Przeciw ciału

[Carm. II. I. 46 — PG 37, 1378—1381]

Ciało zgubne, ty burzo Beliala czarna, ciało zgubne, ty cierpień wszelakich korzeniu, ciało zgubne, cieszy cię rozkosz świata marna, ciało zgubne, przeciwne ku górze dążeniu! 5 Ciało wrogie i — drogie, dobro tak niewierne, którego owoc z drzewa śmierci nie zatrwoży, ty błoto, ty więzienie duszyczki pancerne, [...] 10   ty grobie z nieba danej podobizny Bożej!

  Czy żary twoje nigdy bezwstydne nie zgasną, [1379]   nie ustąpisz przed duchem ani przed starością, chociaż cię Chrystus ręką ukształtował własną 15   i aby ciebie zbawić, pomieszał z boskością? [...]

  Uszanuj mię, powstrzymaj ten szał swój wszeteczny 20 niech cię przestanie bawić mej duszy drażnienie, bo przysięgam na Boga sąd ów ostateczny, [..] że cię poskromię, złamię i w trupa przemienię. [.. .]

  27  Przybywaj mi na pomoc źródło łez obfitych; [1380] przybywaj bezsenności i myśli, i ciała, by zagasić płomienie żądz moich niesytych, 30 obmyć wszelką zgniliznę, co jeszcze została! Ty brzuchu, odpraw sytość! Niechaj mi kolana zdrętwieją od klęczenia, niechaj leżę w pyle, szorstkim worem niech będzie nagość ma odziana, a może się obroni dusza choć na chwilę!

  35 Przybywaj czarna trosko, dręcz ciało nieczyste stawiając mu przed oczy zagróbne karanie! To broń na mą głupotę. A od Ciebie, Chryste, czyste życie przychodzi, potem zmartwychwstanie [...]

  [1381]  43 Kto ocalił Niniwę w- skrusze poniżoną [Jon. 3, 10]? Kto nad syneczkiem wdowy łzę wylał w wzruszeniu? 45   Kto, choć czystych miłośnik, szedł w celników grono? Kto owieczkę zbłąkaną przyniósł na ramieniu [Łk. 7,11; 15]? Kto trąd leczył? Kto tamę kładł chorób nawale, przynosząc ciałom zdrowie, a duszy zbawienie? Tyś to dał, o światłości świata. Zstąp na fale 50 wzburzone, a natychmiast sprawisz uciszenie [Mk 6, 51].

Za: Jan Maria Szymusiak SJ, Grzegorz Teolog. U źródeł chrześcijańskiej myśli IV wieku, Księgarnia Świętego Wojciecha, Poznań- Warszawa- Lublin, Poznań 1965 

Dlaczegoś mię wplątał w te sieci cielesne?

WŁASNY NAGROBEK [Carm. II. I. 92 — PG 37, 1447]

  Władco Chrystusie, dlaczegoś mię wplątał w te sieci cielesne? Czemuś ty poddał mię życiu, co wrogie mi jest? Z ojca zbożnego zrodzony i matki nie małej przed Panem, na ten przyszedłem świat wskutek modlitwy jej. 5 Wymodlonego syna oddała Bogu, a wizja mocna wsączyła mi życia w czystości żar.

    Sprawił to Chrystus, a potem falami byłem miotany, zniosłem zachłanność rąk, ciało rozprzęgło się. Wpadłem   między   wrogich   pasterzy,   niewierność   spotkałem, 10  dzieci wydarto mi, gdym pod ciosami legł.

  Oto życie Grzegorza. Co potem, Chrystus załatwi, [1448] dawca żywota On. Piszcie na grobie to!

Za: Jan Maria Szymusiak SJ, Grzegorz Teolog. U źródeł chrześcijańskiej myśli IV wieku, Księgarnia Świętego Wojciecha, Poznań- Warszawa- Lublin, Poznań 1965  

Św. Grzegorz z Nazjanzu powiada

Łagodność nie wzrusza przewrotnych. List 125

Przy siwiźnie człowiek się uczy i nie zawsze, jak widać, na mądro­ści sędziwego wieku polegać można. List 125

Dwie te rzeczy umie filozofia: umiarkowanie zażywać powodzenia, a dostojnie - porażki. Św. Grzegorz z Nazjanzu, List 126

Dwa razy o ten sam kamień się potknąć - przypisuje przysłowie tylko głupcom. List 153

Nie tyle przecież raduje chwila błoga, ile smuci, gdy mija. List 155

Nie chciej przodować wśród kawek, mogąc być orłem.  List 178

Największy wpływ na zgodę ma współniedola. List 209

Co jest straszne dla nas? Nic - jeno zboczyć od Boga i rzeczy Bożych. Wszystko inne niech się tak ma, jak Bóg zrządzi. List 215

Jest niedorzecznością filozofować, z dala będąc od ucisków, a tracić ducha w cierpieniach i nie świecić ludziom przykładem jak wdzięcz­ności w weselu, tak i wytrwałości w niedoli. List 223

Ci co w ręku mają rzeczy największe i od których wszystko za­wisło, powinni najbardziej dbać o Boga i o pomoc z góry. Św. Grzegorz z Nazjanzu, List 225

