Stan bez atrybutów

Ach, gdyby tylko dusza chciała przebywać wewnątrz! wtedy wszystkie rzeczy stałyby się jej obecne. Jest w niej pewna władza, coś więcej niż władza — jakiś byt, a nawet więcej niż byt — coś co od niego oddziela. To coś jest tak czyste, wzniosłe i szlachetne, że nie może doń przeniknąć żadne stworzenie. Tylko Bóg tam mieszka. Co więcej, nie może tam przeniknąć nawet sam Bóg brany w swoich przymiotach, na przykład jako mądry, dobry albo bogaty. Nie, nie ma tam miejsca dla żadnych Jego określeń, może On tam wejść tylko w swej czystej Boskiej naturze.
*
Augustyn mówi: „Jak kochasz, taki też jesteś. Jeśli kochasz ziemię, jesteś ziemski, jeśli Boga, jesteś Boski". Zatem: jeśli kocham Boga, czyż stawałbym się wtedy Bogiem? Tego nie mówię, odsyłam was do Pisma Świętego. Bóg powiedział przez proroka: „Bogami jesteście i synami Bożymi" (Ps 81,6). Dlatego powtarzam: w równości Bóg daje narodzenie. Gdyby dusza nie była tego świadoma, nigdy by nie pragnęła tego dostąpić. W Nim chce ona istnieć, w Nim jest jej życie. Bóg ma swą samoistność i trwałość bytowania, dlatego inaczej być nie może: trzeba ją ogołocić i odjąć jej wszystko, co do niej należy: życie, władze, naturę — wszystko to musi zniknąć, dusza ma pozostać w czystym świetle, w którym stanowi z Bogiem jeden i ten sam obraz; tam Go znajduje. Właściwością Boga jest to, że nie może się do Niego przedostać nic obcego, nic przyniesionego, nic dodanego.
Mistrz Eckhart

Tam gdzie panuje niczym niezmącona cisza

Ach, gdyby oczy duszy się otwarły, tak by umysł mógł jasno oglądać prawdę! Wiedzcie, że dla takiego człowieka wyrzeczenie się wszystkich rzeczy byłoby równie łatwe jak pozbycie się ziarenka grochu lub soczewicy. Na mą duszę! za nic miałby on cały świat. Otóż niektórzy z miłości wyrzekają się wprawdzie wszystkiego, ale to czego się wyrzekli, uważają za nadzwyczaj cenne. Kto natomiast uznaje, że wyrzeczenie się siebie samego i wszystkich rzeczy jest prawdziwie niczym, kto tak żyje, naprawdę ma wszystko.
Jest w duszy taka władza, której wszystkie rzeczy zdają się równie miłe; najpodlejsza i najlepsza mają dla niej równą wartość. Wszystkie je ujmuje ona ponad „tutaj" i „teraz". „Teraz" oznacza czas, „tutaj" — miejsce, na którym w tej chwili stoję. Otóż gdybym wyszedł ze siebie i całkowicie się od siebie samego oderwał, och! wtedy Ojciec rodziłby w moim duchu swego Jednorodzonego Syna w sposób tak czysty, że duch zacząłby Go także rodzić. Tak, prawda to niewątpliwa: gdyby moja dusza wykazywała równy stopień gotowości, co dusza naszego Pana Jezusa Chrystusa, Ojciec działałby we mnie w sposób równie czysty jak w swoim Jednorodzonym Synu — równie, bo kocha mnie tą samą co siebie miłością. Św. Jan powiedział: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo" (J 1,1). Otóż jeśli ktoś chce usłyszeć to Słowo w Ojcu, tam gdzie panuje niczym niezmącona cisza, ten musi zachować milczenie i być wolny od wszelkich obrazów i form. Człowiek powinien być Bogu tak wierny, by żadna rzecz nie mogła go ani rozradować, ani zasmucić. Powinien wszystkie je przyjmować w Bogu, takie jakie one tam są.
Mistrz Eckhart

Muszę całkowicie zobojętnieć na wszystko co moje

Pan rzekł: „Młodzieńcze, Ja tobie mówię, wstań!" Jeśli chcę dosłyszeć w sobie mowę Boga, muszę całkowicie zobojętnieć na wszystko co moje, zwłaszcza na to co związane jest z czasem; wszystko to musi się mi stać równie obojętne, jak to co się znajduje za morzem.
Mistrz Eckhart

