upodobania w grzechach cielesnych]17; jeżeli zaś umysł się znuży, niech go orzeźwi czy poważną roz­mową, czy pracą ręczną, czy przechadzką, byle w towarzystwie dobrych myśli. Jest to tym potrzebniejszym, że system nerwowy jest nieprzyjacie­lem czystości, a system muskularny jej obrońcą; potrzeba tedy za pomo­cą pracy i ruchu drugi wyrabiać, a pierwszy osłabiać. Czy i ja pamiętam na tę przestrogę: Niech cię diabeł znajdzie zawsze zajętym, a nie tak cię łatwo zwycięży?.

     Takim bodźcem są brzydkie myśli, brzydkie wyobrażenia, brzydkie wspomnienia; stąd rugować je trzeba z duszy, skoro się zjawiają, jakby się odrzucało iskrę, padającą na rękę - a nawet bronić im przystępu do duszy, stawiając u jej wrót, jako odźwiernego, ciągłe czuwanie.

   "Takim bodźcem są wreszcie złe okazje zewnętrzne, jako to: szpetne obrazy czy widowiska, rozwiązłe mowy, gorszące książki, złe lub niebez­pieczne towarzystwa. Kto tedy chce zachować czystość, niech się ich strze­że, jak żmij jadowitych.

     Mianowicie, niech sam względem siebie będzie wstydliwym i skrom­nym, zwłaszcza gdy się rozbiera lub kąpie; a w tym celu niech pamięta na obecność Bożą i ciągłe towarzystwo Anioła Stróża. Niech również nie spogląda nigdy na przedmioty czy obrazy nieskromne, nie chodzi do teatru i nie wpatruje się w kobiety; bo słusznie powiedział św. biskup Hugon: Me pojmuję, jak może ustrzec się szpetnych myśli, kto nie trzyma na wodzy swoich oczu, będących wrotami, przez które najłatwiej wchodzi śmierć do duszy. O iluż to ludzi zrabowało oko albo przynajmniej o cięż­kie przyprawiło walki! Któż nie słyszał o upadku Dawida albo o poku­sach św. Hieronima, który ani twardą pokutą nie zdołał usunąć z duszy obrazu tanecznicy, jaką raz był widział na ulicach Rzymu. Toż każdy ka­płan winien wziąć do serca słowa Hioba: Uczyniłem przymierze z oczyma swymi, abym ani pomyślał o pannie to jest ma czuwać nad okiem, aby się nie wpatrywał w kobiety ciekawie, a tym mniej z upodobaniem; gdy­by zaś jaka twarz powabna sprawiła na nim wrażenie, albo, co gorsza, wyryła swój obraz w jego wyobraźni, winien takowy czym prędzej usu­wać. Czy trzymam się tej przestrogi? Czytamy w dziejach pustelników, że jeden z nich, żyjąc jeszcze w świecie, powziął mocniejszy afekt do pew­nej niewiasty rzadkiej urody, ale później pokonał to uczucie, a nawet obrał sobie twardy żywot pustelniczy. Nie mógł jednak, mimo modlitw i pokut, pozbyć się wspomnienia lat młodych, tak że wreszcie chwycił się środka heroicznego i niezwykłego. Oto dowiedziawszy się, że ta niewia­sta umarła, poszedł na jej grób, otworzył takowy i zanurzył twarz swoją w cuchnącej zgniliźnie. Zemdlał wprawdzie z okropnego widoku i feto­ru, ale się wyleczył. O jeżeli ów pustelnik taki gwałt sobie zadał, czyż kapłan nie będzie przynajmniej trzymał na wodzy swoich oczu i swojej wyobraźni?

    Od rozwiązłych lub śliskich rozmów niech ucieka, jak od miejsca zadżumionego, i nie tylko sam czuwa nad językiem, co niestety nie o wszyst­kich duchownych można powiedzieć, ale i innym zamyka usta, gdyby w jego obecności na mowę nieskromną lub żart tłusty chcieli się odwa­żyć; bo wszakże Apostoł nakazuje: Wszelka nieczystość niech nie będzie ani pomieniona między wami.

     Czy trzymam się tej przestrogi?

    Gorszącej lub lekkiej książki niech nie bierze do ręki, choćby z cie­kawości, bo wrażenia i obrazy, z niej powzięte, łatwo mogą rozżarzyć żądzę zmysłową albo przykleić się do duszy i obniżyć jej polot. Jeżeli zaś taką książkę, albo w ogóle de materia turpi [treści haniebnej], czytać musi, niech zażywa antidotum na tę truciznę. Czy trzymam się tej przestrogi?

   Wreszcie od złych lub niebezpiecznych towarzystw niech stroni, a w stosunku do kobiet niech zachowa wielką ostrożność; lecz o tym póź­niej będzie.

3. Oprócz tego winien kapłan pokonywać i tępić zmysłowość, a stąd używać wszystkich środków, które służą do jej poskromienia.

    Takim środkiem jest modlitwa wszelaka, a szczególnie myślna, bo jak słusznie powiedziano: mentis meditatio est carnis mortificatio [Medy­tacja myślna jest umartwieniem dla ciała]. Tego też środka używają Święci nader chętnie i nader często. Czy i ja tak czynię?

     Takim środkiem jest ciągła praca; a i tego środka używają Święci z upodobaniem, bo wszakże św. Hieronim i w tym także celu uczył się po hebrajsku, by stłumić żądzę zmysłową, a pewien pustelnik przenosił kamienie z miejsca na miejsce, by zatrudnić swego osła. Czy i ja nie fol­guję zanadto swemu osłowi?

     Takim środkiem jest post, a i tego środka używają Święci tak żarli­wie, że niektórzy czasem po kilka dni nic nie pożywają albo ilość pokar­mu ograniczają do minimum. Wprawdzie niepodobna, aby kapłan, pra­cujący na niwie Bożej, naśladował w tym względzie św. Piotra z Alkantary albo X. Jana Vianney; lecz z drugiej strony nie godzi się zapominać, że ten rodzaj (duch nieczysty) żadnym sposobem wyjść nie może, jedno za modlitwą i postem21, i że lepiej, że żołądek boli, aniżeli gdyby boleć miała dusza22. Czy przynajmniej strzegę się zbytecznego dogadzania żołądko­wi i zachowuję posty przepisane?