To, co się stało według Opatrzności Bożej, winno być dla ludzi rozsądnych podstawą dziękczynienia, a nie łez. List 238

Za prawdziwe i trwałe bogactwo uważaj poprzestawanie na ma­łym; trwale być bogatym - nie polega na posiadaniu wielu rzeczy, lecz na umiarkowaniu potrzeb. To od ciebie zależy, tamto od świata zewnętrznego. List 244

Wydaje się, że łatwiej jest znosić nieszczęście, niż szczęście zachować. Mowa 22 — Druga mowa o pokoju

Wiemy, że równocześnie jesteśmy wielkimi i małymi, że nale­żymy do ziemi i do nieba, że jesteśmy śmiertelnymi i nieśmiertelny­mi, że chodzimy w świetle i błąkamy się w mrokach - zależnie od te­go, czy przechylamy się na jedną czy na drugą stronę. (cytat za: A. Hamman, Guide pratiąue des peres del'Eglise, Paris 1967)

Za: Mądrość Ojców Kościoła. Antologia patrystyczna, oprac. Jan Hojnowski SCJ, Wydawnictwo SPES, Kraków (brak roku wydania) 

Św. Grzegorz z Nazjanzu powiada:

Widzisz, jak się toczy koło spraw ludzkich. Teraz ci, jutro owi kwitną i... przekwitają, i ani powodzenie nie jest dla nas trwałe ani niepowodzenie, jak to mówią - lecz rychło zmienia się i przepada, tak że bardziej budować można na wietrze i zgłoskach na wodzie pisa­nych, niż na ludzkiej pomyślności. Dlaczego tak jest? Moim zda­niem, byśmy bacząc na niestałość i płynność tych rzeczy, bardziej ja­koś podążali ku Bogu i przyszłemu życiu. Św. Grzegorz z Nazjanzu, List 29

Rzućmy na wagę smutki z rozkoszami, rzeczy obecne z przyszły­mi, a znajdziemy, że tamte nie są nawet drobnym ułamkiem tych: na tyle przeważają rzeczy dodatnie. Dobrym więc dla nas jest lekarstwem pomnieć, gdy cierpimy, na Boga i nadzieję tamtego żywota. Św. Grzegorz z Nazjanzu, List 223

Jeszcze chwila, a świat ten przeminie i skończy się to przedstawie­nie. Wykorzystajmy więc tę chwilę. Za rzeczy zmienne nabywajmy rzeczy trwałe. Każdy z nas podlega karze. Nawet ta bryłka ziemi jest poważnie zadłużona. Darujmy, by i nam darowano. Przebaczmy, by­śmy i my mogli prosić o przebaczenie. Widzisz w Ewangelii: Przy­prowadzają dłużnika wielu talentów i ten otrzymuje zwolnienie od długu (Mt 18,23 nn); staje bowiem przed dobrym panem. Otrzymuje zwolnienie, ale sam nie zwalnia. Ze sposobu myślenia bowiem jest niewolnikiem; nie okazuje miłosierdzia, które uzyskał, gdy szło o większą sumę pieniędzy, wobec swego towarzysza, gdy o mniejszą sumę chodzi, ani też nie idzie za przykładem wielkoduszności wobec drugich, gdy chodzi o inne rzeczy. I dlatego pan wpada w gniew. Ale co dalej się stało, pominę milczeniem. Tylko to powiem, że w ogóle lepiej jest wcześniej na tym świecie litościwe serce okazać, zanim tam, na drugim, zdawać będziemy rachunek. Św. Grzegorz z Nazjanzu, Mowa 17 — Do obywateli Nazjanzu

Wiatrom prędzej można wierzyć i literom na wodzie kreślonym aniżeli ludzkiemu szczęściu. Zazdrość jest hamulcem szlachetnego postępowania, litość zaś tamą nieszczęścia. I to jest, moim zdaniem, urządzenie mądre i godne podziwu, że ani boleść nie zostaje bez po­ciechy, ani też szczęście bez umiarkowania. Św. Grzegorz z Nazjanzu, Mowa 17 - Do obywateli Nazjanzu

Będzie i inny wymiar, i inny wymierzający, jeżeliś słyszał o jakiejś księdze żywota i księdze potępionych. Tam wszyscy będziemy osza­cowani, każdy według wartości swego ziemskiego życia. Ani bogac­two nie ma tam przywileju, ani ubóstwo gorszego położenia, nic tam nie znaczy protekcja ani nienawiść, ani nic z tego wszystkiego, przez co tu kłamie się sprawiedliwości. Wszyscy zostaliśmy spisani palcem Bożym, a księga będzie przed nami otwarta w dniu Objawienia. Św. Grzegorz z Nazjanzu, Mowa 19 - O swoich mowach

Jeżeli nie jest rzeczą możliwą, byśmy osiągnęli w tym życiu dosko­nałe poznanie rzeczy, to cóż mi pozostaje? Jaka będzie nadzieja? Bezwzględnie odpowiesz: Królestwo niebieskie. Sądzę zaś, że to nie jest nic innego, jak osiągnięcie tego, co jest najczystsze i najdoskonal­sze. A najdoskonalszym, co istnieje, jest poznanie Boga. Św. Grzegorz z Nazjanzu, Mowa 20 - Streszczenie prawd wiary