Pokarm wola

Podobnie rzecz się ma z tymi, którzy łakną woli Bożej: Jego wola napełnia ich taką słodyczą, a wszystko czego On chce i co na nich zsyła, tak ich zachwyca, że nawet gdyby chciał im czegoś oszczędzić, nie chcieliby być oszczędzani — do tego stopnia mają upodobanie w tej pierwszej woli Bożej. Jeśli bym chciał sobie zaskarbić miłość jakiegoś człowieka i jemu tylko jednemu się podobać, ponad wszystko inne wybierałbym to, co jemu by było miłe i przez co bym się mu podobał. A gdybym się mu bardziej podobał w łachmanach niż w atłasach, bez najmniejszej wątpliwości chętniej bym nosił łachmany niż każdą inną szatę. Podobnie jest z tym, kto ma upodobanie w woli Bożej: przekłada ponad wszystko inne, co mu Bóg zsyła — choćby to była choroba, ubóstwo czy cokolwiek innego. Skoro chce tego Bóg, znajduje on w tym więcej słodyczy niż w czymkolwiek innym.
Ale może mielibyście chęć zapytać: skąd mogę wiedzieć, że taka jest właśnie wola Boża? Otóż powiadam: gdyby choć przez jeden moment coś nie było wolą Bożą, już by tego nie było; zawsze to musi być wolą Bożą. Zatem gdybyś miał upodobanie w woli Bożej, cokolwiek by ci się zdarzyło czy nie zdarzyło, zawsze byś się znajdował jakby w Królestwie niebieskim. Ci zaś którzy pragną nie woli Bożej, lecz czegoś innego, słuszną odbierają zapłatę, bo nieustannie jęczą i czują się nieszczęśliwi, ciągle doświadczają gwałtów i niesprawiedliwości i wszędzie cierpią. I bardzo dobrze, że tak się dzieje, bo postępują oni na wzór Judasza — sprzedają Boga. Kochają Go dla jakiejś innej rzeczy, którą On nie jest. A jeśli otrzymają to, co kochają, więcej się o Niego nie troszczą. Nic stworzonego nie jest Bogiem: ani pobożność, ani radość, ani żadna inna rzecz, w której byś miał upodobanie. Pismo Święte mówi: „Świat został przez Niego uczyniony, ale to co On uczynił, nie poznało Go" (J 1,10). Kto sobie wyobraża, że dodając Bogu tysiąc światów, otrzyma choćby odrobinę więcej, ten by Go nie znał, nie wiedział, czym On jest, i okazałby się nieukiem. Dlatego niech człowiek patrzy tylko na Boga i nie zwraca uwagi na nic innego. Jak już często mówiłem, kto szuka Boga i jeszcze czegoś nadto, ten nie wie, czego szuka.
A oto w jaki sposób się rodzi w nas Syn: gdy jesteśmy wolni od „dlaczego" i kiedy my z kolei rodzimy się w Synu. Orygenes napisał słowa nader wzniosłe i gdybym ja je wypowiedział, zdałyby się wam niewiarygodne: „Rodzeni jesteśmy w Synu — więcej jeszcze: z Niego się zrodziliśmy i w Nim się na powrót rodzimy, odradzamy się, i to bezpośrednio w Synu". Ja powiadam — a jest to prawda — że w każdej dobrej myśli, dobrej intencji i dobrym uczynku ciągle na nowo się rodzimy w Bogu. Dlatego, jak to niedawno powiedziałem, Ojciec ma tylko jednego Syna. A im mniej myślimy o czymkolwiek poza Bogiem, im mniejszą na to zwracamy uwagę, im rzadziej spoglądamy na zewnątrz, w tym większym stopniu jesteśmy przekształcani w Syna, pełniej On się rodzi w nas, a my w Nim i stajemy się jednym Synem.
Mistrz Eckhart

Wyzbyć się przywiązania do tego, co wewnątrz porusza zmysły

Zwróćcie najpierw uwagę, na to co człowiek ma czynić, by mieszkać w Nim, to jest w Bogu. Otóż powinien spełniać trzy warunki. Po pierwsze, wyrzec się siebie samego i wszystkich rzeczy, wyzbyć się przywiązania do tego, co wewnątrz porusza zmysły, oraz nie zatrzymywać się przy żadnym stworzeniu należącym do tego świata lub do «wieczności. Po drugie, nie powinien kochać dobra tego lub tamtego, lecz jedynie to od którego pochodzą wszystkie inne, jako że wszelka rzecz jest miła i godna pożądania tylko w tej mierze, w jakiej jest w niej Bóg. Dlatego też każde dobro mamy miłować tylko w tym stopniu, w jakim miłujemy w nim Boga. Nie należy zatem kochać Go ani dla Królestwa niebieskiego, ani dla żadnej innej rzeczy, lecz tylko dla tego Dobra, którym jest On sam w sobie. Bo kto Go kocha ze względu na coś innego, nie mieszka w Nim, lecz w tym ze względu na co Go kocha. Zatem jeżeli chcecie w Nim trwać, miłujcie Go tylko dla Niego samego. Po trzecie, człowiek nie powinien ujmować Boga jako dobrego lub sprawiedliwego, lecz w samej Jego substancji, w której widzi On siebie samego w swym ogołoceniu. Dobroć i sprawiedliwość są odzieniem Boga, ponieważ Go okrywają. Dlatego zdejmijcie z Niego wszystko, co Go okrywa, i ujmijcie Go w Jego nagości, w Jego ubieralni, tam gdzie jest On odsłonięty i nagi sam w sobie. Wtedy będziecie trwać w Nim.

Mistrz Eckhart

Marek Aureliusz - Praca nad właściwym myśleniem

I należy się przyzwyczaić do tego, by tak tylko myśleć, iżbyś, gdyby cię ktoś nagle zapytał: "O czym teraz myślisz?"- mógł natychmiast swobodnie odpowiedzieć: "O tym i o tym", by z tego zaraz było jasne, że wszystkie twoje myśli są proste i pełne życzliwości, i godne stworzenia społecznego, gardzącego myślami o rozkoszach lub w ogóle o używaniu albo o jakiejś nienawiści lub zazdrości, lub podejrzeniu, lub o czymś innym, z powodu czego byś się zarumienił, wyznając, że o tym myślałeś. Mąż bowiem taki, który nie odkłada na potem, aby stanąć w rzędzie najlepszych, jest jako kapłan jakiś i sługa bogów, który obcuje z bóstwem, mającym wewnątrz niego siedzibę i czyniącym z niego człowieka nie skażonego rozkoszami, nieczułego na wszelki trud, czystego od wszelkiej złości i wolnego od wszelkiej zbrodni, zapaśnika walki najtrudniejszej, polegającej na tym, aby nie dać się pokonać żadnej namiętności, przepojonego do głębi umiłowaniem sprawiedliwości, z całej duszy przyjmującego z miłością to, co mu się zdarza, i wszystko to, co mu przypada w udziale.

Rozmyślania

Przełożył Marian Reiter

Benedykt

Zapewne rodzice przeznaczali go do kariery świeckiej: to kobiecie wystarczy miłość, ale mężczyzna musi być wodzem, zdobywcą, prawodawcą, ojcem rodziny... Benedykt niewątpliwie oddał się tej nauce i planom przyszłej kariery z całym zapałem; widać to choćby po tym, z jaką mocą 1 radykalizmem te plany później odrzucił. Będąc już bowiem w Rzymie, jako chłopiec przypuszczalnie kilkunastoletni, przeżył wyjątkowo silnie konieczność wyboru moralnego: kontynuować naukę znaczyłoby pozostać w środowisku, w którym wszystkie siedem grzechów głównych było na porządku dziennym, a więc prawdopodobnie w końcu przejąć jego postawę. Wyzwolenie od tych zagrożeń przedstawiało mu się jako nieuchronnie związane z rezygnacją z dalszej nauki. Nikt go na mnicha nie wychował, ale Benedykt miał chyba od dziecka serce mnicha, dla którego jest zawsze „wszystko albo nic"; toteż postawiony między wyborem „Bóg czy świat", wybrał Boga, i to całkowicie i wyłącznie. Uciekł więc z Rzymu w niedalekie, ale dzikie góry i tam rozpoczął życie pustelnika. Czy pomyślał przy tej okazji, że droga jego siostry do tego samego celu okazała się prostsza? Scholastyka jako początkująca mniszka prowadziła wtedy życie modlitwy i cichej pracy w domu rodzinnym; on obszedł kawał świata, zęby w końcu dojść do wniosku, ze w głębi duszy niczego tak me pragnie, jak robić to samo co ona.