      Takim wreszcie środkiem jest umartwienie zmysłu czucia, jako sie­dziby żądzy zmysłowej. Święci dochodzą i tu do heroizmu, bo dla ujarz­mienia tej żądzy używają przeróżnych narzędzi, jak włosiennicy, ostrej dyscypliny, żelaznych łańcuszków, drucianych pasów, sypiania na twar­dej desce albo na kamieniach, krótkiego snu, narażania się na zimno lub gorąco itp., i nie tylko wtenczas trapią swe ciało, kiedy takowe się buntuje, ale i wtenczas, gdy ono jest spokojne. Jeżeli te szczyty cnoty wydają się niedostępne, niech przynajmniej każdy kapłan dalekim bę­dzie od pieszczenia swego ciała i znosi cierpliwie niewygody, przykrości, choroby i bóle; jeżeli zaś żądza cielesna się burzy, niech ją zaraz poskro­mi, czy dyscypliną (o co najłatwiej), czy w inny sposób. Praesertlm noctu summa modestia et vigilantia opus est, motus vero libidinosi, qui ex somnio vel aliam ob causam oriuntur, statim comprimendi sunt [Zwłaszcza nocą konieczna jest najwyższa skromność i czujność, zaś lubieżne poru­szenia, które rodzą się ze snu albo innej przyczyny, natychmiast powin­ny zostać poskromione]. Czy pamiętam na te przestrogi? Czy pamiętają na nie wszyscy kapłani?

    Niestety, u niejednego za mało czujności, za mało umartwienia, za mało walki, nil mirum ergo, quod accidunt lapsus et aliquando etiam scandala [Nic dziwnego zatem, że zdarzają się grzechy, a niekiedy również zgorszenia]. Niejeden zanadto dogadza swemu ciału, zanadto dba o swoje zdrowie, zapominając widocznie, że czystość jest rośliną, która wyrasta i krzewi się nie na ziemi miękkiej, to jest wśród pieszczot i zniewieściałości, lecz na twardej opoce umartwienia i wśród kłujących cierni poku­ty23. Może i ja do nich należę? Czytam w żywotach Świętych, że dla po­konania złej żądzy św. Benedykt tarzał się po cierniach, św. Martynian chodził boso po węglach żarzących, św. Bernard rzucał się w jezioro za­marznięte, św. Franciszek Salezy biczował się nieraz aż do krwi; a ja cóż czynię w tymże celu?

Rachunek sumienia z walki ze zmysłowością. Akt upokorze­nia się i żalu. Ach, Panie, daj mi choć okruszynę tej świętej surowości dla siebie, jaką się odznaczali wierni słudzy Twoi, abym mógł za jednym z nich powiedzieć: Karzą ciało moje i w niewolę podbijam, bym widocznie innym przepowiadając, sam się nie stał odrzuconym.

Postanowienia: 1. Będę unikał wszystkiego, co potęguje żądzę zmy­słową, a mianowicie używania częstego gorących napojów, długiego snu, zwłaszcza na miękkiej pościeli, niebezpiecznej rozmowy i próżnowania. 2. Każdy bunt ciała natychmiast ukrócę, a z sumieniem słusznie zaniepokojonym nie przystąpię nigdy do ołtarza bez poprzedniej spowiedzi, a przynajmniej bez wzbudzenia aktu doskonałej skruchy.

Akt strzelisty: Panie, Ojcze i Boże żywota mojego... wszelką żądzę odwróć ode mnie, a duszy niewstydliwej i niebacznej nie poddawaj mnie.

1 Tm 5,23. Ostrożność radzi nie jadać późno wieczerzy i nie pić przy tym wiele piwa albo herbaty, inaczej noctu facillime turpes motus oriuntur [nocą bardzo łatwo rodzą się budzące wstręt podniety].

Za: Józef Sebastian Pelczar, Rozmyślania o życiu kapłańskim, czyli ascetyka kapłańska, Wydanie piąte, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Teologiczny, Poznań 2003

Ochrona baz zmysłowych - wstrzemięźliwość →

Ochrona baz zmysłowych jako jeden z aspektów treningu stopniowego:

Jest możliwe, braminie by opisać stopniowy trening, stopniową praktykę i stopniowy progres w tej Dhammie i Dyscyplinie.→

O przyczynach szkodliwości Żydów a także o środkach zapobiegania. „Przestroga” Stanisława Staszica z roku 1790

     Do przyczyn wielkich nieszczęść narodu polskiego, należą bezprzecznie Żydzi. Niebaczni przodkowie nasi nie zważali na postęp cywilizacji Europy, ani użytkowali z doświadczeń innych narodów.

    Kiedy ludy europejskie wychodząc z feudalizmu, ustalały u siebie dziedzictwo tronów, oni wtedy dziedzictwo korony od niepamiętnych czasów w Polsce ustanowione, wstrząsnęli i osła­bili, nie przestając tego istotnego punktu jedności społeczeństwa dalej osłabiać i burzyć.

    Kiedy w Europie gotowe wojska stawały się jedyną obroną trwałości państwa, kiedy w czasach Ludwika XIV, i Fryderyka II już nie potężniał wzrost stałych wojsk, w Polsce wojsko z ówczesnych największe, najbitniejsze i laurami zwycięstw okryte, zwinięto pod Augustem II. Kiedy Żydów, jak zarazę niszczącą postęp cywilizacji narodów, wypędzano z Hiszpani, z Francji, z Niemiec i z innych krajów Europy, a pod karą śmierci jako wyjętych spod wszelkiego prawa, nie wpuszczano do Moskwy, wtedy Polacy otworzyli im granice, dali przytułek i większą swobodę niż rodowitym mieszczanom i rolnikom.

Dwa pierwsze błędy przywiodły nasz naród do upadku i podziału. W tym nieszczęściu jeszcze byśmy przez oświecenie, przez cywilizację mogli wznieść się i ratować, lecz błąd trzeci  Żydzi byli zarazą wewnątrz, zarazą ciągle polityczne ciało osłabiającą i nędzniejącą. Chociażby nawet to ciało nie było podzielone, chociażby po podziale znowu zjednoczone zostało, przecież z tą wewnętrzną skazą nigdy nie może nabrać właściwych sobie sił, ani czerstwości, musi na zawsze być tylko słabym i wynędzniałym. Żydzi rozsypani po całej Polsce, wszędzie ze swym duchem wyłączności, z naszym ludem pomieszani, tylko zaplugawiają cały naród, zaplugawiają cały kraj, a zmieniając go w kraj żydowski, wystawiając w Europie na pośmiewisko i wzgardę.

   Żydzi w innych narodach Europy, którzy swoją szkodliwością zmusili do gwałtownych przeciw nim środków, nie zajmowali się tam szynkiem wszystkich trunków. Zajmowali się częścią, tylko kupczeniem wina. Jakaż już w tym samym różnica w stosunkach szkodliwości tamtych do szkodliwości Żydów naszych! Inne trunki: wino, piwo są łagodniejsze, są najmniej szkodliwe, nie ułatwiają sposobów do oszukaństwa, do bezkar­nego użytkowania z oszukanych. Te trunki tylko w wielkiej ilości naruszają i burzą porządek w organizacji ludzkiej; mieszają władze umysłowe. W związku z tym, Żydzi u nas najmniej do takich trunków się biorą, owszem są niesprzyjającymi piwu, od którego użytkowania usilnie nasz lud odmawiają i odwodzą; piwa zaś na szynk im wstawiane, umyślnie psują trzymaniem ich w nieczystości, aby od tego napoju lud się odrażał.