Podkreślmy, ze wybrał właśnie pustelnię, nie cenobium, chociaż klasztorów nie brakowało, i to nawet w bezpośredniej bliskości. Trochę mogła na tę decyzję wpłynąć chęć zachowania tajemnicy, gdyż odchodząc z Rzymu, przekroczył wolę swego ojca, który miałby prawo w każdej chwili sprowadzić go siłą z powrotem. Niemniej i w jakimś cenobium można się było całkiem skutecznie schować, widocznie więc wybór podyktowany był przekonaniem, czerpanym z silnej tradycji, że pustelnia jest doskonalsza od cenobium. Przypadkowo spotkany na drodze mnich Roman, należący do jednej z okolicznych wspólnot, dał mu habit i zapewne parę wstępnych pouczeń; ale nie był dla niego mistrzem duchowym, gdyż potem tylko (w wielkiej tajemnicy nawet przed własnym opatem) spuszczał żywność na długiej linie do rozpadliny, w której Benedykt zamieszkał. Trudno byłoby w takich warunkach głosić „uczniowi" konferencje! Benedykt jako mnich był więc samoukiem; w przyszłości uzna tę drogę za niewłaściwą, a życie we wspólnocie za najlepsze...

Ile lat spędził w jaskini nad Subiaco, nie jest jasne, ale w końcu znaleźli go tam okoliczni pasterze i zaczęli schodzić się po to, co dzisiaj nazwalibyśmy katechezą; w końcu na całą okolicę rozeszła się wiadomość o jakimś młodym jeszcze, ale już doskonałym pustelniku... Doskonały mógł być, ale doświadczony jeszcze być nie mógł, i to się wkrótce okazało w dość dramatycznych okolicznościach. Jedna z pobliskich wspólnot monastycznych poprosiła Benedykta, by został jej opatem, ale wkrótce przeraziła się jego surowej gorliwości. Ludzie byli tam słabi, nieprzywykli do bohaterstwa; im trzeba było stopniowej zachęty, a on od razu wziął ich w garść tak mocno jak siebie samego. Doprowadzeni do ostateczności, spróbowali go otruć. Odszedł zdrowy i wrócił do swojej jaskini, gdzie wkrótce znów zaczęli się zbierać przy nim uczniowie. Ale po tym doświadczeniu zrozumiał zapewne przypowieść o zaginionej owcy; a także, iż prawo Boga jest wprawdzie jedno dla wszystkich, ale Jego miłosierdzie prowadzi każdego człowieka według jego sił. I nie pogania.

Za: Małgorzata Borkowska OSB, Twarze Ojców Pustyni, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2001

Agaton

Bywają tacy ludzie, z którymi nie sposób się pokłócić: nie dlatego, że w każdej sprawie gotowi są każdemu ustąpić, ale dlatego, że najbardziej nawet gruboskórny hipopotam wyczuwa w nich szczerą dla siebie życzliwość. O abba Agatonie zapisano, że potrafił zachować pokój ze wszystkimi, wśród których żył, toteż powszechnie go kochano i starano się go naśladować. Nie był jednak łatwym wzorem! Nie dlatego, jakoby był słupnikiem, co wprawdzie przypisała mu o wiele późniejsza tradycja koptyjska, ale czemu zdecydowanie zaprzeczają dotyczące go apoftegmaty, tylko dlatego, że jego harmonijne duchowe piękno płynęło z wyjątkowo dobrze ustawionej hierarchii wartości, a to jest jedna z cnót najrzadziej spotykanych.

Niewątpliwie był Koptem, zapewne z Górnego Egiptu, gdyż pustelnikiem został w okolicy Teb. Był to juz początek V wieku, Sketis była chwilowo opustoszona, po jakimś czasie jednak miała odżyć i Agaton przeniósł się tam przypuszczalnie około roku 430; koniec życia spędzi jeszcze gdzie indziej — w Troe pod Memfis. Już w Tebaidzie zwrócił na siebie uwagę wyjątkową delikatnością w kontaktach z braćmi. Mieszkał tam z bratem imieniem Makary (nie wiemy, czyimi byli uczniami), który doszedł do wniosku, ze nowicjusz chyba się nie oswaja, skoro mimo upływu czasu jest równie grzeczny i pełen dystansu jak pierwszego dnia. Okazało się, że Agaton zachowuje ten dystans świadomym wysiłkiem woli, żeby trwać w postawie szacunku i nie dopuścić się poufałości czy wręcz bezczelności. Ten ogromny szacunek dla wszystkich był u niego niewątpliwie darem Bożym, ale darem, z którym Agaton współpracował, nie szczędząc żadnych wysiłków. Mówiono o nim na przykład, że przez trzy lata trzymał kamyk w ustach, póki nie nauczył się mówi tylko z prawdziwej potrzeby. Wyćwiczył się też w tym, żeby ilekroć mu przyszła ochota osądzać cudze winy, mówić sobie zamiast tego: Sam tak nie rób; szacunek, któremu towarzyszyłoby osądzanie, nie byłby przecież szacunkiem. Jak więc ta jego hierarchia wartości wyglądała? Na samym jej dole znajdowały się oczywiście dobra ziemskie. Agaton pracował na swoje utrzymanie, starając się o całkowitą samowystarczalność, gdyż nikogo nie umiałby obciążać swymi potrzebami; jednocześnie jednak pilnował usilnie, żeby owoc tej pracy w żaden sposób nad nim nie zapanował. Czasem aplikował sobie ostre lekarstwo: potrafił na przykład porzucić miejsce zamieszkania, gdzie już miał porządnie zbudowaną pustelnię i zapasy w spiżarni, i odejść, zabierając ze sobą tylko nóż, nieodzowne narzędzie pracy. Koszyki, które wyplatał, sprzedawał w najbliższym mieście sam, bez zatrudniania pośredników i bez targowania się, biorąc w milczeniu tyle, ile mu za nie dano; i tak samo bez targowania się nabywał potrzebne sobie towary. Niewątpliwie, licząc w monecie, tracił na tym: nie targować się w Egipcie! Ale dla niego ważniejsze od monety było zachowanie wolności ducha, a brał i to pod uwagę, ze targując się, mógłby sprowokować swego kontrahenta do grzechów języka, takich jak kłamstwo czy nawet krzywoprzysięstwo. Nigdy też ani sam nie wziął, ani uczniom swoim brać nie pozwolił żadnej rzeczy znalezionej, choćby to było jedno ziarnko grochu.