   Przeciwnie gorzałka, w małej mierze czyni niezwłoczne skutki na ciele i duszy człowieka; obezwładnia pierwsze, a miesza działanie drugiej. Gorzałczany alkohol uderza szczególnie w nerwy i organizację umysłową, odbiera jej władzę zastanawiania się, pamięci, rozwagi i całej władzy nad naszym ciałem.

   W takim stanie naszego rolnika, postawiwszy samowładność szynkarza, otwiera włościanina kieszeń żydowskiemu sumieniu, które oszukaństw i krzywd człowieka obcego, człowieka przez niego bałwochwalcą nazwanego, bynajmniej Żydowi nie wyrzuca, ani tak niegodziwego czynu nie gani. W takim stanie robi u nas Żyd z rolnikiem swoje rachunki, czyni z nim umowy, zapisuje po drzwiach i po ścianach tego nieszczęśliwego, długów cyrografy, a tak obiera go z jego wszelkich gospodarczych zapasów.

    Druga, jeszcze większa, a gorzałkom szczególnie właściwa, jest szkodliwość nadawania używającym jej z przebraną miarą niezbędnego do niej nałogu, który nie tylko dusi działalność władz umysłowych, czy gwałtownie je burzy, albo nagle usypia, a w końcu całe ciało obezwładnia; ale ma jeszcze ten wyskok szczególną sobie właściwą moc, wrażenia z czasem w niepokonanej, ludzkiej organizacji, najgwałtowniejszej żądzy łaknienia tego trunku, żądzy bardziej natarczywej, aniżeli wrodzona żądza potrzeb żywności; owszem, okazuje się z doświadczenia, iż raz nabytej żądzy gorzałki ustępuje wszelka inna potrzeba naturalna, aż do zniszczenia całego organizmu.

   Taką to żądzą nawyku do gorzałki przyparty nasz nieszczęśliwy włościan, ostatni snopek z pola, ostatnie ciele z obory wyprowadza; a gospodyni ostatnią kurę, ostatnią garść mąki z komory do Żydów wyciąga. Jakże rząd w kraju rolniczym, rząd, którego głównym celem jest polepszenie stanu włościan, może zostawić i oddawać Żydom tak niebezpieczny trunek, którego szynk w ręku niesumiennych ludzi ułatwia tyle oszukaństwa sposobów i rozwija tylu zatruwania skutków...? Myliłby się, kto powie, że równie w ręku innych szynkarzy ten trunek niebezpieczny i szkodliwy będzie dla włościan. Doświadczenie w całej Polsce takiemu twierdzeniu zaprzecza. Wszędzie okazało się, iż z karczem, skoro Żydom zostały zabrane, znacznie zmniejszyły się dochody; połowę mniej gorzałki sprzedano.

    Wszyscy już z przekonania wiemy, że nadużycia w szynkowaniu tym trunkiem przez Żydów, doprowadzone zostały w Polsce do najwyższego stopnia; one są jedyną naszych Żydów nauką i przemysłem. Wszystkie środki do dojścia w tym zamiarze, są przez nich używane; namowy, podstępy, prośby, groźby, nawet miłości własnej kieszeni, wreszcie wszelkie do tego trunku złudzenia nie tylko ojców i matek, ale z najmłodszych dzieci wieśniaczych.

   W oskarżeniu ich o ten występek przeciw krajowi składa świadectwa cała publiczność; świadczą przeciw Żydom przesłane w roku 1814 ze wszystkich powiatów pisma, skoro do Polaków doszła wiadomość o dobroczynnych zamiarach cesarza. Świadkami tu, w tym zarzucie przeciw Żydom, stają wszyscy Królestwa Polskiego właściciele w podanych prośbach przez de­putowanych. Czy było kiedy jakieś nadużycie, z tak udowodnioną, okazaną winą? Tu stają tysiące świadków, świadków niepodejrzanych, którzy wszyscy mówiąc prawdę, przeciwko własnemu dobru swoje zeznania czynią; wszyscy bowiem przez odebranie Żydom szynku wiedzą, że mniej niż połowę „propinacyjnego” dochodu mieć będą.

     Rząd za wszystko to złe, krajowi tak oczywiście szkodliwe, tak uroczyście wypowiedziane, zostawiając je dłużej, nie podejmując przeciw niemu środków skutecznych, stawałby się odpowiedzialnym ojczyźnie i Bogu.Tak Żydzi niweczą w polskich ludziach każdy najmniejszy, rozpoczynający się zalążek przemysłu. Stąd pochodzi, że sami często dziwimy się nad odrętwiałą nieczułością polskiego ludu, który nie zabiera się do przemysłu i do handlu. Tak wszystkie obfitsze, pierwotne w towarzystwie Żydzi opanowawszy żywioły przemysłu, nigdy z zebranych z nich pożytków nie wypuszczają dla tego towarzystwa w dalszym postępie użytecznego owocu. Tak Żydzi całego wewnętrznego ruchu stawszy się panami, tam go w samym środku niszczą, gdzie z niego właśnie miała się rozwijać najzamożniejsza i najpiękniejsza część cywilizacji.

   Zagarnąwszy w swoje ręce cały bieg pieniędzy i innych też pieniądze, wystawiających papierów i znaków, sami ich nie obracają, ani innym nie pozwolą użyć na wzbogacenie, na budowanie miast i wsi, na zaprowadzenie wielkich w kraju fabryk i rękodzieł; na wystawienie w zamiarze wzbogacenia i upiększenia kraju kosztownych gmachów, na zakładanie rozmaitych, pożytecznych instytucji, na tworzenie pracowitych i rozwijających się towarzystw, na szukanie nowych ku użytkowi ogólnemu wynalazków, na podejmowanie wielkich przedsięwzięć w robotach publicznych, dla wsparcia rządowych planów, dla ułatwienia rządowych usiłowań w zakładaniu dróg i kanałów, w ulepszaniu rzek, w budowaniu statków do żeglugi, w udoskonaleniu rolnictwa przez przemianę ziem nieużytych, w żyzne role."

"Tych wszystkich owoców, które gdzie Żydów nie ma, wydaje wśród siebie ta klasa, która obejmuje szczątkowe źródła handlu i przemysłu, źródła zaczynającego się krajowego bogactwa i zamożności, tych wszystkich owoców naród, gdzie wymienione źródła zostają w rękach Żydów, naród nie okaże nigdy; zamożności, bogactwa, swobody swoich wsi i miast nie ujrzy nigdy! Z Żydów nie wychodzi już nic dalej, tylko jeszcze szynkarze, przekupnicy, przemytnicy, wekslarze, bankierzy, maklerzy, lichwiarze, faktorzy, którzy wielki łańcuch kontrabandystów utrzymując, zakazane, albo na komorach nieopłacone obce towary wprowadzając, krajowe fabryki i rękodzielnie niszczą.

   Ten nieszczęsny szereg żydowskiego pasożytnictwa kończy się wreszcie, albo na przeksztach, co już ma być z Żydów zarodem dla kraju najlepszym, albo na bankrutach, którzy zabrane z oszukaństwa majątki powierzają na hazard, po rozproszonych po świecie synach pod zmienionymi nazwiskami.

   Już od kilku wieków ci przybysze wśród naszego narodu gnieżdżą się, dzierżąc ciągle te szczątkowe przemysłu i zysków żródła. Gdzie są po nich w całym kraju najmniejsze ślady jakiegoś zabytku, gmachów, zakładów, instytucji, wynalazków?

   Wszędzie na naszej ziemi rozciąga się za nimi tylko nieczystość, ubóstwo, nędza, zgnilizna i zaraza, coraz głębiej nasz nieszczęśliwy naród niszcząca za to, że on jeden dla tych świata wygnańców był ludzkim, był dobroczynnym.

    My, przez szczególnie, powszechną w naszym narodzie tolerancję szanujemy ich, ich względem nas nietolerancję, ich obrażające nas zwyczaje nie dotykania się ich jadła, ich naczyń; a oni bez wszelkiego wzajemnego względu wszystkich używają sposobów wciskania się do naszych miejsc religijnych, szczególnie przez nas święconych. Już nawet Częstochowa, miejsce w religii naszej, tak od całego ludu szanowane, miejsce od tylu wieków jedynie w Królestwie Polskim uświęcone, przez wszystkich królów polskich, od wolności zamieszkania Żydów wyjęte, od piętnastu lat już w Częstochowie 60 rodzin żydowskich osiadło.

   Warszawa, stolica królów polskich, od swego założenia nigdy u siebie Żydów nie miała. Jeszcze za czasów sejmu konstytucyjnego tu stałe zamieszkanie wolne im nie było; lat dwadzieścia ledwo mija, a już i ta stolica narodu polskiego, więcej jak czwartą część w swojej ludności mieści Żydów. Przeciw tak nadzwyczajnie rosnącej ludności, Żydów w stosunku do Polaków, trzeba środków szybkich, tęgich i stałych."

Obojętność, uległość, stałego postanowienia niemącąca powolność złego nie wstrzyma, nie poprawi, ani nawet nie zmierzy. Postęp złego jest wielki, niebezpieczeństwo wielkie; przeciw niemu trzeba środków wielkich.

     Największa dla Żydów powolność i pewne do nabycia obywatelstwa drogi, były im wskazane i ułatwione w systemie zeszłych rządów Księstwa Warszawskiego. Cóż z tego księstwo zyskało? Oto stało się całego żydostwa stekiem. Cóż stąd polskim miastom, cóż przybyło naszej przemysłowej klasie? Większe przeszkody, większe zniszczenie, a w kraju zlała się zewsząd tłuszcza samych próżniaków, włóczęgów, nowych szynkarzy, lichwiarzy, szpiegów, wekslarzy, machlerów, faktorów, tych ostatnich, ludzi najnikczemniejszych, których pośrednictwem wszystkie cudzoziemców, zepsucia i wszystkich nieprawych czynów, nieuczciwych sprzedaży przechodziły do naszego dotąd najmniej skażonego ludu; przechodziły do naszych, co dotąd w kraju polskim jeszcze znanym nie było, do naszych oficjalistów. Jakie mogą być środki do wyratowania kraju od złego, które tak nagle wśród nas wzrasta? Jakie sposoby do zapobiegania niebezpieczeństwu, które z czasem całemu narodowi zagraża?

   Należy pogłębić i rozpoznać gruntownie w samym rodzie żydowskim przyczyny tej jego szkodliwości.

    Trzeba prosto w te przyczyny uderzyć, trzeba je zniweczyć, albo tak obezwładnić, ażeby ginęły lub bezwładnymi stawały się ich skutki. Wszystkie złego przyczyny znajdują się w systematycznej tego ludu od innych narodów wyłączności, w jego stosunkach religijnych, moralnych, cywilnych, politycznych, a wszystkich pozorem religii okrytych. Wyłączność ich religii potępia nas jako naród bałwochwalczy: nauka religii pod klątwą zakazuje wszelkich z bałwochwalcami rodzinnych i cywilnych związków, zabrania z narodem bałwochwalskim małżeństw; występnym czyni wspólne z nami używanie żywności. Dotknięcie nawet przez nas naczyń używanych do potrzeb żydowskich, jest oznaczone religijną klątwą. Takich naczyń używanie jest religijnym występkiem. Ta ich nauka religijna i moralna zakazuje pod klątwą, Żydom ciągłą, użyteczną, pracowitą służbę u osób bałwochwalczego narodu; pozwala im z niego wszystkie zyski ciągnąć, ale dla niego pracować, dla niego być użytecznym  zabrania; pozwala po takich ludów ziemi się rozchodzić, rozpościerać się i dla siebie zabierać, ale klątwą miota na Żyda, który by takiemu ludowi służył, albo się pracowitych, rolniczych robót dla niego podejmował. Stąd pochodzi, że lud żydowski już przez tyle wieków pomieszał się z naszym ludem, rozpostarł się po całym naszym narodzie i nie było jeszcze Żyda, który by ciągłą, pracowitą służbę w domu jakiego gospodarza Polaka  bądź u rolnika, bądź u rzemieślnika, albo ziemianina przyjął. Przeciwnie, już krocie Polaków Żydom służy, dla pożytku Żydów ciężkie prace w służbie ich ponoszą, dla Żydów dzienną pańszczyznę, nocną stróże odrabiają.

My przez oświecenie, przez tolerancję, przez cywilizację już zmieniliśmy się względem Żydów do tego stopnia, że obcując z nimi przez dotkliwość nie ukazania im jakichś uprzedzeń względem religii, względem ich zabobonności, nazywamy ich starozakonnymi synami Izraela, ludem wyznania mojżeszowego; oni zaś zacięci w fanatyzmie, w zasadach swojej nietolerancji i nienawiści zaprzysiężonej przez Cherim, skrycie przeciw ludom obcym wśród siebie ich goszczącym, ciągle, jednostajnie nazywają nas bałwochwalcami w swoich księgach, w swoich modlitwach. Uczą swoje dzieci w swoich szkołach, że my nie wierzymy w Boga, że jesteśmy narodem barbarzyńskim. W ogóle uczą swe dzieci już od małego nienawiści do narodów nieżydowskich, jak też że są narodem przez Boga wybranem i narodem królewskim! Nasi ojcowie zwali ich prostym słowem, „Żyd niewierny”, my przez skutek naszego wieku cywilizacji wystrzegamy się dla nie wyrządzania im przykrości, nazwać ich prosto Żydami; a nasze pospólstwo już ich nawet waćpanuje. Oni zaś, tak jak ich najdawniejsi przodkowie zwali Chananejczyków, tym samym słowem w swoich pismach, w swoich religijnych naukach i księgach nazywają nas „goj”, tj. poganin, bałwochwalca.