Taki asceta więc... a jednak ascezę uważał za rzecz małą. Miała sens tylko wtedy, gdy pomagała człowiekowi zachowywać przykazania Boże; jeśli natomiast stawała niejako z boku, traktowana jak osobny cel, traciła wszelką wartość. I dotyczyło to nie tylko ascezy, ale nawet zdolności czynienia cudów, tradycyjnie przez pustelników uznawanej za wykwit i nagrodę ascezy: Człowiek, który się gniewa — uczył Agaton — choćby i umarłego wskrzesił, nie jest miły Bogu.

Za: Małgorzata Borkowska OSB, Twarze Ojców Pustyni, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2001

Pragnienie, chęć

Maharaj: Kiedy mówię o rzeczy, że jest bez przyczyny, mam na myśli, że może ona być bez żadnej szczególnej przyczyny. Potrzebni byli twoi rodzice, byś się narodził; ale nie mógłbyś się narodzić bez twego własnego pragnienie urodzenia się. To pragnienie daje narodziny, daje imię-i-materię. Pożądane jest wyobrażane i chciane i manifestuje się jako coś dotykalnego i wyobrażalnego. W taki sposób stworzony zostaje świat w którym żyjemy, nasz osobisty świat. Rzeczywiste jest ponad umysłem; widzimy ją poprzez sieć naszych pożądań, podzielonych na przyjemność i ból, słuszne i błędne, wewnętrzne i zewnętrzne. By zobaczyć wszechświat takim jakim jest, musisz wykroczyć poza sieć. Dokonanie tego nie jest trudne, gdyż sieć jest pełna dziur.

Pytający: Co masz na myśli przez dziury. I jak je znaleźć?

M: Patrz na sieć i jej liczne sprzeczności. Tworzysz i niweczysz zarazem. Chcesz pokoju, miłości, szczęścia i mocno pracujesz nad tym by stworzyć ból, nienawiść i wojnę. Pragniesz długowieczności i przejadasz się, chcesz przyjaźni i wykorzystujesz. Dostrzeż swą sieć jako stworzoną z takich sprzeczności i usuń je – samo twoje ich rozpoznanie sprawi, że odejdą.

*

P: Jakie są wskazówki dla takiego rozróżnienia? Jak mam poznać które moje pragnienia są właściwe a które błędne?

M: W twoim przypadku pragnienia które prowadzą do cierpienia są złe, a te które wiodą do szczęścia, są dobre. (…)

P: Rezultaty są w przyszłości. Jak mogę wiedzieć jakie one będą?

M: Użyj swego umysłu. Zapamiętuj. Obserwuj. Nie jesteś odmienny od innych. Większość z ich doświadczeń obowiązuje i ciebie. Myśl jasno i głęboko, wejdź w całą strukturę twych pragnień i ich rozgałęzień. Są one najważniejszą częścią twojego mentalnego i emocjonalnego wizerunku i potężnie oddziałują na twe działania. Pamiętaj, nie możesz porzucić tego czego nie znasz. By wyjść ponad siebie, musisz znać siebie.

*
M: Twój umysł projektuje strukturę a ty się z nią identyfikujesz. To w naturze pragnienia by skłaniało umysł do tworzenia świata dla własnego spełnienia. Nawet najmniejsze pragnienie może zapoczątkować długą linię działania; cóż dopiero silne pragnienie? Pragnienie może stworzyć wszechświat; jego moce są cudowne. Tak jak mała zapałka może wywołać wielki ogień w lesie, tak też pragnienie podpala ognie manifestacji. Cel kreacji to dokładnie spełnienie pragnienia. Pragnienie może być szlachetne, bądź nieszlachetne, przestrzeń jest neutralna – można ją wypełnić czym się chce. Musisz być bardzo dbały jeżeli chodzi o to co pragniesz. I co do ludzi, którym chcesz pomóc, są oni w swych odpowiednich światach dla spełnienia swych pragnień; nie ma sposobu by im pomóc, inaczej jak tylko przez ich pragnienia. Możesz ich tylko nauczyć by mieli właściwe pragnienia, tak by wznieśli się ponad nie, i byli wolni od potrzeby tworzenia i odtwarzania światów pragnień, krain bólu i przyjemności.

*

P: Pragnienie by żyć jest przemożną rzeczą.

M: Ciągle większą jest wolność od potrzeby życia.

*

M: Bez zaufania nie ma spokoju. Temu czy innemu, komuś zawsze ufasz – to może być twoja matka, czy twoja żona. Ze wszystkich ludzi, znający jaźń, człowiek wyzwolony, jest najbardziej godny zaufania. Ale zaledwie mu ufać, to nie wystarczy. Musisz również chcieć. Bez pragnienia wolności, jakiż pożytek z przekonania, że możesz osiągnąć wolność? Chęć i przekonanie muszą iść razem. Czym mocniej pragniesz, tym łatwiej przychodzi pomoc. Największy Guru jest bezradny tak długo jak uczeń nie jest chętny do nauki. Pilność i powaga są najważniejsze. Przekonanie przyjdzie z doświadczeniem. Poświęć się swemu celowi – i oddanie temu który cię kieruje przyjdzie. Jeżeli twoja chęć i przekonanie są silne, będą operować i zabiorą cię do twojego celu, gdyż nie będziesz powodował zwłoki przez wahanie i kompromis.

*

M: Tylko ukontentowanie uczyni cię szczęśliwym – spełnione pragnienia zrodzą więcej pragnień. Trzymając się z dala od wszystkich pragnień i bycie zadowolonym z tego co przychodzi samo z siebie jest bardzo owocnym stanem – podstawowym warunkiem stanu spełnienia. Nie okazuj nieufności jego pozornej sterylności i pustce. Wierz mi, to zaspokajanie pragnień przynosi cierpienie. Wolność od pragnień jest błogością.

*

M: Jeżeli nie masz mądrości i siły by zrezygnować, po prostu spójrz na swe posiadłości. Wystarczy twoje spojrzenie, by je wypalić. Jeżeli potrafisz stanąć na zewnątrz swego umysłu, wkrótce odnajdziesz, że totalne wyrzeczenie się posiadłości i pragnień jest najbardziej oczywistą i rozsądną rzeczą do zrobienia. Tworzysz świat i potem zaczynasz się o niego martwić. Stanie się egoistycznym czyni cię słabym. Jeżeli myślisz, że masz siłę i odwagę by pragnąć, to jest tak dlatego, że jesteś młody i niedoświadczony. Niezmiennie obiekt pragnienia niszczy środki jego pozyskania i wtedy sam ginie. Ale to wychodzi na dobre, ponieważ uczy cię unikania pragnień jak trucizny.

*

P: Jak mam praktykować wolność od pragnień?

M: Nie ma takiej potrzeby. Żadne akty wyrzeczenia nie są potrzebne. Po prostu odwróć swój umysł, to wszystko. Pragnienie jest zaledwie zogniskowaniem umysłu na idei. Wydostań się z jego kolein, przez nie zwracanie nań uwagi.

P: To wszystko?

M: Tak, to wszystko. Jakiekolwiek mogłoby nie być pragnienie czy lęk, nie trwaj przy nim. Staraj się zobaczyć dla siebie samego. Tu czy tam możesz zapomnieć, nieważne. Powracaj do swych prób aż oczyszczanie każdego pragnienia czy lęku, każdej reakcji, stanie się automatyczne.

*

P: Kiedy pytam się ciebie, skąd wiesz, że jesteś jnani, twoja odpowiedź to: „Nie znajduję w sobie pragnienia. Czy to nie dowód”?

M: Nawet gdybym był przepełniony pragnieniami, ciągle byłbym tym czym jestem.

P: Ja, pełen pragnień i ty, pełen pragnień; jaka wtedy byłaby między nami różnica?

M: Ty identyfikujesz się ze swymi pragnieniami i stajesz się ich niewolnikiem. Dla mnie pragnienia są rzeczami pośród innych rzeczy, zaledwie chmurami na mentalnym niebie, i nie odczuwam przymusu by oddziaływać na nie.

*

P: Skąd pragnienie czerpie swą energię?

M: Swe imię-i-materię bierze z pamięci. Energia wypływa z tego źródła.

P: Pewne pragnienia są całkowicie złe. Jak złe pragnienia mogą wypływać z doskonałego źródła?

M: Źródło nie jest ani właściwe ani błędne. Ani też pragnienie samo w sobie nie jest takim. Nie jest to niczym innym jak tylko dążeniem do szczęścia. Zidentyfikowawszy się z kawałkiem ciała, odczuwasz zagubienie i desperacko szukasz sensu spełnienia i kompletności, które nazywasz szczęściem.

*

P: Rzeczy może i są nietrwałe, a jednak bardzo z nami związane, w niekończącym się powtarzaniu.

M: Pragnienia są silne. To pragnienie jest tym co powoduje powtarzanie się. Rzeczy nie przychodzą ponownie tam gdzie nie ma pragnienia.

P: A co z lękiem?

M: Pragnienie dotyczy przeszłości, lęk jest związany z przyszłością. Pamięć o przeszłym cierpieniu i obawa przed jego ponownym pojawieniem się czyni człowieka niespokojnym co do przyszłości.

P: Jest również lęk przed nieznanym.

M: Kto nie cierpiał, nie obawia się.

P: Jesteśmy skazani na lęk?

M: Do czasu gdy nie wejrzymy w lęk i nie zaakceptujemy go jako cienia osobistej egzystencji, jako osoby naszym przeznaczeniem jest bać się. Porzuć wszelkie personalne równania a będziesz wolny od lęku. To nie jest trudne. Wolność od pragnień przychodzi sama, gdy pragnienie jest rozpoznane jako fałszywe. Nie musisz zmagać się z pragnieniem. Ostatecznie, to pęd ku szczęściu, co jest naturalne tak długo jak długo jest tu cierpienie. Tylko zobacz, że nie ma szczęścia w tym czego pragniesz.

Niektórzy wyobrażają sobie, że są święci i doskonali.

Mnożą wielkie słowa i dzieła, poszukują nadto i pragną wielu rzeczy, wiele chcą posiąść, poświęcają dużo uwagi sobie samym lub tej czy innej sprawie, utrzymują, że ćwiczą się w wewnętrznym skupieniu, a nie potrafią pozostawić bez odpowiedzi jednego słowa. Zaiste, bądźcie pewni: tacy są daleko od Boga i od tego zjednoczenia. Prorok mówi: „Duszę moją wylałem we mnie (Ps 41,5). Lepiej jeszcze wysławia się św. Augustyn: „Nad sobą wylałem moją duszę". Bo jeśli dusza ma się stać jednym w Synu, musi się wznieść ponad siebie samą, a w im większym stopniu wychodzi ze siebie, tym bardziej staje się jednym w Synu.
Mistrz Eckhart

Wyzbyć się przywiązania do tego, co wewnątrz porusza zmysły

Zwróćcie najpierw uwagę, na to co człowiek ma czynić, by mieszkać w Nim, to jest w Bogu. Otóż powinien spełniać trzy warunki. Po pierwsze, wyrzec się siebie samego i wszystkich rzeczy, wyzbyć się przywiązania do tego, co wewnątrz porusza zmysły, oraz nie zatrzymywać się przy żadnym stworzeniu należącym do tego świata lub do «wieczności. Po drugie, nie powinien kochać dobra tego lub tamtego, lecz jedynie to od którego pochodzą wszystkie inne, jako że wszelka rzecz jest miła i godna pożądania tylko w tej mierze, w jakiej jest w niej Bóg. Dlatego też każde dobro mamy miłować tylko w tym stopniu, w jakim miłujemy w nim Boga. Nie należy zatem kochać Go ani dla Królestwa niebieskiego, ani dla żadnej innej rzeczy, lecz tylko dla tego Dobra, którym jest On sam w sobie. Bo kto Go kocha ze względu na coś innego, nie mieszka w Nim, lecz w tym ze względu na co Go kocha. Zatem jeżeli chcecie w Nim trwać, miłujcie Go tylko dla Niego samego. Po trzecie, człowiek nie powinien ujmować Boga jako dobrego lub sprawiedliwego, lecz w samej Jego substancji, w której widzi On siebie samego w swym ogołoceniu. Dobroć i sprawiedliwość są odzieniem Boga, ponieważ Go okrywają. Dlatego zdejmijcie z Niego wszystko, co Go okrywa, i ujmijcie Go w Jego nagości, w Jego ubieralni, tam gdzie jest On odsłonięty i nagi sam w sobie. Wtedy będziecie trwać w Nim.