     Jest to więc sekretna korporacja, tajemniczy szatański zakon, jest to związek z wszystkimi dotąd znanymi, i organizowany najdoskonalej, przez to niebezpieczny; on jest w najistotniejszych częściach, podkopuje narody i rządy, a razem z własnego układu pokrywa się najwyższą wzgardą. Tak zasłoniony, broni złego, spokojnie i skutecznie. Ta przemyślanie ułożona względem siebie powszechna pogarda, usuwa z niego całą uwagę narodów i rządów, chociaż te, tak podejrzliwymi są względem wszelkich innych korporacji, klubów, zakonów czy innych organizacji. Przecież te sekretne związki mają przynajmniej jakikolwiek w części na widoku użytek narodowy. Przeciwnie, związek żydowski dąży we wszystkim do uszkodzenia i do niszczenia gościnnego narodu, ma wszystkie niepodległej udzielności charaktery, ma skryte rządy, udzielne obrady, publiczne zjazdy, stanowi i rozkłada podatki, utrzymuje swoją szczegółową i najwyższą rachunkowość; wszystkie swoje akta spisuje w nie zrozumiałym języku; ma nadto najtęższą, teokratyzmem uświęconą władzę wykonawczą i wyłączne sądownictwo. Wszędzie postępowania jego są na wszystko czujne, sprężyste; wszędzie jego urządzenia tajemne i nieprzerwanie udaremniają zamiary rządu krajowego i odejmować wszelkie zyski narodom, bałwochwalcami zwanymi.

Owszem jedynie według swoich widoków z każdym jego nieprzyjacielem i przyjacielem równo się wiąże. Inne zakony, kluby, muszą ostrożnie w tysiącach osób szukać i upatrywać, kogo by im się do związku zaciągnąć udało; Żydzi im więcej dzieci mnożą, tym liczniejszych mają zwolenników. Tamci z bojaźnią, zaciągającemu się powierzają sekret, drżąc by nie był zdrajcą; ci z pierwszym dzieci niemowląt uczuciem związku sekret wpajają w ich serca, a z pierwszym rozwijaniem się zmysłów, wdrażają go w ich rozumu władzę. Tamci od związkowych mają tylko na sekret dane słowo, albo uczynione śluby, ci wzrosłych w fanatyzmie jeszcze ten sekret zaklinają przez najstraszniejszy Cherim.

     Taka korporacja, taki lud przez związek tajemny wyłącznie stowarzyszony z tak zastraszającą prędkością, ściągający do Królestwa Polskiego, może łatwo dojść do szóstej i do czwartej części ludności krajowej. W ten czas, on, nie oświecony, cywilizować się nie chcący; fanatyzmem przeciw bałwochwalcom ustawicznie elektryzowany, dla swoich naczelnych pod imieniem starszyzny chowając ślepe posłuszeństwo; ze swoimi związkami w całym świecie prowadząc piśmiennie porozumienia, a w swoim ręku całą krajową gotowiznę mając, gdy za użyciem pod pozorem filantropii sobie wśród mas coraz więcej zwolenników namnoży, gdy praw politycznych uzyska, gdy z dzisiejszej wzgardy otrząśnie się, a więc już ukazującego się zuchwalstwa poczuje, czy nie należałoby się w końcu lękać odnowienia scen wyprawionych pod przewodnictwem Adrejassa w Egipcie, albo pod sprawą Barkogueba w Syrii? Oto główniejsze przyczyny w Żydach, szkodzenia innym narodom. To niebezpieczeństwo dla Polaków jest najgroźniejsze, bo dla Polaków z samym czasem naocznie i niezmiernie rośnie. Na tak uporczywą przez tajemny związek, przez Cherim, w religii, w moralności, we wszystkich stosunkach cywilnych i politycznych zaprzysięgłą Żydów wyłączność, nie ma innego sposobu, tylko użycie wzajemnej przeciw nim wyłączności fizycznej. Albo wydalić z kraju, czego użyły inne narody, a czego użyć już teraz dla nas jest za późno, albo wyznaczyć im w kraju po miastach dla ich mieszkania miejsca całkiem wyłączne, od domów innych mieszkańców kraju, oddzielne. Tego przykłady zostawili nam nasi najdawniejsi przodkowie, które później nierozważnie zaniedbali. Tak w jednym obwodzie połączonych, łatwiej będzie doglądać. Tak tylko ich napływ do nas, a to samego ubóstwa, próżniaków, włóczęgów może być wstrzymany. Tam oni żyć będą wyłącznie co do miejsca, ale nie będą robić wyłącznego miasta. Tam podzieleni na osobne gromady, nie mogliby stanowić osobnego w narodzie narodu, ale razem objęci pod ściślejszym dozorem mieliby jedynie krajowe, narodowe prawa, mieliby tylko jeden krajowy rząd.

    Ponieważ Żydzi teraz rozbiegli się po całym kraju, to mogą wciskać się do niego wszędzie i szkodzić nam wszędzie razem. Bez łączenia się, pomieszani z naszym ludem psują, niszczą go wszędzie, przez to nie mogąc razem po całym kraju, po wszystkich miejscach, po wszystkich domach zapobiegać ich szkodliwości, trzeba ich podzielić, trzeba tylko w pewne punkty zebrać. Trudniej im będzie się do tych przedzierać, a łatwiej rządowi mieć nad nimi czujniejszą baczność w pewnych punktach; łatwiej mu zebrać i urządzić skuteczniejsze środki obrony naszego ludu przeciw tej ich szkodliwości w pewnych miejscach, aniżeli po całym kraju. To są prawidła zdrowego rozsądku i porządku.

     Rząd mając Żydów podzielonych na pewne punkty w kraju, a połączonych w oddzielnym obwodzie po miastach, dopiero potrafi stawać się dla nich prawdziwie i skutecznie opiekuńczym, a razem nie przestawać dla własnego narodu być zachowawczym. Tam będzie mógł przez bliższy dozór skuteczniej szkodliwych przerabiać na użytecznych; tam potrafi stopniowo ich cywilizować, zamierzonymi drogami prowadzić do tego w społeczności usposobienia, a którym według prawa będzie mógł do towarzystwa z pożytkiem ich dopuszczać.

    W takim zamiarze potrzebnymi są następne postanowienia:

1) Wszystkich Żydów ze wsi ściągnąć do miast.