Mistrz Eckhart

Dezidentyfikacja

Pytający: Mogę to odrzucić tylko werbalnie. Co najwyżej, zapamiętać formułę: „To nie ja, to nie moje, jestem ponadto wszystko”.

Nisargadatta Maharaj: Wystarczająco dobre. Wpierw werbalnie, dalej mentalnie i emocjonalnie, i wtedy w działaniu. Poświęć uwagę ku rzeczywistemu w tobie a wyjdzie ono na światło. To jak robienie śmietany na masło. Gdy robić do właściwie i wytrwale, jest pewnym, że pojawi się rezultat.

*

M: By poznać, że nie jesteś ani ciałem ani umysłem, obserwuj siebie stale i żyj nie poddając się wpływom ciała i umysłu, totalnie zdystansowany, tak jakbyś był martwy. Oznacza to nie mieć osobistych zainteresowań ani ciałem ani umysłem.

P: Niebezpieczne!

M: Nie proszę cię o popełnienie samobójstwa, ani też nie jesteś w stanie tego uczynić. Możesz tylko zabić ciało, nie możesz przez to zatrzymać mentalnego procesu, ani też nie możesz położyć kresu osobie, którą myślisz, że jesteś. Po prostu pozostań niezaangażowany. Te całkowite zdystansowanie, brak troski o ciało i umysł jest najlepszym dowodem, że w głębi twojego bytu, nie jesteś ani umysłem ani ciałem. To co dzieje się z ciałem i z umysłem może nie być w obrębie twojej mocy by to zmienić, ale zawsze możesz położyć kres twojemu wyobrażaniu sobie, że jesteś ciałem i umysłem. Cokolwiek się wydarzy, napominaj się, że to tylko twoje ciało i umysł są tym dotknięte, nie ty. Czym z większą powagą będziesz pamiętał, to co trzeba pamiętać, tym szybciej staniesz się świadomy siebie takim jakim jesteś, gdyż pamięć stanie się doświadczeniem. Powaga odsłania byt. Co jest wyobrażone i chciane, staje się aktualne, tu leży zarówno niebezpieczeństwo jak i droga wyjścia.

*

M: Człowiek staje się tym kim wierzy, że jest. Porzuć wszelkie idee o sobie a odnajdziesz się jako nieskalany świadek, ponad wszystkim co może się przytrafić ciału i umysłowi.

P: Jeżeli staję się tym czym myślę, że jestem, i zacznę myśleć, że jestem Najwyższą Rzeczywistością, czy to moja Najwyższa Rzeczywistość nie pozostanie zaledwie ideą?

M: Wpierw osiągnij ten stan, potem zadawaj pytania.

*

P: Sir, jeżeli chcesz by ciało było spokojne a umysł cichy, powiedz mi jak tego dokonać. W uprzytomnianiu sobie siebie samego, widzę ciało i umysł poruszane przez przyczyny poza moją kontrolą. To co odziedziczone i środowisko w pełni mnie zdominowały. Potężne „Jestem”, twórca wszechświata, może być zmiecione, czasowo przez narkotyk, czy kroplę trucizny – trwale.

M: I znów, bierzesz się za ciało.

P: Nawet jeżeli zrezygnuję z tego kościstego ciała, z mięsem i krwią, jako nie będącego mną, ciągle pozostanę z subtelnym ciałem uczynionym z myśli i uczuć, wspomnień i wyobrażeń. Jeżeli zrezygnuję również z tego, jako nie będącego mną, ciągle pozostanę z świadomością, która również jest rodzajem ciała.

M: Masz w zupełności rację, ale nie powinieneś się na tym zatrzymywać. Wyjdź ponad. Ani świadomość, ani „jestem”, w jej centrum, nie są tobą. Twój prawdziwy byt jest całkowicie nieświadomy siebie samego, całkowicie wolny od samo-identyfikacji, jakiejkolwiek, czy to topornej czy transcendentalnej.

P: Mogę sobie wyobrazić bycie ponad. Ale jaki mam dowód? By być, muszę być kimś.

M: Jest dokładnie na odwrót. By być, musisz być nikim. Myśleć o sobie jako o czymś, czy kimś, jest śmiercią i piekłem.

*
P: Czy poczucie „jestem” jest rzeczywiste czy nierzeczywiste?

M: Tym i tym. Jest nierzeczywiste kiedy mówimy: „jestem tym, jestem tamtym”. Jest rzeczywiste, kiedy mówimy: „Nie jestem tym, ani tamtym”.

*

P: Jeżeli jaźń jest na zawsze nieznaną, co zatem się realizuje w samo-realizacji?

M: Wiedzieć, że znane nie może być mną ani moje, jest wystarczająco wyzwalające. Wolność od samo-identyfikacji z zestawem wspomnień i nawyków, stan zadziwienia nad nieskończonym bogactwem bytu, jego niewyczerpaną kreatywnością i totalną transcendencją, absolutna nieustraszoność zrodzona z realizacji iluzoryczności i nietrwałości każdego rodzaju świadomości – wypływają z głębokiego i niewyczerpalnego źródła. Znać źródło jako źródło i przejaw jako przejaw, i siebie jako tylko źródło, to nazywa się samo-realizacją.

*

M: Mogę dostrzec, bez najmniejszego cienia wątpliwości, że nie jesteś tym w co wierzysz, że jesteś. Logika czy nie, nie możesz zanegować oczywistego. Nie jesteś niczym czego jesteś świadomy. Poświęć się pilnie wydostaniu się ze struktury którą wybudowałeś w swym umyśle. Co umysł stworzył, umysł musi rozbić.

*

P: Od początku mojego życia jestem nawiedzany przez poczucie niekompletności. Od szkoły do koledżu, w pracy, małżeństwie, bogactwie, wyobrażałem sobie, że następna rzecz z pewnością da mi spokój, ale ten nie nadchodził. Poczucie niespełnienia stale wzrasta, wraz z mijającymi latami.

M: Tak długo jak jest tu ciało i poczucie tożsamości z ciałem, frustracja jest nieunikniona. Tylko kiedy znasz siebie jako całkowicie obcego i odmiennego od ciała, znajdziesz wytchnienie od mieszanki leku i pragnienia nierozdzielnego z ideą „jestem-ciałem”. Zaledwie łagodzenie lęków i zaspokajanie pragnień nie usuną tego poczucia pustki od którego pragniesz uciec; tylko samo-poznanie może ci pomóc. Przez samo-poznanie, mam na myśli wiedzę czym nie jesteś.

*

M: Po prostu zobacz osobę którą wyobrażasz sobie, że jesteś, jako część świata który postrzegasz w swym umyśle, i spójrz na umysł od zewnątrz, gdyż nie jesteś umysłem. Przede wszystkim, twoim jedynym problemem jest ochocza samo-identyfikacja z tym co postrzegasz. Zrezygnuj z tego nawyku, pamiętaj, że nie jesteś tym co postrzegasz, użyj mocy czujnego zdystansowania.

*

M: Całkiem słusznie. Prawdziwe dociekanie jest zawsze w głąb czegoś nie od czegoś. Kiedy badam jak osiągnąć czy uniknąć czegoś, w rzeczywistości nie dociekam. By coś poznać, muszę to zaakceptować – totalnie.

P: Tak, by poznać Boga, muszę go zaakceptować – jakie przerażające!

M: Zanim zaakceptujesz Boga, musisz zaakceptować siebie, co jest jeszcze bardziej przerażające. Pierwsze kroki w samo-akceptacji zupełnie nie są przyjemne, gdyż to co widzisz nie jest szczęśliwym widokiem. Potrzeba wielkiej odwagi, by pójść dalej. To co pomaga to milczenie. Patrz na siebie w tatalnym milczeniu, nie opisuj siebie. Patrz na istotę którą wierzysz, że jesteś i pamiętaj – nie jesteś tym co widzisz. „Tym nie jestem -czym jestem?” jest ruchem samo-dociekania. Nie ma innych środków do wyzwolenia, wszystkie środki oznaczają zwłokę. Rezolutnie odrzuć to czym nie jesteś, aż rzeczywiste wyłoni się w swej chwale nicości, swej „nie-rzecz-istości”

Zależne, uwarunkowane

Pytający: Czy możemy mówić o świadku rzeczywistego?

Nisargadatta Maharaj: Jak moglibyśmy? Możemy mówić tylko o nierzeczywistym, iluzorycznym, przemijającym, uwarunkowanym. By wyjść ponad, musimy przejść przez totalną negację wszystkiego jako mającego niezależne istnienie. Wszystkie rzeczy są zależne.

P: Od czego zależą?

M: Od świadomości.

*

M: Samo w sobie nic nie ma istnienia. Wszystko potrzebuje swej własnej absencji. Być, to być rozróżnialnym, być tutaj a nie tam, być teraz a nie wtedy, być takim a nie innym. Tak jak woda jest kształtowana przez zbiornik, tak też wszystko jest determinowane przez warunki. Tak jak woda pozostaje wodą niezależnie od naczynia, światło pozostaje światłem niezależnie od kolorów które oświetla, tak też rzeczywiste pozostaje rzeczywistym, niezależne od warunków w których się odzwierciedla. Dlaczego skupiać świadomość tylko na odzwierciedleniu? Dlaczego nie na samym rzeczywistym?

P: Świadomość sama jest odzwierciedleniem. Jak mogłaby uchwycić rzeczywiste?

M: Przez zrozumienie, że świadomość i jej zawartość to tylko odzwierciedlenia, zmienne i przemijające, skupia się na rzeczywistym. Odmowa widzenie sznura jako węża, jest koniecznym warunkiem zobaczenie sznura.

*

P: Czy nieuwarunkowane może być doświadczone?

M: Znać uwarunkowane jako uwarunkowane, jest wszystkim co można powiedzieć o nieuwarunkowanym. Pozytywne terminy są ledwie wskazówkami i wprowadzają w błąd

P: Jeżeli nieuwarunkowane nie może być doświadczone, gdyż wszelkie doświadczenie jest uwarunkowane, zatem po co w ogóle o tym mówić?

M: Jak mogłaby tu być wiedza o uwarunkowanym bez nieuwarunkowanego? Musi być źródło z którego wszystko to wypływa, fundacja na której wszystko to stoi. Samo-realizacja jest na pierwszym miejscu wiedzą o własnym uwarunkowaniu i uprzytomnieniem sobie, że nieskończona różnorodność warunków zależy od naszej nieskończonej zdolności do bycia uwarunkowanym. Dla uwarunkowanego umysłu nieuwarunkowane jawi się jako totalność, jak również jako absencja wszystkiego. Nic z tego nie może być bezpośrednio doświadczone, ale to nie czyni tego nie-istniejącym.

P: Czy to nie uczucie?

M: Uczucie również jest stanem umysłu. Tak jak zdrowe ciało nie przyciąga uwagi, tak też nieuwarunkowane jest wolne od doświadczenia. Weź doświadczenie śmierci. Zwykły człowiek obawia się śmierci, ponieważ obawia się zmiany. Jnani nie obawia się, ponieważ jego umysł jest już martwy. Nie myśli on: „Żyję”. Wie: „Jest życie”. Nie ma w tym zmiany, i śmierci. Śmierć jawi się być zmianą w czasie i przestrzeni. Gdzie nie ma ani czasu ani przestrzeni, jak mogłaby być śmierć? Jnani jest już martwy co do imienie-i-materii. Jak jej strata mogłaby na niego wpłynąć? Człowiek w pociągu podróżuje z miejsca ana miejsce, ale człowiek który wysiadł z pociągu nigdzie nie idzie, gdyż nie jest związany przez przeznaczenie. Nie ma dokąd pójść, nic do zrobienia, nic czym mógłby się stać. Ci którzy robią plany, urodzą się ponownie by je przeprowadzać. Ci którzy nie czynią planów, nie muszą się rodzić.