2) W miastach wyznaczyć im do mieszkania miejsca oddzielne, opasane obwodem, który by nie dozwalał stykania się ich mieszkań z domami mieszkańców krajowych.

3) W każdym żydowskim rynku czyli obwodzie należy podzielić ich na małe pewnej liczby mieszkańców komisariatu, a zadaniem każdego komisariatu jest, aby dać tam urzędników Polaków.

4) Tam natychmiast ma być zrobiony ścisły spis wszystkich Żydów i nadanie każdemu stałego, rodzinnego nazwiska, którego już zmieniać pod karą wywiezienia z kraju nie może; i tylko tego nazwiska we wszystkich sprawach i czynach używać. Każdy członek jego rodziny powinien go stale używać, nigdy inaczej się nie podpisywać tylko literami polskimi.

5) Z dniem ustąpienia ich ze wsi, a ściągnięcia się do miast ustaje ich wolność szynkowania trunków w kraju, w miastach zaś, tylko w samych żydowskich obwodach pozwolenie tego szynku trunków trwać może do dwóch lat. Po upływie tego czasu, szynk wszelkich trunków w całym kraju ma im być zabroniony.

6) Każdy Żyd od dziecka, lat 7 mający, już rodzinnego nazwiska używający, powinien mieć swoją kartę czyli bilet, zaświadczenie. Tylko taką kartę mający, może w dzień wychodzić i wchodzić do miasta mieszkańców krajowych.

7) W obwodzie zamieszkania Żydów, sami rodacy urzędnikami być powinni, tylko same władze administracyjne i sądowe krajowe, tam znajdować się będą. Przeto wszelkie urzędy żydowskie, pod jakimkolwiek imieniem bądź starszych, bądź kahalnych pod karą występku krajowego będą zakazanymi. Każdy Żyd sprawujący jakąś w żydostwie administrację lub sądową władzę, wdający się w czynność należącą do władz krajowych, administracyjnych, policyjnych lub sądowniczych o jako występny przeciw krajowi karany być powinien.

8) Szkolnicy i rabin, należą jedynie do odprawiania nabożeństwa w boźnicach. Przy urodzeniu, przy małżeństwach, rozwodach i pogrzebach sprawują rabini tylko obrządki religijne. Wszystkie zaś spory, sprawy, rozporządzenia, umowy, należą jedynie do krajowych urzędników cywilnych i sądowych. Również skrypta, zapisy, transakcje, sukcesje, działy między dziećmi lub krewnymi pod nieważnością, pod karą głównego przestępstwa, tylko w urzędach robione być mają.

9) Wszelkie przysięgi żydowskie na wezwanie jakiejś władzy żydowskiej, czyli starszych żydowskich, są zabronione, a Cherim pod deportacją z kraju powinien być zakazany.

10) Bez pozwolenia krajowego rządu, zaciąganie na kahały długów, sekretne stanowienie podatków na gminy żydowskie, tajemnie narzucane i pod klątwą wymuszane pożyczki, składki z gminy lub z całego narodu żydowskiego, winny być jako sposoby tajemnych zmów i spisków przeciw krajowi, przeciw rządowi i przeciw prawom ich się tyczącym, pod karą główną zbrodni krajowej, zakazanymi. Zakaz ten ze strony rządu wymaga wielkiej w wykonywaniu surowości, gdyż tymi to środkami Żydzi albo zaraz przy wszczęciu się, niszczą postanowienia rządów ku ich cywilizacji przedsięwzięcia, albo uzyskują czas, a za tym paraliżują działanie egzekucji, w końcu sprowadzają postanowienie całkowitego upadku. To im podaje wszędzie tak szkodliwy, tak niebezpieczny wpływ i ta możność skażenia w naszych ludach, obyczajów i moralności. To im ułatwia ten sposób w podwładnych i w samych urzędnikach krajowych, zagubienia, wstydu czynów nieuczciwych, popełniania niewierności swoim obowiązkom, nadawania im sprzedajności dusz nikczemnych. To Żydom nadaje te tysiące, te krocie, te miliony, którymi otwierają sobie drzwi nawet do pierwszych powierników i doradców przy tronach. Nie doświadczyła cała Polska, jak lud ten zaciągnąwszy z narodu Polaków ogromne na swoje kahały sumy, jak przewrotny potrafił los dwóch pierwszych w Rzeczpospolitej stany duchowieństwa i szlachty z losem swych zadłużonych kahałów tak powiązać, iż wierzyciele ich musieli na wszystkich sejmach tych kahałów, jakby najistotniejszej Rzeczypospolitej części stawać się obrońcami; należy więc jako główną zbrodnię przeciw krajowi, gminom żydowskim zakazać bez pozwolenia rządu zaciągać długi, ustanawiać podatki, pożyczki i wszelkie składki.

11) Wszelkie w gminach żydowskich sekretne schadzki, naradzania się i działania powinny surowo być zakazanymi.
12) Archiwa ich uporządkować i urzędnikom krajowym pod dozór oddać należy.

13) Rachunkowość ich, przez rząd ściśle kontrolowaną być powinna, a wszystko w języku polskim ma być pisane.

14) Żydów wychowanie i szkoły dla nich będą tylko krajowe, publiczne. Szkół, szkółek żydowskich mieć osobnych, pokątnych, wychowań domowych wyłącznych nie ma im być wolno. Wszystkie dzieci brać będą publiczną, krajową edukację w krajowym języku, a ksiąg przepisanych przez władzę nad edukację przełożoną. Jeden tylko nauczyciel będzie z ich wyznania do dawania im nauki religijnej, jaka jest przepisana dla wszystkich innych wyznań.

15) Gdy już teraz Żydzi nie mają swego języka narodowego, ale zepsuty, nikomu niezrozumiały język niemiecki; gdy nie w Niemczech, ale w Polsce schronienie i sposób życia znajdują i ten kraj za ojczysty obierają, przez to w miejsce języka niemieckiego mają przyjąć język polski. Ich pisma, ich druki, ich tłumaczenia bądź moralne, bądź religijne, aby równie cenzurze podlegać mogły, jak wszystkie inne w Polsce drukowane dzieła, mają odtąd być pisane i drukowane w języku polskim.

16) Po odbytych szkołach narodowych, młodzieniec żydowski chcący udać się na naukę rzemiosła, rękodzielnictwa, kupiectwa, mechaniki, rachunkowości, miernictwa, komunikacji wodnej i lądowej, uzyska od komisji spraw wewnętrznych i policji, kartę zaświadczenia do wyjścia z obwodu żydowskiego i udania się na naukę oznaczonego przedmiotu.

17) Tylko Żyd mający zaświadczenie prawem przepisane, po odbytej już nauce w fabryce, w rękodzielni, w rzemiośle lub w posiadaniu innych sztuk pod liczbą poprzedzającą wymienione, uzyska kartę pozwolenia wchodzenia w związki małżeńskie.