*

P: człowiek zaangażowany w świat, ma życie o wielu smakach. Płacze, śmieje się, kocha i nienawidzi, pragnie i obawia się, cierpi i cieszy się. Wolny od pragnień i obaw jnani, jakież ma on życie? Czy nie pozostał on poza nurtem życia w swoim zdystansowaniu?

M: Jego stan nie jest nieszczęśliwym. Smakuje on czystą bezprzyczynową, niesłabnącą błogość. Jest szczęśliwy i w pełni świadomy, że szczęście leży w jego naturze, i że nie potrzebuje niczego, bez wysilania się by coś zdobyć. Szczęście podąża za nim, bardziej realne niż ciało, bliższe niż sam umysł. Wyobrażasz sobie, że bez powodu nie może być szczęścia. Dla mnie zależeć od czegokolwiek dla uzyskania szczęścia, jest zupełnym cierpieniem. Przyjemność i ból mają przyczyny, podczas gdy mój stan jest moim własnym, totalnie bezprzyczynowym, niezależnym, niezniszczalnym.

*

M: Świadek jest ledwie punktem w przytomności. Nie ma imienia-i-materii. Jest jak refleksja słońca w kropli rosy. Kropla rosy ma imię-i-materię, ale malutki punkt światła jest powodowany przez słońce. Jasność i przejrzystość kropli jest niezbędnym warunkiem ale nie niewystarczającym sam w sobie. Podobnie czystość i milczenie umysłu są koniecznymi warunkami dla odzwierciedlenia rzeczywistości jawiącej się w umyśle, ale same w sobie są niewystarczające. Musi ponad tym być rzeczywiste. Ponieważ rzeczywistość jest bezczasowo obecna, nacisk jest kładziony na konieczne warunki.

*

P: Dlaczego tak mówisz? Nie chcę być szczęśliwy.

M: Jesteś całkiem zadowolony z przyjemności. Nie ma tu miejsca na szczęście. Opróżnij swój puchar i oczyść go. Inaczej nie da się go napełnić. Inni mogą dać ci przyjemności, ale nie szczęście.

P: Łańcuch przyjemnych wydarzeń jest wystarczająco dobry.

M: Wkrótce skończy się bólem, jeżeli nie katastrofą. Czym przede wszystkim jest Joga, jak nie szukaniem wewnętrznego szczęścia?

P: Możesz mówić tylko za Wschód. Na Zachodzie warunki są odmienne i to o czym mówisz, nie ma zastosowania.

M: Nie ma Wschodu i Zachodu w cierpieniu i lęku. Problem jest uniwersalny – cierpienie i koniec cierpienia. Przyczyną cierpienia jest zależność a niezależność jest remedium. Joga jest nauką i sztuką samo-wyzwolenia przez samo-zrozumienie.

P: Kiedy mamy problemy, skazani jesteśmy na cierpienie.

M: Lęk jest jedynym problemem. Poznaj siebie jako niezależnego i będziesz wolny od lęku i jego cieni.

P: Jaka jest różnica pomiędzy szczęściem i przyjemnością?

M: Przyjemność zależy od rzeczy, szczęście nie.

P: Jeżeli szczęście jest niezależne, dlaczego nie jesteśmy szczęśliwi zawsze?

M: Tak długo jak wierzymy, że potrzebujemy rzeczy by uczyniły nas szczęśliwymi, będziemy również wierzyli, że ich nieobecność uczyni nas nieszczęśliwymi. Umysł zawsze kształtuje się zgodnie ze swoimi wierzeniami. Stąd ważne jest przekonanie siebie, że nie trzeba być wprowadzonym w stan szczęścia; że przeciwnie, przyjemność jest rozproszeniem i zakłóceniem, gdyż tylko wzmacnia fałszywe przekonanie, że musi się mieć i robić rzeczy by być szczęśliwym, kiedy w rzeczywistości, jest dokładnie odwrotnie.

*

M: Raz poznawszy siebie, nie ma znaczenia co będziesz robił, ale by zrealizować twoją niezależność, musisz przetestować ją puszczając wszystko od czego byłeś zależny. Człowiek zrealizowany żyje na poziomie absolutów; jego mądrość, miłość i odwaga są całkowite, nie ma nic relatywnego co do niego.

*

P: Co jest właściwe a co błędne?

M: Ogólnie, to co powoduje cierpienie jest błędne, a to co je usuwa, jest właściwe. Ciało i umysł są ograniczone a zatem narażone; wymagają opieki co przyczynia się do powstania lęku. Tak długo jak identyfikujesz się z nimi, jesteś skazany na cierpienie; zrealizuj swą niezależność i pozostań szczęśliwy. Powiadam ci, to jest sekret szczęścia. Wiara, że twe szczęście zależy od rzeczy i ludzi wynika z ignorancji o twojej prawdziwej naturze; wiedzieć że nie potrzebujesz niczego do szczęścia, oprócz samopoznania, jest mądrością.

*

M: Wszelka zależność od innych jest daremna, gdyż to co inni mogą nam dać, inni mogą zabrać. Tylko to co jest twoje własne od początku, pozostanie twoją własnością na końcu. Nie akceptuj innego przewodnictwa jak tylko wewnętrzne, i nawet wtedy przesiej wszystkie wspomnienia, gdyż inaczej wprowadzą cię w błąd. Nawet jeżeli jesteś zupełnym ignorantem co do sposobów i środków, utrzymuj ciszę i wglądaj się do wnętrza; z pewnością przewodnik się pokaże. Nigdy nie jesteś pozostawiony bez wiedzy jaki twój następny ruch powinien być. (…) Guru jest tutaj by dodać ci odwagi z uwagi na jego doświadczenie i sukces. Ale tylko to co odkryjesz przez zwą własną przytomność, twój własny wysiłek, będzie dla ciebie trwale użyteczne.