18) Żadnemu z chrześcijan, nie ma być wolno w obwodzie żydowskim podejmować w domach Żydów robót ciężkich służebniczych, lecz sami tylko Żydzi w obwodzie żydowskim Żydom służyć, prace czy roboty ciężkie, służebnicze w domach żydowskich i w obwodzie żydowskim będą ponosić. Przeto mają się przyzwyczajać, wprawiać do prac wyrobczych ciężkich, a w towarzystwach ludzkich koniecznie potrzebnych; mają od szynku oddaleni, znaleźć zaraz sposób życia w usłudze, w pracy podejmowanej dla zgromadzenia żydowskiego, a lud nasz dotąd im służący, zamiast pracowania dla próżniaków ma powrócić do prac rolniczych, do rzemiosł, do zastąpienia tych, którzy na szynkarzy pójdą.

19) Każda osobistość żydowska nosząca już stałe, rodzinne nazwisko i swoje własne imię, przyzwyczajona do ciężkiej pracy, służebniczej, gospodarskiej, rolniczej, rzemieślniczej, której dowody już w służbie żydowskiej ciągle przez lat dziesięć, okazała, może dostać kartę zaświadczenia do wejścia w podobną służbę u krajowego gospodarza."

20) Wszyscy Żydzi, kupiectwem się bawiący winni utrzymywać porządne według przepisów w języku polskim książki kupieckie. Żyd kupiec, noszący stałe imię i nazwisko rodzinne, który ma w towarach rzeczywiście sto tysięcy funduszu i już przez lat dziesięć w obwodzie żydowskim takie kupiectwo uczciwie prowadził, księgi porządne utrzymywał, dzieci do szkół publicznych, krajowych posyłał, dla nich życia sposób wskazał i inne przepisy kwalifikacji dopełnił, może od komisji rządowej spraw wewnętrznych, odebrać kartę zaświadczenia do wyprowadzenia się z obwodu, do założenia swego kupiectwa wśród mieszkańców krajowych, a po pięciu latach tam doświadczenia, może być przez komisję podany rządowi i do obywatelstwa, do nabycia domu lub placu w mieście, celem założenia swojego handlu.

21) Każda osoba żydowska ze stałym nazwiskiem rodzinnym, które dla pracy, uczenia się w rzemiośle, w fabryce, w rękodzielni zechce wyjść z obwodu i udać się na takową naukę, powinna przez komisarza województwa wskazać komisji rządowej spraw wewnętrznych tego rzemieślnika, fabrykanta, rękodzielnika, u którego chce się uczyć, a wtedy karta zaświadczenia wydana mu będzie.

22) Żyd ze stałym nazwiskiem rodzinnym, który już w obwodzie jaką użyteczną fabrykę, rękodzielnię, rzemiosło warsztatowe założył i sam osobiście pracuje i z czeladzią żydowską swoją fabrykę obrabia, po pięciu latach próby w obwodzie, może żądać od komisji rządowej karty zaświadczenia do założenia takiej fabryki, rękodzielni wśród mieszkańców krajowych, tam obrabiać je przez Żydów. Po pięciu latach wśród mieszkańców krajowych doświadczenia, gdy wszystkich innych przepisów dopełnił, może żądać przez komisję, od najwyższego rządu, nabycia prawa obywatelskiego z wolnością nabywania własności domów i placów w miastach, lub pewną ilość mórg gruntu na czynsz lub na wieczną dzierżawę po wsiach.

23) Każda osoba żydowska, która po wypuszczeniu jej z obwodu żydowskiego przez 10 lat sprawowała się dobrze, wiernie, pracowicie w obowiązkach służebniczych, w domu gospodarzy narodowych, która lat 10 ciągle obrabia grunt pańszczyźniany, może uzyskać kartę zaświadczenia, nabycie placu i ogrodu w mieście, albo na objęcie gruntu czynszowego po wsiach.

24) Do nabycia własności dóbr ziemskich tylko jedynie taka osoba żydowska dopuszczona zostanie, która już nabyła prawa obywatelskie.

  Od sejmu konstytucyjnego, od czasu, w którym naród polski więcej uwagi zwracać zaczął na swoje niebezpieczeństwo ze strony Żydów  te mylne, a przecież dosyć upowszechnione spostrzegać dają się myśli, iż najlepszy do reformy Żydów jest sposób: obrócić ich przemysł do rolnictwa, do ziemi. Myśli te nieuważnie, bezwarunkowo użyte nie zreformują Żydów lecz jeszcze dotąd jeden od ich szkodliwości ocalony stan szlachty, stan ziemian poddadzą pod wywłaszczenie i zniszczenie, przez Żydów. Nigdy bezwarunkowo Żydów do wykupowania dóbr zie­miańskich przypuszczać nie można! To narażałoby naród na ostatnie niebezpieczeństwo. W żydowskich rękach dotąd znajduje się w Polsce cały przemysł, cały handel i obieg pieniędzy. Nierozsądnie byłoby ziemię zrobić przedmiotem ich przebiegu i żądzy: tego im w żadnym nie dozwolono narodzie. Przy tylu błędach, przez naszych przodków względem żydostwa popełnionych, tylko niedopuszczenie ich do nabywania dóbr ziemskich ocaliło stan szlachecki i utrzymało go w całości przy ziemi. 

"Któż nie wie z niedawnej przeszłości, do jakiego stopnia zuchwałości gwałtowność Żydów wzniosła się na Podolu i na Ukrainie, gdy z włościan żaden ojciec nie mógł rozporządzić postanowieniem swoich dzieci, żadna dziewka nie mogła pójść za mąż, jeżeli Żyd nie dał pozwolenia, jeżeli Żydowi nie opłaciła kunicy. Nasi przodkowie dopuścili Żydów bezwarunkowo, w niektórych miastach do nabywania placów. Wkrótce wszędzie oni naszych zamożnych mieszczan rujnowali, wszędzie wykupili ich place, ich własności miejskie w rynkach, na głównych ulicach, a lud nasz wypchnęli w zakąty i niedostępne przedmieścia. To stanie się z właścicielami ziemskimi, jak prędko do ich wykupienia bezwarunkowo dopuścimy Żydów. Żydów wzywać do nabywania własności ziemskich jest najprostszym środkiem do przemiany ziemi polskiej w ziemię judzką.

   Duch naszego wskrzesiciela i prawodawcy powołuje nas wszędzie do podejmowania wszystkich natężeń, wszystkich usiłowań, aby ten odradzający się naród, z tej smutnej, z tej obrażającej postawy ubóstwa i nędzy wyprowadzić, aby wznieść w nim przemysł, rolnictwo, rzemiosło, rękodzieła, handel; aby równająca udolność jego męstwa, jego ziemi obfitości, powrócić mu świetność i bogactwo.

   Kto chce rzeczy, ten chce do jej osiągnięcia, środków. Naszą więc powinnością, tych szukać, te odkryć i użyć. Tych przy odradzaniu się, zaniedbanie, albo złych, nieskutecznych, podanie będą wyrzucać nam ze złorzeczeniem potomni. Bo my staniemy się przyczyną ich poniżenia, ich nędzy i wzgardy. Obrane środki pewne do wyratowania narodu z tego, ze strony Żydów niebezpieczeństwa niezawodne, złóżmy u tronu najłaskawszego z królów z prośbą, aby te prawa, tę opiekę, tę obronę, którą względnie na szkodliwość Żydów doznają pod jego berłem inni poddani, aby tej opieki, tej obrony i my jego uczestnikami zostali.

„Przestrogi dla Polski”  Stanisław Staszic, 1790 r."

Groźna kryminalistka otwarcie grozi społeczeństwu. Kto zawiadomi prokuraturę?

"Prawdziwe szaleństwo odbywa się we Francji, gdzie francuskie Zgromadzenie Narodowe zatwierdziło poprawkę, już nazwaną przez opozycję “dekretem Pfizer”, do art. 4 ustawy o “walce z dryfem sekciarskim”, która skazuje na trzy lata więzienia i 45 000 euro grzywny każdego, kto krytykuje terapie “uznane za bezpieczne” przez państwo.

Zatwierdzenie tegoż punktu pożądanego przez Macrona następuje w następstwie krytyk szczepionek przeciwko Covidowi. W praktyce, Francja wprowadza cenzurę odnoszącą się do wypowiedzi na temat szczepionek.

Jak opisuje Maddalena Loy w swoim artykule na łamach gazety LaVerità: “Macron chce, aby ci, którzy są przeciwni szczepionkom, znaleźli się w celach więziennych. Tak więc debata naukowa jest zagrożona”.

Projekt ustawy przewiduje ustanowienie “przestępstwa – zachęcanie do zaniechania lub powstrzymania się od leczenia lub przyjęcia praktyk, które w oczywisty sposób narażają daną osobę na poważne ryzyko w odniesieniu do jej zdrowia”.
>https://www.laverita.info/macron-cella-chi-ostacola-vaccini-2667302135.html

Spójrzmy jednak na ten przerażający tekst, aby mieć się na baczności we Włoszech.

Giornale d’Italia zrelacjonowało tekst, o którym mowa. Oto szczegóły tego, co zostało wprowadzone w życie:

“Nawoływanie do zaniechania lub powstrzymania się od leczenia terapeutycznego lub profilaktycznego podlega karze jednego roku pozbawienia wolności i grzywnie w wysokości 15.000 euro, jeżeli takie zaniechanie lub powstrzymanie się jest przedstawiane jako korzystne dla zdrowia zainteresowanych osób, gdy zgodnie ze stanem wiedzy medycznej jest oczywiste, że może to pociągnąć za sobą poważne konsekwencje dla ich zdrowia fizycznego lub psychicznego, biorąc pod uwagę patologię, na którą cierpią;

takie same kary grożą za namawianie do stosowania praktyk przedstawianych jako mające cel terapeutyczny lub profilaktyczny w odniesieniu do zainteresowanych osób, jeżeli w świetle stanu wiedzy medycznej jest oczywiste, że takie praktyki narażają je na bezpośrednie ryzyko śmierci lub obrażeń skutkujących okaleczeniem lub trwałym kalectwem;

jeżeli następstwem nawoływania, o którym mowa w dwóch pierwszych ustępach, są skutki, kary zostają zaostrzone do trzech lat pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 45 000 EUR;

w przypadku popełnienia takich przestępstw za pośrednictwem prasy pisanej lub audiowizualnej, w odniesieniu do identyfikacji sprawców stosuje się szczegółowe przepisy ustaw regulujących tę kwestię”.

>https://www.ilgiornaleditalia.it/news/esteri/579562/francia-macron-censura-vaccini-covid.html

W następstwie wprowadzenia poprawki, francuska opozycja parlamentarna weszła na wojenną ścieżkę. Jean-François Coulomme, z grupy LFI, potępił owo przestępstwo jako “zbyt nieprecyzyjne”, które “zagraża naszym wolnościom”, np. “krytykowania nadużyć farmaceutycznych”.

Eurodeputowany Florian Philippot, lider partii Les Patriots, nazwał tę ustawę “dekretem Pfizer”, ponieważ w rzeczywistości zrównuje ona wolny wybór leczenia z “dryfem sekciarskim”, uznając za przestępcę każdego, kto odradza leczenie będące “ewidentnie właściwym na podstawie aktualnej wiedzy medycznej”.

INFO: https://www.ilparagone.it/attualita/no-vax-in-carcere-provvedimento-choc-di-macron-e-scoppia-la-rivolta-con-il-decreto-pfizer-cosa-sta-succedendo/

https://babylonianempire.wordpress.com"

***

Jeżeli jesteś chory, to powinieneś przede wszystkim pomóc swojemu ciału w odtruwaniu się poprzez odpowiednią dietę i codzienną higienę. Większość produktów spożywczych kupionych w sklepie zawiera trucizny, wszelkie konserwanty, barwniki itd są substancjami których ciało nie potrafi strawić i ta część z tych substancji, które nie zostaną natychmiast wydalone, zaczyna zatruwać ciało.

Zatem idea szczepień jest absurdalna, i całkowicie sprzeczna ze zdrowym rozsądkiem, zamiast higieny i usuwania toksyn, do ciała wstrzykuje się toksyny!"

Czytaj całość →

Epidemics are artificially produced by the medicine men with the unwitting but invaluable help of the news media whose people are just as ignorant as the general public, concerning health, disease, and all else pertaining to the human body. When a few people in the same area exhibit similar symptoms, the medicine men "proclaim" an epidemic, which is carried by the news media so that everyone knows about it. From the publicized moment on, the epidemic grows wildly.

People are panicked, or psyched, into similar illnesses. Every illness is diagnosed by the medicine men as that of the epidemic disease, whereas normally there would be a large variety of diverse diseases diagnosed. And deaths resulting from all causes are attributed to the "epidemic" disease. The medicine men recommend vaccinations or other bogus treatment, the public desperately complies with great gullibility and becomes sicker through the medical poisoning; a true epidemic of medical poisoning follows, with many deaths and other adverse effects, which the medicine men falsely blame on the "epidemic" disease. The medicine men are very busy and make lots of money together with their pharmaceutical gurus and the massacre continues for a brief period until people's bodies naturally throw off the medical poisons and return to normal, while many sustain permanent damage.

Vaccination The Silent Killer - A Clear and Present Danger by HONOROF, Ida and McBEAN, Eleanor →

Published in 1977